Liza Cemel & Eli Erdem Demiröz
Hahambaşı Rav İsak Haleva’nın torunlarıyla yaptığımız röportaj dizisinin dördüncü bölümünde iki torun birlikte bizimle... Yitshak ve Yoel Haleva sorulara birlikte cevap vermek istediler. Yitshak, 24 yaşında mühendislik fakültesinde öğrenimine devam ediyor. 20 yaşındaki Yoel üniversiteye hazırlanıyor ve sporla ilgileniyor.
Çocukluğunuzda “Hahambaşı” değil, yalnızca “dede” olarak hatırladığınız en sıcak anı hangisidir?
Yazın pazar günleri ailece tekne turlarına giderdik. Dedemiz her zaman teknedeki en iyi yeri kapar, hepimizle sırayla oyun oynardı. Her kazandığında sıradaki torunla oynar, sonra da teknenin en yüksek noktasını seçip denize mükemmel bir balıklama atlayış yapardı. Bu an aklımızdan hiç çıkmaz.
Dededen toruna aktarılan özel bir ritüeliniz (Şabat menüsü, Ladino lafı, mizah anlayışı vb.) var mıydı?
Bugüne kadar her ‘Birkat Amazon’ (yemekten sonra edilen teşekkür duası) yaptığımızda, dedemizin öğrettiği melodiyle söylüyoruz ve sonunda onun gibi İspanyolca teşekkür ediyoruz.
Kendisini ilk kez kamuya açık bir törende izlediğinizde içinizden neler geçti?
Dedemizi Hanuka’da Ortaköy’de mum yakarken hatırlıyoruz. Dedemiz konuşmaya başladığında herkes bir anda susar, hem Yahudiler hem de Yahudi olmayanlar onu dikkatle dinlerdi. Arada yaptığı esprilerle ortamın ciddiyetini biraz yumuşatır, herkesi güldürürdü. O an, dedemizin sadece bize değil herkese önemli biri olduğunu anladım.
Kendisinin hayat disiplininin sizin günlük alışkanlıklarınıza yansımış bir örneği var mı?
Dedemiz hep derdi: “Akıllı insan, herkesten bir şey öğrenendir.” Kim olursa olsun, benden büyük ya da küçük fark etmez, her zaman herkesten bir şey öğrenmeye çalışıyorum.
“Barış ve sevgi” vurgusunu konuşmalarında sık kullandığı biliniyor; bu mesajı aile içinde nasıl pekiştirirdi?
Dedemiz tüm ailesine sonsuz bir sevgiyle bağlıydı. Aramızda kavga ya da bir anlaşmazlık olduğunda, hepimizi oturtur, sabırla dinler ve iki tarafı da memnun eden bir çözüm bulurdu.
Hahambaşılığın getirdiği sorumluluklar sebebiyle aileniz neleri feda etmek zorunda kaldı?
Dedemiz bizi asla ihmal etmedi. Hahambaşılık görevini ve aile babalığını bir arada, en iyi şekilde yürüttü. Her zaman sevgiyle, dengeyle ve başarıyla yaptı.
Dedenizin en çok üzerinde durduğu mitsva sizce hangisiydi ve neden?
Bize en çok 10 Emir’den birini öğretirdi: “Sana yapılmasını istemediğini başkasına yapma.”
Yoel Haleva ve Rav İsak Haleva
Ona göre iyi bir Yahudi ve iyi bir insan olmanın başlıca yönleri nelerdi?
Dedemiz her zaman barışa ve sevgiye inanırdı. Bir insanın önce çevresine iyi davranmasının, tüm mitsvalardan (emirlerden) daha önemli olduğunu söylerdi.
Ladino’yu koruma konusunda özel bir hassasiyeti var mıydı? Aile içi sohbetlerde Ladino kullanmanız teşvik edilir miydi?
Bugün ailede hepimiz, istemesek bile Ladino kelimeler kullanıyoruz. Boş bir şey olduğunda “vaziyo”, korktuğumuzda “atyo santo”, yemekten sonra teşekkür ederken İspanyolca sözler söylüyoruz. Bunların hepsi, dedemizi dinleyerek ondan öğrendiğimiz şeyler.
14 Ocak 2025’teki vefatından sonra toplumun taziye mesajları size ne hissettirdi? Özellikle size dokunan bir anma /anı oldu mu?
Dedemiz vefat ettikten sonra evinde otururken iki şey fark ettik. Birincisi, beklediğimizden çok daha fazla insanın gelmesiydi. Ev o kadar kalabalıktı ki, her dakika biri gelip dedemizin onun için ne kadar önemli olduğunu anlatıyor, bilmediğimiz hikâyeler paylaşıyordu. İkincisi, eve birçok küçük kitap geldi. Hepsinin içinde dedemizin ve ailemizin adına yapılan bağışlar vardı. O zaman anladım ki dedemiz sadece bizim değil, herkesin değer verdiği bir insandı.
Rav İsak Haleva ve Yitshak Haleva
Rav Haleva’nın adını yaşatmak için aile olarak başlattığınız ya da başlatmayı düşündüğünüz projeler var mı?
Bugün Instagram ve Facebook’ta her hafta dedemizin anısına haftanın peraşası (Tora bölümü) videoları paylaşılıyor. Başta bu görevi ailecek üstlendik, ama sonra birçok kişi katılmak istedi. Böylece büyük bir projeye dönüştü.
Onun vizyonunu gelecek kuşaklara aktarmak adına eğitim, kültür veya sosyal sorumluluk alanlarında nasıl adımlar planlıyorsunuz?
Bugün bizim kişiliğimiz dedemizden öğrendiklerimle şekillendi. Sevgi, barış, iyi insan olmak… Bunların hepsi hayatımda her gün yaptığım şeylere yön veriyor. Biz de tıpkı dedemiz gibi, bunları çocuklarıma ve arkadaşlarıma aktarmak istiyorum.
Bugün kendisi hayatta olsaydı, Türkiye Yahudi toplumu ve genç nesil için hangi mesajı vermenizi isterdi?
Her zaman kendin ol. İyi ve seven bir insan ol. Nefret etme, her zaman yardım et.
