Bir zamanlar Avrupa denildiğinde aklımıza ne gelirdi?
Oxford’un, Cambridge’in, Sorbonne’un köklü üniversiteleri… Shakespeare’den Victor Hugo’ya, Dante’den Goethe’ye uzanan büyük bir edebiyat mirası… Paris’in kafeleri, Roma’nın tarihi sokakları, İtalyan mutfağının eşsiz lezzetleri, Fransız şarapları, İspanyol meydanları…
Yüzyılların birikimiyle şekillenmiş bir kültür, sanat, düşünce ve yaşam biçimi.
Ve bütün bunların ötesinde, sosyal refahın ve yüksek yaşam standartlarının simgesi olan bir Avrupa.
Peki bugün bu Avrupa’da neler oluyor?
Paris’te, Londra’da, Lizbon’da, Madrid’de ve Dublin’de barınma krizi giderek derinleşiyor. Gençler ev sahibi olmayı hayal bile edemezken, orta sınıf gelirinin önemli bir bölümünü kiraya ayırmak zorunda kalıyor.
Avrupa Birliği verilerine göre 2013’ten bu yana konut fiyatları yüzde 60’ın üzerinde arttı. Kiralar da yükselmeye devam ediyor.
Peki dünyanın en gelişmiş ve en zengin bölgelerinden Avrupa, kendi vatandaşına neden uygun fiyatlı bir ev sunmakta zorlanıyor?
Bu sorunun tek bir cevabı yok. Ancak dikkat çekici nedenlerden biri, konutun giderek barınma ihtiyacından çok bir yatırım aracına dönüşmesi.
Yıllarca yabancı sermayeyi çekmek isteyen bazı Avrupa ülkeleri, gayrimenkul yatırımları karşılığında oturum hakkı sağlayan, kamuoyunda altın vize olarak bilinen programlar uyguladı.
Portekiz, İspanya ve Yunanistan bu uygulamaların en çok tartışıldığı ülkeler arasında yer aldı.
Bir tarafta yüksek miktarda yatırım yaparak oturum hakkı elde edebilen yabancılar, diğer tarafta kendi ülkesinde ev sahibi olamayan gençler…
İşte Avrupa’nın en büyük çelişkilerinden biri burada ortaya çıkıyor.
Elbette altın vize ile doğrudan vatandaşlık satışı aynı şey değil. Portekiz gayrimenkul yatırımını bu programın kapsamından çıkardı, İspanya ise altın vize uygulamasını sona erdirdi. Ancak bu politikaların konut piyasasına etkileri tartışılmaya devam ediyor.
Üstelik mesele yalnızca yabancı yatırımcılar değil.
Uluslararası emlak fonları, kısa süreli turistik kiralamalar, yetersiz konut üretimi ve artan inşaat maliyetleri de krizi büyütüyor.
Lizbon’da, Barselona’da, Amsterdam’da evler giderek daha fazla yatırım ve turizm amacıyla değerlendiriliyor. Bir dairenin turistlere kısa süreli kiralanması, uzun süreli kiralamadan daha kazançlı olabiliyor.
Ancak bu ekonomik tercih, o şehirlerde yaşayan insanların ev bulmasını zorlaştırıyor.
Avrupa’nın tarihi şehirleri turistler ve yatırımcılar için giderek daha cazip hâle gelirken, kendi sakinleri için yaşaması daha pahalı yerlere dönüşüyor. Bu durum yalnızca dar gelirli kesimleri değil, orta sınıfı da etkiliyor.
Üniversiteden mezun olan bir genç, iyi bir iş bulsa bile yaşadığı şehirde ev kiralamakta zorlanabiliyor. Aile kurmak isteyen çiftler planlarını erteliyor. Öğrenciler barınma maliyetleri nedeniyle eğitim tercihlerini yeniden değerlendirmek zorunda kalıyor.
Bir zamanlar sosyal devlet anlayışıyla örnek gösterilen Avrupa’da barınma, giderek en önemli toplumsal sorunlardan biri hâline geliyor.
Oysa konut yalnızca ekonomik bir yatırım değil, temel bir yaşam ihtiyacı.
Bir ülkenin refahı, yalnızca büyüme rakamlarıyla veya çektiği yabancı sermayeyle ölçülemez. İnsanların kazançlarıyla nasıl bir hayat kurabildikleri de en az bu göstergeler kadar önemlidir.
Bugün Avrupa’nın önündeki asıl soru, yabancı yatırımları tamamen durdurmak değil; ekonomik kazanç ile vatandaşlarının barınma ihtiyacı arasında nasıl bir denge kuracağı.
Çünkü yabancı sermaye ekonomik büyümeye katkı sağlayabilir. Ancak konut piyasası yeterince düzenlenmediğinde, artan yatırım talebi yerel halk için daha yüksek fiyatlara dönüşebilir.
Avrupa, kültürüyle, üniversiteleriyle, edebiyatıyla ve yaşam kalitesiyle dünyanın en çekici bölgelerinden biri olmayı sürdürüyor.
Fakat bütün bu zenginliğin ortasında giderek daha fazla insanın yaşadığı şehirde bir ev bulmakta zorlanması ciddi bir çelişki.
Bir zamanlar insanlara daha iyi bir yaşamın hayalini kurduran Avrupa, bugün kendi gençlerine nasıl bir gelecek sunuyor?
Ve belki de sorulması gereken en önemli soru şu: Avrupa, dünyanın zengin yatırımcılarına kapılarını açarken kendi vatandaşlarına bir evin kapısını açabilecek mi?