Dünyanın en büyük müzik yıldızlarından Bad Bunny, bugün artık aynı zamanda küresel bir kültür fenomeni olarak kabul ediliyor. Grammy ve Latin Grammy ödülleriyle taçlanan kariyeri, rekor kıran albümleri ve milyonlarca kişiyi peşinden sürükleyen konserleriyle çağımızın en popüler isimlerinden biri haline geldi. Attığı her adım, söylediği her söz ve sahnede yarattığı her detay geniş kitleler tarafından dikkatle takip ediliyor.
İşte bu detaylardan biri de son dönemin en çok konuşulan konser unsuru La Casita oldu.
Porto Riko kültürüne gönderme yapan bu küçük ev, ilk bakışta sıcak bir aidiyet duygusunu temsil ediyor. Ev fikri, kökleri, anıları ve birlikte olmayı çağrıştırıyor. Ancak zamanla insanlar La Casita’nın sembolik anlamından çok, o kapıdan içeri kimlerin girebildiğine odaklanmaya başladı. Çünkü sahneye davet edilen kişilere bakıldığında dikkat çekici bir benzerlik göze çarpıyor. Genç, fit, sosyal medya estetiğine uygun ve günümüzün baskın güzellik anlayışını temsil eden yüzler ağırlıktaydı. Elbette güzel insanların bir etkinlikte bulunması başlı başına bir sorun değil. Sorun, farklılıkların görünmez hale gelmesiydi.
Bu tablo, konser izlemeye gelenlerin aklına ister istemez: “Bu ev gerçekten herkesi temsil ediyor mu?” sorusunu getirdi.
Sorun Ester değildi
Tartışmaların büyümesinde, İspanyol oyuncu Ester Expósito’nun La Casita’da görüntülenmesi de etkili oldu. Sosyal medyada kısa sürede yayılan görüntüler, zaten var olan eleştirileri daha görünür hale getirdi. Bunun üzerine Expósito, kendisine yöneltilen yorumlara karşı toplumun misogynist, yani kadın düşmanı tarafına dikkat çekti. Haklı olduğu noktalar vardı. Bir kadının yalnızca bir etkinliğe katıldığı için ağır şekilde hedef alınması kabul edilemezdi. Kadınların sürekli yargılanması ve sosyal medyada linç kültürünün sıradanlaşması da ciddi bir problem. Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken başka bir mesele bulunuyordu. Eleştirilerin tamamı kadınlara yönelik değildi. İnsanların önemli bir kısmı, belirli bir fiziksel görünümün sistematik biçimde öne çıkarılmasını sorguluyordu. Tartışmanın merkezinde tek tek bireyler değil, görünürlük politikası yer alıyordu.
Günümüz dünyasında güzellik artık yalnızca kişisel bir özellik değil; ekonomik değeri olan, algoritmalar tarafından ödüllendirilen ve sürekli yeniden üretilen bir vitrin haline geldi. Aynı yüz tipleri, beden ölçüleri ve estetik anlayış tekrar tekrar ön plana çıkarıldığında, milyonlarca insan kendisini bu çerçevenin dışında hissediyor. Bu durumun psikolojik etkileri küçümsenemez.
Araştırmalar, sürekli idealize edilmiş bedenlere ve kusursuz görünen hayatlara maruz kalmanın özgüven kaybını artırabildiğini, özellikle gençlerde yetersizlik hissini besleyebildiğini gösteriyor. İnsanlar zamanla kendilerini oldukları gibi görmek yerine, ulaşmaları gereken bir standardın eksik versiyonu olarak değerlendirmeye başlıyor.
Çeşitlilik neden sonradan geldi?
İlginç olan ise eleştirilerden sonra yaşanan değişimdi. Sonraki konserlerde farklı yaşlardan, beden ölçülerinden ve yaşam hikâyelerinden kişilerin La Casita’da yer aldığı gözlemlendi. Resmî bir politika değişikliği açıklanmadı; ancak sahnedeki çeşitlilik belirgin biçimde arttı. Bu durum önemli bir gerçeği ortaya koyuyor: Toplum, kusursuzluk dayatmasından yorulmuş durumda. İnsanlar artık yalnızca belirli bir kalıba uyan yüzleri görmek istemiyor. Kendilerine benzeyen, hayatın içinden gelen, farklı deneyimlere sahip bireylerin de görünür olmasını talep ediyor.
Herkese aynı güzellik tarifini sunan bir dünya, kaçınılmaz olarak milyonlarca insanı eksik hissettirir. Oysa gerçek hayat çeşitlilikten oluşur. Farklı bedenler, farklı yaşlar, farklı ten renkleri ve farklı hikâyeler bir araya geldiğinde toplum kendisini daha doğru yansıtan bir aynaya bakabilir.
Başkasının içeriğinde figuran olmak
Geçtiğimiz günlerde sosyal medyada dikkatimi çeken bir fotoğraf gördüm. Japonya’da bir genç kız mezuniyet fotoğrafını paylaşmıştı. Karede yüzlerce öğrenci vardı. İlginç olan fotoğrafın kendisinden çok paylaşılma biçimiydi. Genç kız, bu karede yer alan diğer öğrencilerin mahremiyetine saygı göstermek için yüzlerini tek tek emojilerle kapatmıştı. Muhtemelen saatlerini harcamıştı. İlk bakışta gereksiz bir hassasiyet gibi görülebilir fakat ne zaman başkalarının görüntülerini istediğimiz gibi kullanabileceğimizi düşünmeye başladık?
Bugün geldiğimiz noktada, içerik üretme telaşı çoğu zaman çevremizdeki insanların haklarının önüne geçmiş durumda. Bir metrobüs durağında bekliyorsunuz. Belki yoğun bir iş gününün ardından eve dönüyorsunuz. Belki kafanızda çözmeye çalıştığınız bir sorun var. Belki hasta bir yakınınız için endişeleniyorsunuz. Belki sadece yorgunsunuz. Tam o sırada birisi telefonunu çıkarıyor ve video çekmeye başlıyor. Siz o videonun konusu değilsiniz. Kimse size bir şey sormuyor. Kimse izin istemiyor. Ancak birkaç saat sonra yüzünüz binlerce kişinin karşısına çıkabiliyor. Daha da kötüsü, o görüntünün altına yapılan yorumlar. İnsanlar hiç tanımadıkları birinin yüz ifadesiyle dalga geçebiliyor. Yorgun görünmesini, oturuşunu, bakışını veya kıyafetini eleştirebiliyor. Üstelik tüm bunlar, yalnızca bir başkasının daha fazla izlenme almak istemesi yüzünden yaşanıyor.
İzlenme Uğruna Kaybolan Sınırlar
Dijital çağın en büyük sorunlarından biri, özel hayat ile kamusal alan arasındaki çizginin giderek silikleşmesi. Eskiden insanların hatırlanmak istediği anlar fotoğraflanırdı. Şimdi ise kaydedilebilen her şey paylaşılabilir kabul ediliyor. Sanki herkes, farkında olmadan başkasının içeriğinde figüran olmaya mecbur bırakılmış gibi. Birinin sokakta yürümesi, görüntüsünün milyonlarca kişiye servis edilmesi için açık bir onay değildir.
Görünür olmak ile teşhir edilmek arasında önemli bir fark var. Birincisi kişinin kendi tercihidir. İkincisi ise başkasının kararıdır.
