Amerikan siyasetinde ilkeler, fikirler ve ekonomik çıkarlar her zaman aynı yönde ilerlemiyor. Bir politikanın desteklenip desteklenmemesi sadece içeriğine değil, kimin savunduğuna ve ekonomik bedelini kimin ödediğine de bağlı. Demokratların sislip süpürdüğü 3 Kasım seçimleri bu durumu bir kez daha gözler önüne serdi.
En çarpıcı örnek veri merkezleri. 10 eyalette yapılan 41 yerel oylamanın 40’ında seçmenler veri merkezi yatırımlarının sınırlanmasını istedi. Örneğin Ohio’nun Piqua kentinde seçmenler, yeni veri merkezi yapımına dur demekle kalmadı; bu tür projeleri destekleyen belediye yöneticilerini de görevden aldı.
Oysa teknoloji ve inovasyon uzun yıllardır Demokratların ekonomik büyüme vizyonunun önemli bir parçasıydı. Silikon Vadisi ile Demokratlar arasında güçlü bağlar kurulmuş, Biden yönetimi yapay zekâ altyapısını stratejik bir öncelik haline getirmişti. Trump ise yapay zekayı Amerikan teknolojik üstünlüğünün sembolü olarak sahiplenince, siyasi cepheler değişmeye başladı.
Demokratlar arasında bu yatırımlara karşı itirazlar giderek arttı. Ancak tepki yalnızca Demokratlardan gelmiyor. Cumhuriyetçi seçmenler de elektrik fiyatları, su tüketimi ve arazi kullanımı nedeniyle kendi bölgelerinde bu yatırımlara karşı çıkıyor. Washington’da Amerikan teknolojik üstünlüğü konusunda siyasi bir uzlaşma olduğu kesin. Ne var ki bu üstünlüğün ekonomik ve çevresel bedeli yerel düzeyde hissedildiğinde parti görüşleri bulanıklaşıyor.
Benzer bir gerilim Kaliforniya’da da yaşandı. Bu kez tartışma konusu teknoloji yatırımları değil, servetin vergilendirilmesiydi. Demokratların yıllardır güçlü olduğu bu eyalette milyarderlerin servetine bir defaya mahsus yüzde 5 vergi getirilmesi önerisi reddedildi. Bu arada Demokrat Vali Gavin Newsom da öneriye karşı çıktı. Özellikle Silikon Vadisi’nde hayır oyları öne çıktı. Oysa elde edilecek gelirin büyük bölümü Kaliforniya’daki sağlık harcamaları açığını kapatmak için kullanılacaktı. Servetin küçücük miktarının yeniden dağıtılması isteği, sermaye kaçışı ve eyaletler arası ekonomik rekabet kaygıları karşısında yenildi. Demek ki ideolojik yakınlık ekonomik tercihlerde her zaman belirleyici olmuyor.
Siyasi kimliğin ekonomik tercihler üzerindeki etkisini Tesla kadar iyi özetleyen çok az örnek var. Elektrikli otomobiller Demokratların iklim politikalarının sembolüyken, Elon Musk’ın Trump’ı desteklemesiyle Demokrat seçmenlerin Tesla’ya yaklaşımı sert biçimde değişti. Halbuki otomobil aynıydı. Değişen, markanın siyasi kimliğiydi.
Ekonomik çıkarlar siyasi aidiyetlerin önüne rahatça geçebiliyor. Ama aynı zamanda siyasi aidiyetler ekonomik tercihleri de şekillendirebiliyor. Aynı seçmen, farklı konularda birbirinden oldukça farklı önceliklerle hareket edebiliyor.
Cumhuriyetçilerin temiz enerji politikalarında ise bu kez siyasi aidiyetlerle yerel ekonomik çıkarlar karşı karşıya geliyor. 2020 yılında yenilenebilir enerjiye öncelik verilmesini destekleyen Cumhuriyetçilerin oranı yüzde 65 iken 2026’da yüzde 28’e düştü. Oysa Biden’ın temiz enerji teşvikleriyle açıklanan yatırımların yaklaşık yüzde 80’i Cumhuriyetçilerin temsil ettiği bölgelerde gerçekleşti. Trump bu teşvikleri azaltmak isteyince, 21 Cumhuriyetçi Kongre üyesi kendi bölgelerindeki yatırımı ve istihdamı korumak için buna itiraz etti.
Serbest ticarette de roller değişti. 1993’te Clinton’un Nafta anlaşmasına Cumhuriyetçilerin büyük çoğunluğu destek verdi. Demokratların çoğunluğu ise buna karşı çıkmıştı. Serbest ticareti ve küreselleşmeyi ekonomik büyümenin motoru olarak gören Cumhuriyetçiler, Trump’la birlikte yüksek gümrük tarifelerinin ve korumacılığın savunucularına dönüştü. Bir zamanlar karşı çıktıkları devlet müdahalesini, bugün Amerikan sanayisini ve istihdamını korumanın bir aracı olarak görüyorlar.
Elbette dünya değişiyor. Jeopolitik dengeler yeniden şekillenirken, teknolojik dönüşüm, enerji güvenliği ve küresel rekabet de bundan nasibini alıyor. Dün doğru olan bir yaklaşım bugün aynı sonuçları vermeyebilir. Dolayısıyla her politika değişikliğini siyasi fırsatçılığa indirgemek doğru olmaz.
Ancak bütün bu örnekler önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Siyasi tercihlerimizi gerçekten savunduğumuz ilkeler mi belirliyor, yoksa ilkelerimizi tercihlerimize göre mi değiştiriyoruz?