İçi doldurulmuş peluş ayıcıklar dünya çapında sevgi, yumuşaklık ve güvenlik sembolü olarak kabul edilir. ´Teddy Bear´ olarak bilinen bu oyuncağın Yahudi kökenlerini biliyor muydunuz?
‘Teddy Bear’ adı ABD’nin 26. başkanı Theodore Roosevelt onuruna, bu oyuncakların mucitleri, Brooklyn’de yaşayan Rusya kökenli Yahudi göçmenler Rose ve Morris Michtom tarafından verildi. Peki bu “Yumuşak konuş, ama büyük bir sopa taşı” mottosuyla bilinen sert duruşlu, savaşlara katılmış, Protestan bir Amerikan Başkanın yolu nasıl fakirlik içinde yaşayan göçmen Yahudi çift ile kesişti, hem de 1900’lerin başındaki icadından günümüze tüm dünyanın sevgi nesnesi olarak sembolleştirdiği ayıcık üzerinden?
Ülkenin en az gelişmiş Mississippi ve Louisiana eyaletleri, birbirlerini ayıran sınır çizgisini belirlemekte anlaşamıyordu. İki eyaletin valileri, Roosevelt’e anlaşmazlığı çözmesi için çağrıda bulundu. Avlanmayı çok seven Roosevelt, sınır tartışmasını çözmek için seyahatini, bir siyah ayı avı ile birleştirmeye karar verdi.
Cumhurbaşkanının av seyahati, büyük bir gazeteci grubunun ilgisini çekti. Gazeteciler, sınır meselesinden çok, başkanın bir ayı avlamak için çaba harcamasına daha çok ilgi gösterdi. Dört gün boyunca, haberlerde sınır meselesi çok az yer buldu; yerini, ayıların sürekli Roosevelt’in nişanından kaçması hikâyeleri aldı. Beşinci ve son günde, başkanın itibarını kurtarmak amacıyla av eşlikçilerinden biri, küçük bir ayı yavrusunu ağaçlara bağladı ve onu vurması için Başkan’a sundu. Roosevelt, yavruyu öldürmeyi reddetti; bunun sportmenlik dışı olacağını söyleyerek sadece kendini savunma şansı olan canlıları avladığını ekledi.
Roosevelt’in bu tutumu ülke çapında büyük yankı uyandırdı. Amerika’nın önde gelen karikatüristi Clifford Berryman, Washington Post’ta Başkan’ın bağlanmış küçük ayıyı arkasında bırakırken gösteren bir karikatür yayınladı. Kamuoyu, Başkan’ın bu ölçülü tutumuna oldukça olumlu tepki gösterdi. Bir sonraki gün, Washington Post, ayıyı daha sakin bir şekilde tasvir eden ikinci bir karikatür yayınladı; böylece küçük ayının yumuşak ve masum imajı halk zihninde pekişti.
Tam bu sırada Michtom çifti devreye girdi. Morris, 1887’de on beş yaşındayken, Rus pogromlarından kaçıp yoksul bir durumda New York’a ulaşmıştı. Rose ile evlendi ve küçük bir dükkan açtı; orada düğme, şeker ve diğer küçük eşyalar satıyordu. Akşamları, gelirlerini artırmak için Rose oyuncaklar dikerdi. Michtomlar, milyonlarca Amerikalı gibi, Roosevelt’in gazete haberlerini yakından takip ediyordu. Roosevelt’in savunmasız ayı yavrusunu öldürmeyi reddetmesi, onları derinden etkiledi. Morris, Rose’a Berryman’ın karikatüründe gördükleri ayıyı dikmesini önerdi.
O gece, Rose, bir parça peluş kumaşı ayı şekline kesti, içini doldurdu, gözleri için düğmeleri dikti ve dükkanın penceresine koyması için Morris’e verdi. Üzerine “Teddy’s bear / Teddy’nin ayısı” etiketi astı. Teddy Başkan’ın nefret ettiği takma ismiydi. Sadece bir değil, on iki müşteri aynı anda bu ayıyı satın almak istedi. Roosevelt’in adını izinsiz kullanmanın onu rahatsız edebileceğini düşünen Michtomlar, orijinal oyuncağı Beyaz Saray’a gönderdi ve Başkan’ın çocuklarına hediye etmeyi teklif etti; aynı zamanda adını kullanma izni istediler. Roosevelt, adının satışa yardımcı olacağını sanmadığını söyledi ama ismi diledikleri gibi kullanmalarına izin verdi.
Gerisi, tipik ama müthiş bir Amerikalı Yahudi göçmen başarı hikâyesi. Michtomlar, dükkan penceresine Teddy ayıları koydular ama talep o kadar yüksek oldu ki, üretme hızı yetmedi. Çift, ayıcıkların, şeker ve küçük eşyaların satışından daha karlı olduğunu anladı ve tam zamanlı olarak ayıcık üretmeye başladı. Oyuncak öyle popüler oldu ki 1904 seçimlerinde Roosevelt ve Cumhuriyetçi Parti’nin sembolü haline geldi; ayılar Beyaz Saray’ın tüm resmi etkinliklerinde sergilendi.
Michtomlar’ın bu çabası, 1970’lere kadar ailenin elinde kalan Ideal Oyuncak Şirketi’ne dönüştü. Ideal, dünya çapında milyonlarca Teddy Bear sattı. Michtomlar elde ettikleri servet ile, Yahudi Göçmen Yardım Cemiyeti, Yahudi Ulusal Fonu ve birçok diğer Yahudi kuruluşuna destek verdi. Ideal, Teddy ayısına patent alamadı ve birçok taklitçi çıktı; ancak Michtomlar dünya çapında bir simge yarattı. Orijinal Teddy ayısı, Teddy Roosevelt’in torunları tarafından korunup saklandı ve şimdi Smithsonian Müzesi’nde sergileniyor.
