Türk televizyon sektöründe alarm zilleri çalıyor. Reklam gelirlerindeki ciddi düşüş, artan yapım maliyetleri ve sürdürülemez hale gelen bütçeler, peş peşe dizi finallerini beraberinde getiriyor. ‘Halef’ gibi popüler dizilerin de aralarında bulunduğu yapımların geleceği tartışılırken sektör, ekonomik çıkmazdan kurtulmanın yollarını arıyor.
Ekim ayında son 30 yılın en düşük reklam gelirinin elde edildiği belirtiliyor. Kanallar, yapım şirketlerinden yüzde 25 indirim talep ederken yapımcılar da maliyetleri aşağı çekmek için çeşitli öneriler üzerinde çalışıyor. Bölüm sürelerinin 140 dakikadan 110 dakikaya indirilmesi, ikinci ekiplerin devreden çıkarılması ve oyuncu ücretlerinin yeniden düzenlenmesi gündemde…
Gazeteci Birsen Altuntaş’ın gündeme taşıdığı bu gelişmeler, aslında televizyon sektöründe uzun zamandır konuşulması gereken bir meseleyi yeniden önümüze getiriyor: Emeğin ve kazancın adil dağılımı.
Krizin faturası kime kesilecek?
Pazar gecesi Altuntaş’ın yakından takip ettiği kulislerden dikkat çekici bir haber geldi. ‘Haysiyet’ dizisinin yapım şirketinin, kanalın talebi üzerine oyunculardan yüzde 15 indirim istediği öğrenildi. Oyunculardan Kerem Alışık’ın ise bu gelişme üzerine, “İndirimi biz oyuncular yapalım, teknik ekibe dokunmayın” şeklinde bir öneride bulunduğu konuşuluyor. Bu, üzerinde durulması gereken son derece kıymetli bir yaklaşım.
Ekranın arkasındaki büyük emek
Bir dizinin jeneriğinde isimlerini gördüğümüz, çoğu zaman yüzlerini bile tanımadığımız yüzlerce insan var. Işıkçısından kameramanına, sanat ekibinden kostümcüsüne, makyaj uzmanından set çalışanına kadar büyük bir emek zinciri söz konusu. Alışık’ın yaklaşımı krizin faturasının en kolay vazgeçilebilecek kesimlere, yani kamera arkasında çalışanlara çıkarılmaması gerektiğini hatırlatıyor. Kendi kazancından feragat etmeyi, birlikte çalıştığı insanların işini ve ekmeğini korumaya tercih etmek gerçekten onurlu bir davranış.
Peki, milyonlar kazanan oyuncuların bu tabloda hiç mi sorumluluğu yok? Elbette sektörün ekonomik krizini yalnızca oyuncuların yüksek kaşelerine bağlamak doğru değil. Reklam piyasasındaki daralma, yapım maliyetleri, yayın politikaları ve uzun bölüm süreleri gibi pek çok yapısal sorun var. Ancak bunları konuşurken oyuncu ücretlerini tartışma dışı bırakmak da mümkün değil.
Milyonluk kaşeler tartışılıyor!
Akşam’ın haberine göre, bugün başrol oyuncularının bölüm başına aldığı ücretler milyonlarla ifade ediliyor. Kamuoyuna yansıyan rakamlarda 4,5 milyon TL’yi bulan bölüm ücretleri, hatta 2,5 milyon TL seviyesindeki kazançlar konuşuluyor.
Bir tarafta tek bir bölümden milyonlar kazanan isimler, diğer tarafta geçimini setten sete çalışarak sağlayan yüzlerce insan... Üstelik bazı yapımlarda toplam bütçenin çok önemli bir bölümünün oyuncu ücretlerine ayrıldığı biliniyor. Böyle bir tabloda ücretlerin yeniden değerlendirilmesini istemek, oyuncuların emeğini küçümsemek değil, ekonomik gerçeklikle yüzleşmek anlamına geliyor.
Fedakarlık tek taraflı olmamalı
Bu tartışmada Özge Özpirinçci’nin açıklaması da dikkat çekti. Özpirinçci, sektörün binlerce insanın ekmek kapısı olduğunu belirterek krizin yalnızca başrol oyuncularının indirim yapmasıyla çözülemeyeceğini söyledi.
Sorunların tek bir kaleme indirgenemeyeceği konusunda kendisine katılmamak mümkün değil. Ancak bu açıklamanın önemli bir eksiği olduğunu düşünüyorum. Kimse bütün ekonomik yükün başrol oyuncularının omuzlarına bırakılmasını savunmuyor. Fakat kazancın dağılımında bu kadar büyük bir uçurum varken, en yüksek geliri elde edenlerin paylarından vazgeçmesini gereksiz bir fedakârlık gibi görmek de adil değil.
Bir başrol oyuncusunun ücretinde makul bir indirime gitmesi tek başına sektörü kurtarmayabilir. Ancak bu indirim, teknik ekibin işini kaybetmemesi, set çalışanlarının ücretlerinin korunması ya da bir yapımın birkaç bölüm daha devam edebilmesi için kaynak yaratabilir. Bunun küçümsenecek bir tarafı yok.
Artık başka bir üretim modeli şart!
Bir başka önemli konu da dizilerin giderek uzayan süreleri. 140 dakikayı bulan bölümlerle hem üretim maliyetlerini hem de çalışma koşullarını sürdürülebilir kılmak kolay değil. Daha kısa, daha nitelikli ve daha verimli bir üretim modeli artık bir tercih değil, zorunluluk.
Çözüm yalnızca oyuncunun ücretini düşürmek ya da teknik ekibin sayısını azaltmak olmamalı. Önce sektörün bütün işleyişi sorgulanmalı.
Unutmayalım; ışıklar söndüğünde, kameralar durduğunda ve oyuncular setten ayrıldığında geride hâlâ o diziyi var eden insanlar kalıyor.
Ekranın önündekiler alkışlanabilir ama ekranın arkasındakiler de korunmayı hak ediyor.
