Üniversite son sınıfta, aldığımız derslerden biriydi Türk Dilinin Aktüel Meseleleri. O zamanlar benim için sadece, dilimizi dönemsel olarak etkileyen kelimeler ve söz grupları bilgisiydi derste anlatılanlar… Bir dilin zaman zaman kapısını çalan ve bir müddet de o dilde sefa süren doğruya da yanlış ifadelere dikkatimizin çekildiği bu derse bayılıyordum. Dersin ne kadar keyifli olduğunu anlatamam size! Hocanın ağzının içine bakardım o ders anlatırken… Yakın geçmişin ve o günün dili etkileyen söylemlerinin üstünde durduğumuz bu ders adeta akıp giderdi zamanın içinde… Bir de düşürdüm neden bu dersin içinde anlatılacak olanlar mesele olarak düşünülüyor diye… Meseleymiş gerçekten...
Ortaokul yıllarımda TRT2 diye bir kanal yeni açılmıştı ve yılın olayıydı, ikinci kanal! İşte, ikinci kanal ifadesi uzun zaman dilde dolaştı, ta ki özel kanallar devreye girinceye kadar… Sonra kayboldu. Kanal hâlâ var ama ikinci kanal ifadesi dilden kayboldu.
O kanalda yayınlanan ‘Perihan Abla’ dizisindeki ‘Meraklı Melahat’ karakterinin içindeki bitmeyen merak duygusu, o kadar insanî ve o kadar bize aitti ki bu ifade dilimizde hâlâ var. Gençler için hiç kimse olan Melahat, bizim nesil için, pencereden başını uzatmış gencecik Tüluğ Çizgen’in yüzü! Sevimli, candan, komik ve sahici… Merakı da o tür konularaydı zaten…
Meşhur dizi ‘Avrupa Yakası’nda, Evrim Akın'ın canlandırdığı Selin Yerebakan karakterinin meşhur repliği “Oha falan oldum yani!” neredeyse iki yıl, dile yapıştı desek yeri var. Gülse Birsel’in aslında eleştirme maksatlı yarattığı komik karakterin bu sözü, dikkati yanlış konuşulan Türkçeye çekmek olsa da inadına kullanıldı. Bir ünlem olan ve gençler arasında çok yaygın kullanılan “oha” bugün “yok daha neler, bu kadar da olmaz, inanamıyorum” ifadelerinin en kısa ve en kaba karşılığı olarak dildeki ne yazık ki koruyor. Senaristin derdi, tam tersiyken üstelik!
Sonra zamanla bu masum tekrarlar, yerini bambaşka kelimelere bıraktı. Mesela modern olduğu düşünülen veya tamamen konuşmayı bilmemekten kullanılan bazı ifadeler var ki onları hemen herkesten duymaktan çok rahatsız oluyorum. Mesela “Kendine iyi bak” kalıbının yanlış kullanımı… Birine veda ederken samimiyetmiş gibi düşünülerek kullanılsa da resmen emir kipinde bir fiil. Cevap olarak “sen de” bile diyemiyor insan. Ayrıca kendine iyi bakma işi nasıl olacak, bir de oturup bunu düşünüyor insan…
Beni en çok deli eden iki alışkanlık da “Sıkıntı yok” ve “Aynen”!
Sıkıntı yok, ne demek kardeşim? No problem demekse tam çeviri yapacağım derdinden, biz zaten böyle konuşmuyoruz. Biz, “Sorun değil” veya “Rica ederim” ifadelerini kullanıyoruz. Daha nazik, daha anlaşılır ve yeri geldiğinde daha resmî ve mesafeli de… Herkese, sıkıntı yok, deyin bakalım ne oluyor…
Bir de “Aynen” sözcüğünün onay verilecek her yerde ve devamlı olarak kullanılması… Bu sözcüğün “Tıpkı, olduğu gibi” doğru ifade şekilleri varken durmadan ve üst üste kullanılması çok sinir bozucu… En güzel söyleşilerde, en güzel sohbet programlarında; en iyi sunucuların, en başarılı gazetecilerin dilinde aynen. Daha beteri de “Sana katılıyorum, evet haklısın” anlamında da kullanılıyor maalesef… Bir de “Boş yapmak, kasmak, stres yapmak” gibi uydurulmuş sözlerin de olur olmaz yerde kullanılması ayrıca büyük bir dert dinleyenler için. İnternet ortamında insanları bilerek kızdırmak anlamında kullanılan trollemek; küsmek, tavır almak veya nazlanmak anlamında kullanılan trip atmak; çok sözcüğünün yerine “Aşırı” sözcüğünü kullanmak da bana göre tam anlamıyla cahillik… Bir de iş dünyasının türetmeleri var ki hepsinden daha kulak tırmalayıcı: Ayarlamak yerine, set etmek; itmek yerine pushlamak veya push etmek; güncellemek yerine, update etmek; son teslim tarihi yerine, deadline demek bence görgüsüzlük derecesinde bir seçim…
Şahane bir dilimiz var. Şahane sözcüklerimiz, mecazlarımız, deyimlerimiz, deyişlerimiz var…
Nedir bu, uydurma dille mutlu olma ve sınıf atlayacağını sanma çabası, anlayamıyorum.
Türkçenin kıymetini bilmek ve ona sahip çıkmak lazım…