Kalaşnikov

Bir silah düşünün… Sadece savaşların değil; devrimlerin, darbelerin, gerilla hareketlerinin, bağımsızlık mücadelelerinin ve terörün de sembolü olmuş bir silah. Bir devlet başkanının elinde de var, Afrika’daki bir çocuk askerin omzunda da… Bir ülkenin bağımsızlık töreninde de görülüyor, dünyanın en kanlı çatışmalarında da…

İşte o silahın adı: Kalaşnikov. Ya da dünyanın bildiği adıyla AK-47.

Mihail Timofeyeviç Kalaşnikov, aslında bir silah mühendisi değildi. Sibirya’da yoksul bir köylü ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Genç yaşta tank tamirciliği yaptı ve II. Dünya Savaşı sırasında Sovyet ordusunda görev aldı. 1941’de Alman saldırısında yaralandığında, hastanede askerlerin aynı şikâyetini duyuyordu:

“Bizim silahlarımız güvenilir değil.”

Belki de tarihin akışını değiştiren fikir, işte o hastane odasında doğdu.

1947 yılında geliştirdiği AK-47, kısa sürede Sovyetler Birliği’nin en stratejik ürünlerinden biri hâline geldi. Ancak kimse onun bir tüfekten öteye geçerek küresel bir simgeye dönüşeceğini tahmin etmiyordu.

Onu farklı kılan, ölümcüllüğünden önce sadeliğiydi.

Çamura düşse de çalışıyordu. Kuma gömülse de ateş ediyordu. Eksi kırk derecede de, çöl sıcağında da görevini yerine getiriyordu. Bir Kalaşnikov’un sökülüp yeniden monte edilmesi bazen bir dakikadan daha kısa sürüyordu. Bu yüzden dünyanın en yoksul ordularından en güçlü askeri birliklerine kadar herkesin tercihi oldu.

Bugün dünyada yaklaşık 100 milyon Kalaşnikov türevi olduğu tahmin ediliyor. Başka bir ifadeyle, yeryüzündeki her 80 kişiye bir AK-47 düşüyor.

Daha da çarpıcı olanı şu: Uzmanlara göre dünyada dolaşımda bulunan hafif silahların yaklaşık beşte biri Kalaşnikov ailesine ait. Bazı Afrika ve Ortadoğu ülkelerinde ikinci el bir Kalaşnikov’un fiyatı, bir akıllı telefondan bile daha ucuz olabiliyor.

Vietnam Savaşı’nda Amerikan askerleri, zaman zaman kendi silahları yerine ele geçirdikleri Kalaşnikovları kullanmayı tercih etti. Çünkü yoğun nem, çamur ve orman koşullarında AK-47’nin güvenilirliği efsane hâline gelmişti.

Silahın etkisi o kadar büyüktü ki Mozambik, bağımsızlık mücadelesinin sembolü olarak ulusal bayrağına bir Kalaşnikov yerleştirdi. Dünyada bunu yapan başka bir ülke yok. Filmlere, posterlere, pullara, propaganda afişlerine ve hatta bazı ülkelerde anıtlara konu oldu. Çok az nesne, bir silah olmasına rağmen bu kadar güçlü bir siyasi ve kültürel sembole dönüşebilmiştir.

İşin belki de en ironik tarafı ise şudur: Mihail Kalaşnikov, icadından neredeyse hiçbir zaman büyük bir servet elde etmedi. Çünkü Sovyet sisteminde yaptığı tasarım devlete aitti. Dünyanın en tanınan silahını üreten adam, hayatının büyük bölümünü mütevazı koşullarda geçirdi.

Ömrünün son yıllarında ise vicdani bir sorgulamanın içine girdi. Milyonlarca insanın ölümünde kendi icadının kullanıldığını düşünerek Rus Ortodoks Kilisesi’ne bir mektup yazdı ve şu soruyu sordu:

“Ben insanların ölümünden sorumlu muyum?”

Aslında bu soru yalnızca ona ait değil.

Bu, insanlığın hiç bitmeyen sorusudur. Çünkü bazı icatlar, onları yapanların niyetini aşar ve kendi tarihlerini yazmaya başlar.

İmparatorluklar çöktü, rejimler değişti, haritalar defalarca yeniden çizildi. Stalin öldü, Sovyetler Birliği dağıldı, Berlin Duvarı yıkıldı. Ancak bir Sibirya köylüsünün hastane yatağında tasarlamaya başladığı Kalaşnikov, bugün hâlâ Ukrayna’dan Sudan’a, Gazze’den Myanmar’a kadar dünyanın çatışma haritasında varlığını sürdürüyor.

Belki de Kalaşnikov’un asıl hikâyesi bir silahın hikâyesi değildir. O, insanlığın şu acı gerçeğinin hikâyesidir: Medeniyet ilerledikçe silahlar değişiyor, savaşların gerekçeleri değişiyor, haritalar değişiyor; ama insanın birbirini öldürme biçimi ve arzusu ne yazık ki hiç değişmiyor.