Nuremberg

Geçtiğimiz hafta THY ile Porto’dan dönerken uçakta Nuremberg filminin seçenekler arasında olduğunu görünce, o an işlerimi bırakıp bir süredir aklımda olan bu filmi izlemeye koyuldum.

Bildiğimiz Holokost temalı filmlerden farklı bir tempoda, aynı isimle yapılan filmlerden yıllar sonra, bu kez Nuremberg tema olarak teslim olan Nazi liderlerinin mental sağlığını inceleyip, notlar alan Amerikalı psikiyatr subay ile Göring arasındaki iletişime odaklanıyor.

Filmden bazı replikler, aradan geçen 80 yıl sonra bile bizleri kötülüğün sıradanlığı ve insanoğlunun neden kötü olabileceği hakkında düşünmeye itiyor.

Gelin filmi daha izlemediyseniz bu sözleri önden not edelim:

Eğer kötülüğü psikolojik olarak tanımlayabilirsek bunun bir daha asla yaşanmamasını sağlayabiliriz!

(Nuremberg duruşmaları öncesi dava için karar verilmeden…) Ya bütün bu iş dünyada bunlara antisemitizm için platform toplarsa bunun sorumlusu olmak ister misiniz?

(Papa’dan dava açılması için destek istenirken Papa’nın cevabı) Başkalarını uzun süre yargılarsanız insan yasalarının dini yasalardan üstün olduğuna inanırsınız.

(Psikiyatrın Papa’ya cevabı) Katolik kilisesi Führer’i tanıyan ilk resmi devlet oldu ve onlara 1933’te resmiyet verdiniz. Sizin dininiz Nazilerin yanında mı durdu yoksa karşısında mı?

(Göring’ten psikiyatra dava öncesi…) Bu hücrede oturduğum için yenildiğimi mi düşünüyorsun? Sana hatırlatayım, ben teslim oldum.  Tam da istediğim yerdeyim.

Savaşlar artık yerel değildir. Modern savaşların hepsi artık eninde sonunda bir dünya savaşına dönüşür.

Dört ay önce 150 bin kişiyi buharlaştıranlar beni mi yargılamaya çalışıyor?

Ben bir kitabım, sen bir dipnot bile değilsin.

Eğer Almanya savaşı kazansaydı, Naziler yargılanabilir miydi?

Bir adamın müttefiğin olduğu, senin safında olduğun anlamına gelmez.

(Dava öncesi Amerikalı savcı tartışmaları) Eğer 15 yıl içinde Almanlar yine geri gelirse onları alt edebilir miyiz bilmiyorum? Göring’i kürsüye çıkarıp dünyaya anlatmasını sağlayacağım, bir daha asla yaşanmasın diye!

(Psikiyatr ile tercüman çavuş arasında…)

Naziler yaptıkları için bir isim bulmuşlardı: Nihai çözüm.

•⁠  ⁠Neden burada yaşandı biliyor musun?

•⁠  ⁠Çünkü insanlar izin verdiler?

•⁠  ⁠Çünkü çok geç olana kadar ses çıkarmadılar.

(Hitler hakkında Göring) Hitler bize yeniden Alman gibi hissettirdi. Biri çıktı dedi ki, eski ihtişamımızı yeniden kazanabiliriz. Böyle bir adamın peşinden gitmez miydiniz? Fransızların midesi Alman acısıyla tok kalıyor.

(Mahkeme başlamadan evvel savcı…)

Tüm bunlar yasalarla başladı ve bu savaş bir mahkeme salonunda bitecek.

***

Daha onlarca cümleyi not almışım, en etkililerini seçmeye çalıştım. Eğitici ve düşündürücü bu yapım bizleri izlerken hukuk, etik ve insan üzerine de muhakeme yapmamızı salık veriyor.

Filmi izlerken Eichmann duruşmasını ve Başsavcı Gideon Hausner’in, Eichmann yargılandığı sırada, "Şu anda karşınızda dururken yalnız değilim. Şu anda burada benimle birlikte altı milyon davacı var" sözü sık sık aklıma geldi.

Göring, Hannah Arendt’in ‘kötünün sıradanlığı’ sözünün tam da düşündürdüğü gibi duruşmada “Kampları Almanların iyiliği için yaptım, ölüm için değil” diyebiliyor. Aslolan ise içindeki narsist, öfke ve nefret dolu insan.

Nuremberg davası, bugün halen örgütlü şiddeti, insanın buna verdiği cevapları, sıradan insanın nasıl kötü olabildiği gibi onlarca soruyu bizlere düşündürmesiyle bir tarih yapımından öte güncel bir konu ve film.

Dünya liderleri benzerlerinin bir daha yaşanmaması için dilerim geçmişten ders alabili