Artık günlük yazışmalarımızın köşesine kadar gelmiş yapay zekânın hayatımızda tek entegre olmadığı alanın dinler olduğunu düşünürken, eğlencesine yaptığım bir araştırmada çoktan o konuya da el attığını öğrendim. Başta otomatik olarak bana ters gelen bir düşünce. Ancak biraz okuyunca mantıklı gelen yönleri var.
Dünyanın ilk yapay zekâ kullanan Agadası Haggad.AI 2023 yılında yapılmış. Kişiselleştirilmiş Agadalarda yapay zekâ tarafından üretilen resim ve yorumlar yer alıyor. Hikayelerin daha doğrusu ‘yorumların’ doğruluğu insanlara dağıtılmadan teyit edilirse, özellikle de çocuklara anlatımda faydalı olabilir. İlkokulda annem bir gün beni Pesah Bayramı için okuldan aldığında, öğretmenimiz Hamursuz Bayramının hikayesini, okula geldiğimde bütün sınıfa anlatmamı istemişti. Ben de çocuklar için basılmış resimli bir Agada’dan Pesah’ın anlamını ve hikayesini öğrenmiş, bütün sınıfa anlatmıştım. Zaten Pesah keki ve hamursuzu çok seven sınıf arkadaşlarım, anlattığımı da ilgiyle dinlemişti. Farklı dinlere saygılı, laik ilkokul öğretmenimi hala saygıyla anarım. Farklı dinlerden öğrencilerin bir sınıfta okuduğu ve hiç farklı hissetmediği o güzel yılları çok özlüyorum.
***
Mademki yapay zekâ din bilgisine kadar hayatımıza girdi, anlatıların doğruluğundan emin olduğumuz sürece avantajımıza kullanabilir. Ben hala Seder masalarında gerçek Agadaların kullanılmasından yanayım, ancak İbranice bilmeyenler ve çocuklar için resimli ve hâkim oldukları lisanda kişiselleştirilmiş Agadalar geleneklerin devamı için güzel bir hoşluk olabilir.
Belki ilerde evlerde hametz temizliği yapan (evlerden Pesah öncesi mayalı besinleri, kırıntıları kaldırmak) bir robot icat etmek insanlara çok faydalı olabilir. Şimdilik bunu tespit eden ve yapan bir teknoloji yok. Zaten genel olarak ev işleri ve temizlik yapan bir robot, çoğu kişinin hayalidir diye tahmin ediyorum. Şimdilik yapay zekâ Pesah temizliği yapamaz ama, yapacaklar için günlük bir temizleme tablosu çıkarabilir.
***
Bayramlar benim için ailenin bir araya gelmesi için vesile ve geleneklerin devamını yaşatmaktır. Son yıllarda çok değişik bayramlar tecrübe ettik, buna sevdiklerimizden ayrı kaldığımız, pandemi süresince yaşanan ‘Zoomlu’ Pesahlar da dahil… Bu yüzden ailemiz ve sevdiklerimizle geçirme şansımız olduğunda, artık kaçmamızın mümkün olmadığını anladığım yapay zekâyı, zamanı geldiğinde bayramlarımızın hangi bölümlerine entegre edeceğimizi iyi düşünmek lazım. Şu anda ülkemizde yapay zekâ tarafından ele geçirilmiş bir bayram yok ama duaların okunması, sırası konularını hala insanlara bırakma taraftarıyım.
***
1 Nisan gecesi Pesah Bayramını (diğer bilinen adıyla Hamursuz Bayramını) kutlayacağız. Tüm Bayramları aileniz ve sevdiklerinizle geçirmenizi diler, başta sağlık olmak üzere keyifli bir bayram geçirmenizi ümit ederim. Hag Pesah Sameah!
