Bir zamanlar Avrupa denildiğinde aklımıza ne gelirdi?
Alman otomobilleri, Fransız modası, İtalyan tasarımı, güçlü bir sanayi, yüksek yaşam standartları ve sosyal refah…
Mercedes, Volkswagen, BMW… Bunlar yalnızca otomobil markaları değildi. Avrupa’nın ekonomik gücünün, mühendisliğinin ve refah anlayışının sembolleriydi.
Peki bugün ne oluyor?
Avrupa’nın otomobil fabrikalarında artık tanklar, askerî araçlar ve hava savunma sistemleri konuşuluyor.
Volkswagen’in Almanya’daki Osnabrück fabrikasının savunma üretimine yönlendirilmesi gündemde. Mercedes-Benz’in Ludwigsfelde tesisinin savunma şirketi KNDS tarafından devralınması tartışılıyor. Volkswagen Grubu’na bağlı MAN ise Rheinmetall ortaklığıyla zaten askerî kamyonlar üretiyor.
Elbette bu markalar otomobil üretimini bırakmış değil. Ancak Avrupa’nın sanayi önceliklerinin değiştiği açık.
Bir zamanlar refah üretmekle övünen Avrupa, şimdi güvenliğini sağlamak için silah üretimine ağırlık veriyor.
Peki neden?
Rusya-Ukrayna savaşı, artan güvenlik endişeleri ve Amerika’ya duyulan askerî bağımlılık Avrupa’yı yeniden silahlanmaya yöneltti. Avrupa Birliği’nin 2025 yılı savunma harcamaları yaklaşık 418 milyar avroya ulaşırken, 2026 için 454 milyar avro öngörülüyor. Önümüzdeki yıllarda ise savunma alanında 800 milyar avroya kadar kaynak ve mali alan yaratılması hedefleniyor.
Üstelik bu dönüşüm, Avrupa otomotiv sanayisinin ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğu bir dönemde yaşanıyor. Çin rekabeti, yüksek enerji maliyetleri ve elektrikli araçlara geçişteki sıkıntılar bazı fabrikaları zorlarken, savunma sanayisi yeni bir üretim ve istihdam alanı olarak öne çıkıyor.
Ancak burada çok önemli bir ekonomik soru var: Otomobil üretmekle tank üretmek aynı şey mi?
Her ikisi de fabrikaları çalıştırır, istihdam yaratır ve ekonomik büyümeye katkı sağlayabilir. Fakat otomobil tüketiciye, tank ise öncelikle devletin güvenlik ihtiyacına yönelik üretilir.
Dolayısıyla savunma üretiminin artması, halkın refahının da aynı ölçüde artacağı anlamına gelmez.
Devletler savunmaya daha fazla kaynak ayırırken eğitim, sağlık, altyapı ve sosyal harcamalar üzerindeki baskı da artabilir.
Avrupa’nın asıl sınavı burada başlıyor.
Peki bu silahlanma yarışından en çok kim kazanıyor?
Amerika!
SIPRI verilerine göre ABD, 2021-2025 döneminde dünya büyük silah ihracatının yaklaşık yüzde 42’sini gerçekleştirdi. Aynı dönemde Avrupa NATO ülkelerinin büyük silah ithalatının yüzde 58’i Amerika’dan karşılandı.
Yani Avrupa kendi güvenliğini sağlamak için milyarlarca avro harcarken, Amerikan savunma şirketleri de bu talebin önemli bir bölümünü karşılıyor.
Ortada ilginç bir çelişki var.
Avrupa, Amerika’ya olan askerî bağımlılığını azaltmak istiyor. Ancak silahlanırken yine Amerika’dan silah satın alıyor.
Avrupa güvenlik ararken, Amerika silah satıyor.
Üstelik Avrupa savunmaya daha fazla kaynak ayırırken Çin, otomotivden batarya teknolojilerine kadar birçok alanda küresel rekabetini sürdürüyor.
Bu durumda Avrupa’nın geleceği açısından asıl tehlike, askerî açıdan güçlenirken ekonomik rekabet gücünü kaybetmesi olabilir.
Tarih bize savaş ekonomilerinin üretimi artırabildiğini, ancak toplumların refahını her zaman yükseltmediğini gösteriyor.
Elbette güçlü bir savunma sanayisi savaşın önlenmesine de hizmet edebilir. Ancak savunma harcamalarının artması ile kalıcı bir savaş ekonomisine geçiş aynı şey değil.
Yine de Avrupa’daki değişim düşündürücü.
II. Dünya Savaşı’nın ardından ekonomik iş birliği, üretim ve refah üzerine yeni bir düzen kuran Avrupa, bugün yeniden güvenliği ve silahlanmayı öncelikleri arasına yerleştiriyor.
Bir tarafta Avrupa’nın artan savunma harcamaları, diğer tarafta Amerika’nın büyüyen silah pazarı ve Çin’in giderek güçlenen sanayisi…
Peki bu yeni dünya düzeninde Avrupa’nın rolü ne olacak?
Dünyaya otomobil, moda ve tasarım ihraç eden Avrupa, gelecekte daha çok silah üreten bir kıtaya mı dönüşecek?
Ve en önemlisi…
Avrupa güvenliğini güçlendirirken refahını koruyabilecek mi, yoksa silahlandıkça ekonomik gücünü mü kaybedecek?
