Cesare Pavese’nin Yaşama Uğraşı kitabını yıllar önce okumuştum. Yine her elime aldığımda sayfalarını keyifle çevirdiğimi söyleyebilirim. Bu kitabın türü her ne kadar günce olarak nitelendiriliyorsa da içeriğini göz önüne alarak kendince Düşünme Uğraşı adını verebilirdim. Nitekim yazar kitabın bir yerinde şöyle diyor: “Düşünmeyi anlatmanın en olağan ve en sıradan biçimi kendi geçmişini ve geleceğini kurmakta olan bir kişi yaratmaktır.”
Bu konuya yoğunlaşırken, düşünme uğraşı içinde kendimizi mi yaratıyoruz, diye bir soru da aklıma gelmiyor değil.
Düşünme uğraşı derken elbette ki yalnızca zihinsel bir çalışmadan değil, ortaya koyduğum bilinçli bir çabadan söz ediyorum. Görüşlerimi, inançlarımı, yerleşik düşünceleri hiç sakınmadan, korkmadan sorgulayabileceğim bir çaba! Gerçeği arama yürekliliği de diyebilirim. Bunun için konfor alanımdan uzaklaşıp eleştirilmeyi, tepki toplamayı, huzursuz olmayı göze alarak! Bilinçli bir yaşamı seçtiğimizde, karşılaşacağımız tüm olumsuzluklara katlanmak zorunda kalıyoruz.
Dünya edebiyatının en büyüklerinden biri kabul edilen Alman yazar ve şairi Goethe, ne kadar bilgece düşünce varsa, günümüze kadar belki binlerce kez yinelendiğini söylüyor. Bunları içselleştirmek, kendimizin kılmak istiyorsak, bireysel hayatımıza kök salıncaya kadar tüm içtenliğimizle yeniden üstünde düşünmemizi önerir.
Gündelik yaşantımız içerisinde birçoğumuz, neyi, niçin yaptığımızı hiç düşünmeyiz bile. Bireysel alışkanlıklarla yaşantımızı sürdürür, bulduğumuz hazır yanıtlarla yetinmeye çalışırız. Oysaki çevremizdeki çemberi kırıp sorgulamaya başladığımızda, sorular yeni soruları doğuruyor, bu da dolaylı olarak huzursuzluğumuzu arttırıyor. Buna karşın kendi seçimlerimizin arkasında durduğumuzda, hayatımıza yeni anlamlar katmanın keyfini de çıkarmış oluyoruz.
Bu arada bir sorunun çengeli de kafama takılıyor: Son yıllarda her alanda hayatımıza giren yapay zekâ, düşünme uğraşımızı nasıl etkiler?
Olumlu yönünden bakacak olursam: Sorularımıza saniyeler içinde yanıt bulabiliyoruz. Farklı görüşlere açık oluyoruz. Doğru sorular sormayı öğreniyoruz. Yanıtlar önemli olsa da, düşüncelerimizi bunlarla geliştirebilmemizin daha önemli olduğunu görüyoruz.
Tüm bu olumlu yanlarına karşın, yapay zekâ ile birlikte düşünmeyi öğrenemediğimiz durumlarda, sunulan hazır reçetelere alışıyor, düşünme yetimizi sınırlandırıyor, belki de onu köreltiyoruz.
Sözü çok uzatmadan gerçekçi bir bakış açısıyla şunu söyleyebilirim:
Her şeyi sorgulamak, bilmek, öğrenmek zorunda olmadığım gibi, her sorunu çözme yeteneğim olmadığını da biliyorum. Hepsinden önemlisi yaşanmaya değer bir hayatım var. Kimi sorularıma yanıt bulma uğruna, hayatımı daha çok karartabilirim. Bu yüzden her alanda olduğu gibi ölçü sınırlarımı her zaman korumak zorunda olduğumu düşünüyorum.
