Bu sanat da nereden çıktı diye sorduğunuza eminim.
Başlıktaki resimde bu sanatın en ünlü mimari eserlerinden Barselona’daki ‘La Sagrada Familia’ Kilisesi’ni görmektesiniz. Herhalde çoğunuz Barselona’ya gittiğinizde bu şahane yapıyı gezmişsinizdir. Ancak sizin zamanınızda bu kilise bitmemişti. Sakın hayıflanmayın; kilise bu gün dahi bütünüyle tamamlanmamıştır. Biraz daha sabır o kadar…
Eserin projesi 1882’de tasarlanmış ve aynı yıl inşaata başlanmıştı. Peki, inşaat niye bu kadar uzun sürüyor. Sıkı durun…
Antoni Gaudí sıradan bir kilise tasarlamadı. Yapının hemen her bölümü özgün geometri, heykel ve sembollere dayanıyor. Günümüzde bile bazı taş parçaları bilgisayar destekli modelleme ve özel üretim teknikleriyle hazırlanıyor.
Yapı devlet tarafından değil, büyük ölçüde bağışlar ve ziyaretçi gelirleriyle finanse edildi. Bu nedenle para durumuna göre çalışmalar bazen hızlandı, bazen yavaşladı.
1926'da Gaudí bir tramvay kazasında hayatını kaybetti. Projenin tamamlanmış ayrıntılı planlarının bir kısmı yoktu; mimarlar onun çizimlerini ve maketlerini yorumlayarak çalışmayı sürdürmek zorunda kaldı.
1936 İspanya İç Savaşı sırasında Gaudí'nin atölyesi zarar gördü. Bazı çizimler, planlar ve alçı modeller tahrip edildi. Sonraki nesiller bunların bir kısmını yeniden oluşturmaya çalıştı.
Gaudí'nin tasarladığı birçok şeklin hesaplanması ve uygulanması 19. yüzyıl teknolojisiyle son derece zordu. Bilgisayar destekli tasarım ve üç boyutlu modelleme ancak son yıllarda inşaatı ciddi biçimde hızlandırabildi.
2020'de başlayan COVID-19 salgını nedeniyle ziyaretçi gelirleri düştü ve çalışmalar bir süre yavaşladı.
Ama eser 1882 yılında çizilmişti. Dolayısıyla “Art Nouveau” akımını göstergesi kabul edildi. Nitekim, Art Nouveau, 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başları arasında ortaya çıkan önemli bir sanat ve tasarım akımıdır. Bu akım, yaklaşık 1890-1910 yılları arasında Avrupa ve Amerika’da etkili olmuştu. Dönemin sanatçı ve mimarları, klasikleşmiş sert çizgilerden uzaklaşarak daha doğal, estetik ve dekoratif bir anlayış geliştirmeyi amaçlamışlardı.
Art Nouveau yalnız mimari sanatında değil; mobilya tasarımı, takı, cam işçiliği, afiş ve iç dekorasyonda da etkisini göstermiştir.
Bu sanat akımının en belirgin özelliği doğadan ilham almasıdır. Çiçekler, yapraklar, sarmaşıklar, kuşlar ve dalga biçimleri tasarımlarda sıkça kullanılmıştır. Keskin köşeler yerine kıvrımlı ve akıcı çizgiler tercih edilmiştir. Bu nedenle Art Nouveau eserleri çoğu zaman zarif, hareketli ve masalsı bir görünüme sahiptir. Sanatçılar, günlük hayatta kullanılan eşyaların bile estetik olması gerektiğini savunmuştur. Böylece sanatın yalnızca müzelerde değil, insanların yaşadığı her alanda bulunabileceği düşüncesi yayılmıştır.
Art Nouveau’nun en tanınmış isimleri, mimar Gaudí’den başka akımın bir diğer önemli sanatçısı Alphonse Mucha’dır. Özellikle kadın figürleri ve çiçek motifleriyle süslediği afişleri dünya çapında ün kazanmıştı. Paris metro girişlerini tasarlayan Hector Guimard da Art Nouveau’nun mimari alandaki önemli temsilcilerindendir.
İstanbul’umuzun bu akımın dışında kaldığını sanmayınız. Her gün yanlarından geçtiğimiz binaların arasında hemen göze çarparlar. 19. asrın sonlarında, 20. asrın başlarında bazı kaynaklara göre 30, bazılarına göre 40 kadar bu akımı simgeleyen yapılar inşa edilmişti.
Beyoğlu’nun civarında göze çarpan Art Nouveau örnekleri arasında Mısırlı Han, Casa Botter, La Marquise’in çinileri, Pera Palas’ın asansörü ve Frej Han’ı sayabiliriz.
Sol alttaki resimde Casa Botter’in giriş kapısını görüyorsunuz (İsveç Konsolosluğu’nun yanında, Tünel Metrosuna yakın). Sağdaki resimde ise, Şişhane Meydanında, Büyük Hendek Caddesi’nin köşesindeki muhteşem Frej Hanın bir detayı görülüyor.
Her yıl 10 Haziran’da Dünya Art Nouveau Günü kutlanır. Bu özel günün amacı, Art Nouveau eserlerini tanıtmak, korumak ve insanların bu sanat akımı hakkında bilgi edinmesini sağlamaktır.
Gazetemiz de tam 10 Haziran günü yayınlandığı için kulunuz bu sanata dikkatinizi çekmek istedi.
Art Nouveau Günü’nde dünyanın farklı yerlerinde çeşitli etkinlikler düzenlenir. Tarihi bina turları yapılır, insanlar bu mimari eserleri yakından görme fırsatı bulur. Müze ve galerilerde sergiler açılır; döneme ait afiş, mobilya, vitray ve dekoratif sanat eserleri sergilenir. Çizim, süsleme ve tasarım atölyeleri düzenlenir. Sanat tarihçileri ve mimarlar tarafından konferanslar verilerek akımın özellikleri anlatılır. Fotoğraf meraklıları Art Nouveau yapıları görüntüleyip paylaşarak bu kültürel mirasın tanıtılmasına katkı sağlar.
Sonuç olarak Art Nouveau, doğanın güzelliğini sanata taşıyan önemli bir akımdır. Zarif çizgileri, estetik anlayışı ve dekoratif detaylarıyla sanat tarihinde özel bir yere sahiptir. Günümüzde hâlâ ilgi görmesinin nedeni, insanlara hem sanatsal hem de mimari açıdan farklı ve etkileyici bir dünya sunmasıdır.
Osmanbey, Beyoğlu, Şişhane, Sirkeci (Vlora veya Gül Han) hatta Kadıköy’de dolaşırsanız bu sanatın güzelliklerini mutlaka göreceksiniz.
