Geçtiğimiz günlerde Dünya Kara Kediler Günü kutlandı. Evde bir kedi, bir de köpek olmasına rağmen dışarı atılmış, tüyleri birbirine girmiş ve gördüğü her kişiye sığınmaya çalışan Luna isimli kapkara bir kızı daha aile üyesi yaptık. Şimdilik yeni gelen üyenin evdeki köpekle (Kurabiye) ve evde hâkimiyetini ilan eden Susam’ın (ilk kedi) ise yeni gelenle arası limoni olsa da ev çok şükür ki hâlâ tımarhaneye dönmüş değil. Ortalama 4 bin yıl önce evcilleştirilmeye başlandığı düşünülen ve Antik Mısır'dan günümüze kadar farklı medeniyetlerde hem bir dost hem de güçlü birer sembol olarak yer alan kedilerin tarihini araştırırken doğal olarak bir noktada Mısır’a uzanıp oradan da ister istemez İsrailoğullarına geldim. 2 Mayıs 2023'te University of London ev sahipliğinde düzenlenen ‘The Cat's Pyjamas: Cats in Culture and Society’ başlıklı akademik toplantıda, Yahudi edebiyatında kedilerin antik dönemden 21. yüzyıla kadar temsilini inceleyen bir bildiri var ve bu bildiride çok ilginç bir tez tartışılıyor: Kedilerin Tevrat'ta bulunmaması. Eski Mısır'da kedilere yüklenen dinsel anlam ve İsrailoğullarının Mısır kültüründen farklılaşma isteğiyle ilişkili olabilir mi? Gerçekten de kediler Tevrat'ta açıkça yer almıyor. Buna karşılık Talmud'da kedilerden çeşitli vesilelerle söz ediliyor. Üstelik bu anlatılar kedilere yönelik tek yönlü bir sevgi içermiyor. Bir örnekte insanın Tevrat olmasaydı bile kediden tevazu ve mahremiyet öğrenebileceği vurgulanırken, bir diğer örnekte bir kedinin bir bebeğe saldırması üzerine kedilerin evlerde beslenmesi konusunda oldukça sert bir tartışma yaşanıyor. Ve bunların hepsi aynı kültürel geleneğin içinde yer alıyor. Anlaşılan o ki kediler, insanlık tarihi boyunca olduğu gibi Yahudi düşünce tarihinde de kendi bildiklerini okumaya devam etmişler.
İsrail ise, özellikle de Kudüs ve Tel Aviv, sokak kedileriyle tanınan bir ülke. Ancak ben gündelik yaşamda kedi besleyenlerden çok, köpek sahiplerini gördüm. Şüphesiz ki sokak kedilerinin çokluğu, evlerde kedi besleme oranının yüksek olduğu anlamına gelmiyor. 2016'da Jewish Telegraphic Agency'de yayımlanan Why Tel Aviv is so crazy about dogs? (Tel Aviv neden bu kadar köpeklere düşkün?) başlıklı haber bu konuda çok ilginç gözlemler aktarıyor. Habere göre Tel Aviv'de köpekler kafelerde ve restoranlarda sahipleriyle birlikte bulunabiliyor; toplu taşıma araçlarında sahiplerine eşlik edebiliyor, parklarda, sahillerde sosyalleşebiliyor; sahiplerinin bir parçası haline gelebiliyor. Haberde antropolog Orit Hirsch-Matsioulas'ın dikkat çeken bir yorumu da var: “Köpekler, modern kent yaşamındaki yalnızlıkla baş etmenin ve topluluk duygusunu yeniden kurmanın araçlarından biri haline geliyor.” Kediler ise İsrail'de kamusal alanın parçası. Kediye yönelik ilgi oldukça yaygın; fakat bu ilgi mutlaka kediyi eve almak şeklinde ortaya çıkmıyor. The Jerusalem Post’un haberi de bunu doğruluyor. 2026’da yayınlanan bir kamu araştırmasına göre kedi besleyenlerin oranı yüzde 15 iken, köpek besleyenlerin oranı yüzde 24 olarak saptanmış. Fakat bu durumun nedeni olarak inancın kedilere veya köpeklere yönelik özel bir etkisi olduğunu belirtmek doğru olmaz. Burada daha çok modern İsrail toplumunun kentleşme biçimi, aile yapısı, kamusal alan kullanımı ve hayvanlarla kurduğu duygusal ilişki söz konusu, çünkü köpek; sosyal çevre ve aktif yaşamın yanı sıra yoldaşlık ve aile de demek.
Sonuç olarak İsrail'de kediler sokağın, köpekler ise ailenin bir parçası gibi görünüyor. Ancak unutmamak gerekir ki asıl mesele hangisinin daha çok sevildiği değil, sevginin ne şekilde ve nasıl yaşandığıdır. Çünkü gerçek hayvan sevgisi ister sokağımızda ister yanımızda yaşasınlar, her canlının yaşam hakkına saygı duymak, ihtiyaçlarını gözetmek ve onlara şefkatle davranmaktan geçer.
KAYNAKÇA
Gunther, I. Levin, D. & Klement, E. (2025). ‘Navigating the controversy: Public perspectives on free-roaming cat populations and control strategies in Israel’, Preventive Veterinary Medicine. 237 (2025) 106448, 1-8.
My Jewish Learning (2026) ‘Judaism and Cats’. ‘Science and Ecology’, My Jewish Learning. 29th October 2026. https://www.myjewishlearning.com/article/judaism-and-cats/?utm
Reinstein, R. (2026). ‘17% of Israelis sleep with their dog in bed – and that’s not the most surprising part’, The Jerusalem Post. 26th August 2026. https://www.jpost.com/travel/article-906669?utm
Tobin, A. (2016). ‘Why Tel Aviv is so crazy about dogs’, The Jewish Telgraphic Agency. 30th August 2016. https://www.jta.org/2016/08/30/israel/why-tel-aviv-is-so-crazy-about-dogs?utm
