15 Kasım akşamı 500. Yıl Vakfı Türk Musevileri Müzesi´nde ´Osmanlı´dan Arjantin´e Sefarad Göçü´ sergisi, kalabalık bir açılışla ziyaretçilere kapılarını açtı.
‘Osmanlı’dan Arjantin’e Sefarad Göçü’ sergisi, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye’den Buenos Aires’e göç eden Sefaradların hikâyeleri üzerinden, aile bağlarının göçü, yerleşimi ve cemaat yaşamını nasıl şekillendirdiğini inceliyor. Fotoğraflar, arşiv belgeleri ve mektuplar aracılığıyla göç edenler, onların ardından yola çıkanlar ve geride kalanlar arasındaki ilişkilerin izini sürüyor.
‘Sefarad Yahudileri’ ifadesi, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye’den gelen, Yahudi İspanyolcası konuşan Yahudileri tanımlamak için kullanılıyor. Bu topluluğun dili ve gelenekleri, Buenos Aires'te kurdukları cemaatleri de şekillendirmiş.
Yirminci yüzyılın başlarındaki ilk Sefarad göç dalgasında akrabalık ve hemşehrilik ilişkileri, birçok göçmenin Buenos Aires’e yerleşmesini kolaylaştırdı. Daha önce yerleşenlerden gelen haberler, başkalarını da göç etmeye teşvik ederek geride bırakılan yerlerle yeni yerleşim yerleri arasında bağlar kurulmasını sağladı.

Javier Leibiusky’nin çalışmaları ile Cenker Sarıkaya ve Nisya İşman Allovi’nin gerçekleştirdiği arşiv araştırmaları sonucunda elde edilen kaynaklar, belgeler, fotoğraflar ve objelerle zenginleştirilen sergi ziyaretçilerle buluştu. Semih Alalu tarafından hazırlanan göç yolları haritaları da sergide görülebiliyor. Sergi boyunca Denise Leon’un çektiği ‘Titreyen Ağaç’ adlı kısa belgesel de gösterildi.
Açılış konuşmasını yapan 500. Yıl Vakfı Başkanı Silvyo Ovadya, salonda bulunan Arjantin Konsolos Yardımcısı Rodrigo López Gadano’ya, serginin gerçekleştirilmesinde emeği geçenlere ve tüm konuklara teşekkür etti.
Daha sonra söz alan Müze Müdürü Nisya İşman Allovi, konuşmasında serginin hazırlık süreci ve içeriği hakkında bilgi verdi:
“Bu projenin hikâyesi yaklaşık bir buçuk yıl önce, Arjantin Konsolosluğu’nda Rodrigo ile tanışmamız sırasında başladı.

O dönemde müzemizde, El Luz de Türkiye gazetesinin Arjantin bağlantısını araştırıyor, Arjantin’e göç etmiş gazeteci Rıfat Ballı’nın gazetede yayımlanan son makalesini inceliyorduk. Bu vesileyle başlayan sohbetimiz, 1890’lı yıllardan itibaren başta İzmir olmak üzere Osmanlı topraklarından Arjantin’e gerçekleşen Sefarad göçüne uzandı.
Sohbet sırasında, bu göçü konu alan kitabın yazarı Javier Leibiusky’yi müzemize davet ederek bir konferans düzenleme fikri ortaya çıktı. Başlangıçta bir konuşma olarak düşündüğümüz bu proje, zamanla bir sergiye dönüştü. Yönetimimizin desteği ve onayıyla çalışmalarımıza başladık. Arjantin’in farklı şehirlerinden ve bölgelerinden aileler bize ulaşmaya, yıllardır sakladıkları fotoğrafları, mektupları ve aile belgelerini paylaşmaya başladılar. Bu katkılar yalnızca Buenos Aires’le sınırlı kalmadı. Tucumán gibi Arjantin’in kuzeyindeki bölgelerden de önemli materyaller, müze koleksiyonlarına ilişkin görseller ve bazı objeler bize ulaştı.
Araştırmamız yalnızca Arjantin’de değil, Türkiye’de de devam etti. Bu noktada Lina Kaneti’ye özel olarak teşekkür etmek istiyorum. Babasının dört kardeşinin Arjantin’e göç etme hikâyesi ve aile arşivinde saklanan belgeler, sergimizin önemli bölümlerinden birini oluşturdu. Paylaştığı değerli evrak ve belgeler sayesinde vitrinlerimizden birini neredeyse tamamen bu aile hikâyesine ayırdık.

Başlangıçta bir göç hikâyesini anlatmak amacıyla yola çıktığımız bu proje, zamanla ailelerin hafızasını, geleneklerini ve kuşaklar boyunca aktarılan kültürel mirası bir araya getiren çok daha kapsamlı bir çalışmaya dönüştü.
Umuyorum ki bu çalışmanın bir sonraki durağı Paris olacak ve INALCO bünyesinde sergimizi daha geniş bir uluslararası izleyici kitlesiyle buluşturabileceğiz. Ardından, mümkün olursa Arjantin’de daha kapsamlı bir sergiyle bu hikâyeyi göçün ulaştığı topraklarda yeniden anlatabileceğiz.
Benim için bu serginin en değerli tarafı, yalnızca tarihî belgeleri bir araya getirmesi değil, ailelerin kendi geçmişleriyle yeniden buluşmasına da vesile olması. Çünkü her fotoğrafın, her belgenin ve her objenin arkasında bir aile, bir yolculuk ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir hatıra var.”
Sergi, Javier Leibiusky’nin verdiği konferansla sona erdi.
