Bir domatesin kırmızısı vardır, bir de “Bu domates gerçekten domatesmiş!” dedirten kırmızısı… Bir şeftalinin sarısı vardır, bir de Ege güneşini içine çekmiş gibi duran sarısı. Üzümün moru, narın yakut kırmızısı, zeytinin yeşili…
Aslında tarım, dünyanın en eski renk paletlerinden biridir. Üstelik bu paletin ilginç bir özelliği vardır: Aynı meyve ya da sebze, farklı coğrafyalarda farklı bir lezzet ve karakter kazanabilir. Çünkü tarım yalnızca tohumdan ibaret değildir; toprak, iklim, su, güneş, üretim yöntemi ve çiftçinin deneyimi aynı hikâyenin parçalarıdır.
Türkiye'de özellikle Ege Bölgesi, bu hikâyenin en renkli sayfalarından birini oluşturur. Verimli toprakları, uygun iklimi ve uzun güneşlenme süresi sayesinde zeytin, üzüm, incir veya İzmirli deyimi ile bardacık, şeftali ve pek çok sebze-meyvenin üretiminde önemli bir merkezdir. Aynı meyvenin Ege'de başka, farklı bir yörede başka bir karaktere bürünmesi de tesadüf değildir. Toprak ve iklim, ürünün yalnızca miktarını değil, lezzetini ve ekonomik değerini de belirler.
Ancak toprağın verimli olması tek başına yetmez. Verimli toprağa yanlış tarım uygulamak, dünyanın en iyi mutfağına kötü bir tarif vermeye benzer. Kısa vadede sonuç alınabilir; fakat uzun vadede toprak, su ve üretim kapasitesi zarar görebilir.
Bu nedenle tarım ekonomisinin temel sorularından biri artık yalnızca “Ne kadar ürettik?” değil, “Ne kadar verimli ve sürdürülebilir ürettik?” olmalıdır.
Çünkü tarımda daha fazla üretmek ile daha doğru üretmek aynı şey değildir. Su kaynaklarının bilinçli kullanılması, toprağın korunması, doğru ürünün doğru bölgede yetiştirilmesi ve teknolojiden yararlanılması, sürdürülebilir bir tarım ekonomisinin temelini oluşturur.
Üstelik günümüz ekonomisinde yalnızca üretmek de yeterli değildir. Ürüne katma değer kazandırmak, onu işlemek, markalaştırmak ve doğru pazara ulaştırmak gerekir.
Ege'de bir üzüm bu nedenle yalnızca üzüm değildir. Çiftçinin geliri, işçinin istihdamı, nakliyecinin işi, gıda sanayisinin hammaddesi, ihracatın kalemi ve gastronomi turizminin lezzetlerinden biridir.
Aynı şey incir için de geçerlidir. Dalından koparıldığı anda bir tarım ürünü olan incir; işlendiğinde, paketlendiğinde, markalaştığında ve ihraç edildiğinde çok daha büyük bir ekonomik hikâyenin parçasına dönüşür.
Belki de tarım ekonomisini anlatmanın en güzel yolu renklerden geçiyor.
Kırmızı domates üretimin dinamizmini, yeşil zeytin sürdürülebilirliği, mor üzüm Ege'nin özgünlüğünü, sarı şeftali güneşin bereketini anlatır.
Tam bu noktada konu renklerden açılmışken bir arkadaşımın girişiminden bahsetmek istiyorum. Stickyland çocuklar için renkli, yapışkanlı kâğıtları yaratıcı aktivitelere dönüştüren yeni bir girişimde güzel bir metafor sunuyor.
Bir çiftçi toprağın içinden renkli bir ürün çıkarıyor; bir çocuk ise renkli bir kâğıttan kendi dünyasını yaratıyor.
Biri toprağı, diğeri hayal gücünü değerlendiriyor.
Belki de geleceğin ekonomisinin ihtiyacı olan bakış açısı tam olarak bu: Elimizdeki kaynakları yalnızca tüketmek değil, onları verimli, yaratıcı ve sürdürülebilir biçimde değere dönüştürmek.
Çünkü bir incirin morumsu tonunda yalnızca doğanın güzelliğini değil, bir bölgenin emeğini; bir zeytinin yeşilinde yalnızca bereketi değil, yüzyılların üretim kültürünü görmek mümkün.
Ve belki de çocukların önüne rengârenk kâğıtlar koyarken onlara farkında olmadan ekonominin en önemli derslerinden birini veriyoruz: Değer, elimize geçende değil; elimizdekiyle ne yaptığımızda saklıdır.
Tıpkı Ege'nin bereketli toprakları gibi…
Bereket toprakta başlar; ekonominin rengini ise akıl, emek ve yaratıcılık belirler.
Okullar açılmadan tüm öğrencilere rengârenk yaratıcı ve başarılı bir yıl diliyorum.
