"Yuvamıza döndük"

1826 yılında inşa edilen Stadttempel’in cemaati arasında Theodor Herzl ve Simon Wiesenthal gibi isimler de yer alıyordu. Franz Schubert, sinagogun açılışı onuruna bir eser bestelemişti. Katolik olmayan tüm ibadethanelerin sokaktan görünmeyecek şekilde inşa edilmesini zorunlu kılan bir ferman uyarınca yapıldığı için Avusturya başkentinde Kristallnacht’tan (Kristal Gece) sağ çıkabilen tek sinagog oldu.

19. yüzyılın ünlü Avusturyalı mimarı Joseph Korhnausel, sinagogu oval bir plan ve iki katlı bir galeri ile tasarlamış; yapıda dönemin modası olan Biedermeier üslubunu benimsemiş ve 700 kişilik bir kapasite öngörmüştü.

Stadttempel, bünyesinde bir koro bulunduran dünyanın ilk sinagoguydu; açılışının ardından, Schubert tarafından bestelenen 92. Mezmur'un bir versiyonunu seslendiren ünlü kantor Salomon Sulzer'i görevlendirmişti.

Habsburg İmparatorluğu'nda tanınan haklar ve özgürlükler sayesinde şehrin Yahudi cemaati gelişip nüfusu 200 bine —yani Avrupa'daki en büyük üçüncü Yahudi nüfusuna— ulaşırken, sinagog yüzlerce düğün ve bar-mitzva törenine ev sahipliği yapmış; diğer pek çok Avrupa kentindeki sinagoglar için bir model teşkil etmişti.

Sinagog Nazilerin gelişinden sağ kurtulmuş olsa da ağır hasar gördü; II. Dünya Savaşı sırasında Viyana'dan ölüm kamplarına gönderilen 65 bin Yahudi’nin birçoğu için toplama noktası olarak kullanılmıştı.

Stadttempel'in restorasyonu 1945'te onarımlarla başladı. Herzl ve anne babası için sinagogda bir tören düzenlemiş ve tabutları 1949'da İsrail'e defnedilmek üzere nakledilmeden önce sergilenmişti.

70'ler ve 80'ler boyunca devam eden yenileme çalışmalarıyla birlikte, bir toplum merkezi ve kaşer restoran da dahil olmak üzere yeni tesisler eklenmişti. Simon Wiesenthal Enstitüsü'ne de ev sahipliği yapan bu mekânda, Nazi avcısı olarak bilinen Wiesenthal, 2005 yılındaki vefatından sonra onurlandırılmıştı.

Yeni dekorasyon; altın yıldızlarla bezeli, göz alıcı gök mavisi bir kubbe; tepesinde yaldızlı bir güneş motifi bulunan, iki kat yüksekliğinde bir Aron Hakodeş (Kutsal Sandık); üst galeriyi taşıyan 12 İyonik sütun; teatral detaylar ve kubbeli bir çatı penceresi gibi unsurları içeriyor.

“Geleceğe yatırım”

Viyana Baş Hahamı Jaron Engelmayer, düzenlenen bir törende yaptığı konuşmada, sinagogun yeniden açılmasını "gelecek için güçlü bir işaret" olarak değerlendirdi ve ekledi: "Viyana'da Holokost'tan sağ kurtulan tek aktif sinagog olarak, restorasyon sembolik olarak Viyana ve Avusturya'daki Yahudi yaşamının geleceğine yapılan bir yatırımdır."

Viyana Yahudi Cemaati Başkanı Oskar Deutsch de "Yeniden evimizdeyiz. Şehir tapınağı kapandı, ama cemaat hayatımız asla kapanmadı" dedi.

"Bugün burada tekrar dua edebilmemizi, Avusturya Cumhuriyeti'ne, Viyana şehrine ve cemaatten yüzlerce bağışçıya, onların yurt içi ve yurt dışındaki dostlarına borçluyuz. Onlar sadece bir binayı korumakla kalmadılar, aynı zamanda Viyana Yahudi toplumunun geleceğine yatırım yaptılar."

Bağış toplama çalışmalarıyla harcamaların yüzde 95'i karşılandı, Viyana Belediyesi ise maliyetin üçte birini üstlendi.

Viyana Belediye Başkanı Michael Ludwig, “Stadttempel, şehirdeki Yahudi yaşamının güçlü bir sembolü, Yahudi cemaatinin dini ve kültürel merkezidir. Viyana'daki birçok Yahudi için kişisel anılarla dolu bir yer ve manevi bir yuvadır. Özellikle siyasi iklim ve Yahudi halkına nasıl davranıldığına dair artan endişeler döneminde, istikrar ve güvenliğin önemli bir dayanağıdır. Sadece bir dua yeri değil, aynı zamanda kültürel etkinliklerin, tartışmaların ve konserlerin yapıldığı açık bir mekandır. Gerekli güvenlik önlemlerine rağmen bunun mümkün olması, bir etkileşim yeri olarak önemini göstermektedir” dedi.