Bazı aileler vardır; servetleri yalnızca zenginlik değil, bir dönemin kaderini de taşır.
Sassoon Ailesi işte tam da böyle bir aileydi.
Bugün isimleri Rothschildler kadar bilinmiyor olabilir. Ancak 19. yüzyılda Asya ticaretinin kalbinde öyle büyük bir güç hâline geldiler ki, dönemin çevreleri onlardan “Doğu’nun Rothschildleri” diye söz ediyordu.
Hikâye Bağdat’ta başlıyor.
David Sassoon, Osmanlı döneminde Bağdat’ın önde gelen Yahudi ailelerinden birinin mensubuydu. Ailesi yıllarca ticaret ve devlet çevreleriyle iç içe yaşamıştı. Ancak değişen siyasi dengeler ve baskılar nedeniyle 1830’larda Bağdat’tan ayrılmak zorunda kaldı. Yanına yalnızca ailesini değil, ticaret zekâsını ve bağlantılarını da aldı.
Yeni adresi Bombay’dı.
Ve işte asıl yükseliş burada başladı.
Sassoonlar kısa sürede Hindistan, Basra Körfezi, Hong Kong ve Şanghay arasında uzanan dev bir ticaret ağı kurdu. Kumaş, pamuk, çay, baharat, liman işletmeleri, bankacılık… Dokundukları her alan büyüyordu. Ama aileyi olağanüstü zengin yapan asıl ticaret başka bir şeydi: Afyon.
19. yüzyılda Çin’e yönelik afyon ticareti dünyanın en kârlı işlerinden biri hâline gelmişti. Sassoon Ailesi de bu ağın merkez oyuncularından biri oldu. Gemileri Asya limanları arasında durmaksızın hareket ediyor, servetleri katlanarak büyüyordu.
Bir süre sonra Sassoon adı yalnızca bir aileyi değil, adeta küresel bir markayı temsil etmeye başladı.
Hong Kong’da yatırımlar yaptılar.
Şanghay’da binalar inşa ettiler.
Bombay’da finans dünyasına yön verdiler.
Londra’ya ulaşıp İngiliz aristokrasisiyle yakın ilişkiler kurdular.
Öyle ki aile üyeleri zamanla Avrupa elitlerinin parçası hâline geldi. Sanata yatırım yaptılar, gazeteler satın aldılar, büyük malikânelerde yaşadılar. Bazıları parlamentoya girdi. Bazıları dönemin en etkili bankerleriyle ortaklık kurdu.
Ama servetin arkasındaki gölge hiçbir zaman tamamen kaybolmadı.
Çünkü Çin’de milyonlarca insanın hayatını mahveden afyon ticareti, Sassoon servetinin en büyük yapı taşlarından biri olarak görülüyordu. Çin toplumu bu dönemi hâlâ ulusal hafızasının en travmatik sayfalarından biri olarak anlatıyor.
İlginç olan şu:
Bugün dünyada birçok insan Rothschildleri bilir, Rockefellerları tanır… Ama Sassoon Ailesi’nin adı daha az konuşulur. Belki de hikâyeleri Batı merkezli tarih anlatılarının gölgesinde kaldı. Belki de servetin hangi yollarla büyüdüğünü hatırlatması rahatsız edici bulundu.
Oysa onların hikâyesi yalnızca bir ailenin yükselişi değil; ticaretin nasıl küresel güç yarattığının da hikâyesidir.
Bağdat’tan çıkan bir aile…
Asya’nın limanlarını birbirine bağlayan bir ağ…
Ve görünmez ama devasa bir ekonomik imparatorluk.
Çünkü bazı imparatorluklar kılıçla değil, ticaretle kurulur.
Bazı hanedanlar ordularla değil, limanlarla dünyayı değiştirir.
Sassoon Ailesi de Bağdat’tan çıkıp Asya’nın kaderine dokunan böyle bir güçtü. Arkalarında ne bayrak sallayan ordular vardı ne de fethedilmiş topraklar… Ama gemileri, ticaret ağları ve paraları; milyonların hayatını etkileyen görünmez bir imparatorluk yarattı.
Ve belki de bu yüzden tarih onları yüksek sesle anlatmıyor.
Çünkü bazen dünyanın en büyük güçleri, gölgede kalmayı tercih eder.
