M. Melis Bilgin Koen ile kadim anlatılar, değişen şehirler ve yeni medya

Sanatı farklı disiplinler arasında özgürce dolaşan bir anlatı alanı olarak gören Mesrure Melis Bilgin Koen, animasyondan resme, tiyatrodan video performansa uzanan üretimleriyle kendine özgü bir dünya kuruyor. ´Tetrist´ adlı animasyonuyla ulusal ve uluslararası ödüllere layık görülen sanatçı ve akademisyen; mitolojiden kolektif hafızaya, yapay zekâdan kentlerin dönüşümüne uzanan çalışmalarında izleyiciyi alışılmışın dışında bir bakışa davet ediyor. Bilgin Koen ile sanatın sınırlarını, sezgilerini, teknolojiyi ve belleğin yaratıcı gücünü konuştuk.

Işıl AMANOEL Söyleşi
18 Kasım 2026 Çarşamba

Kendinizi tanıtır mısınız? Sanatla ilişkiniz nasıl başladı? 
Sanatla ilişkim her çocuk gibi hayal gücüyle başladı. Sürekli resim yapıyor, susmadan öyküler anlatıyormuşum. 1984’te ailem gazetede Resim ve Heykel Müzeleri Derneği’nin çocuklar için de eğitim programı başlattığını görünce beni kapıp, götürüyor. İlk çocuk öğrencileri olarak, o zamanlar Resim ve Heykel Müzesi olan Beşiktaş’taki Veliaht Dairesinin içerisinde, bir çocuk için müthiş büyülü bir yerde koşturup oynama, MSGSÜ’den eğitmenlerle resim yapma fırsatı buldum. Seksenler İstanbul’unda bir çocuk ya da genç olarak, sanat eğitimine o müzede başlamış pek çok sanatçıdan biriyim. Lisedeyken, ailemdeki hastalıklar, ergenlik buhranları ve ekonomik-politik sıkıntılardan arınma alanımı okulumun tiyatro, sanat, psikoloji dersleri ve atölyelerinde aradım. Yazmaya, tiyatroya, sinemaya merakım orada arttı. Bu dönemde, oyunculuk eğitimine başladım. ABD’de tiyatro yönetmenliği okudum, New York’ta kültür sanat kurumlarında çalıştım, yönetmen yardımcılığı yaptım. İstanbul’a döndükten sonra galeri, müze, eğitim kurumları ve sahne prodüksiyonlarında çalıştım; sinema ve animasyon alanlarında yüksek lisans ve doktoramı tamamladım. Nihayetinde, değişen mecralarda görüntülerle öykü anlatmaya devam eden, disiplinlerarası bir sanatçı ve akademisyenim. Animasyon, video performans, resim, illüstrasyon ve performans yapıyorum. İstanbul Bilgi Üniversitesi Sahne Sanatları Bölümünde öğretim üyesiyim. Türkiye’de bağımsız kısa animasyon yapımını destekleyen, animasyon festivalleri ve üretim kampları yapan Canlandıranlar Derneği’nin ve Medya ve Performans Araştırmaları inisyatifinin kurucu üyelerindenim. En son eylül ayında, Fringe İstanbul Festivalinde Barın Han’ın sokak cephesini sepetlerle donattığım, etkileşimli bir yerleştirme/performans gerçekleştirdim. Şu anda yeni bir performans hazırlıyorum; kısa video performanslarım ve animasyonlarımdan bazıları da farklı yerlerde gösterimde. 

Birçok farklı alanda üretim yapıyorsunuz. Kendinizi öncelikle hangi disipline ait hissediyorsunuz? Yoksa disiplinler arasındaki sınırları ortadan kaldırmak mı sizin için daha önemli?
Tek bir yere aidiyet yerine, daha akışkan bir yapıda hissediyorum. Alanlar arasında gidip gelebilme özgürlüğü beni besliyor. Aktarmak istediğini farklı dillerde anlatabilme özgürlüğünün olması gibi. Hangisi daha rahat, iyi aktarmama el verecekse o dili konuşuyorum. Sanırım her zaman sınırda ve ilişkisel olana daha çok çekildim. Uzmanlaşma çağındayız olsak da alanları yatayda birleştirebilenler olmalı ki, derinlemesine çalışmalar da birbiriyle kavuşabilsin, daha bütüncül olsun.

Resimlerinizde ve görsel çalışmalarınızda mitoloji, hafıza, insan ve gündelik yaşam gibi temaların nasıl bir yeri var? Bir esere başlarken sizi harekete geçiren genellikle bir fikir, bir duygu, yoksa bir görüntü mü?

Çocukluğumda her şeyin ruhu olduğuna inanıyordum. Sanırım değişmedi. Sadece insanların, canlıların, şey’lerin değil, an’ların da ruhu var. An’ların nesnelere sindiğini düşünüyorum. Mitoloji okuyarak büyüdüm; Gılgamış, İlyada, Odissea gibi kadim kitaplar hâlâ başucumda. Sözlü geleneğin gücü bir şekilde içime işlemiş; bir anlatının yazıda sabitlenmesindense an be an yaşayarak ortak hafızadaki dönüşümü ilgimi çekiyor. Sahnelediğim ilk iş ‘Gılgamış’ destanının beş ayrı dilde bir canlandırmasıydı. Uyku, düş, ölüm ilişkisi üzerine yaptığım ‘Uykuya Düşmek’ animasyonum, Vishnu’nun kozmik uykusunda evreni düşlemesinden doğdu. Fikir veya duygular genellikle an’ın ruhuyla, bir görüntünün kuyruğuna tutunarak, geliyor. 

Sanatçı olmakla akademisyen olmak arasında nasıl bir denge kuruyorsunuz? Öğrencilerinizle kurduğunuz ilişki, kendi sanat pratiğinizi ve düşünce dünyanızı dönüştürüyor mu?

Türkiye’de çoğu sanatçı iki mesleklidir; bu ikinci meslek de sıklıkla eğitimciliktir. Akademi, kampüs hayatı ve araştırma ortamı, meslektaşlık, öğrenciler, üretim merakıyla besleyici bir kültür köyüne dönüşebiliyor. Farklı görme ve algı biçimleri, alımlamadaki dönüşümler ilgimi çekiyor; dolayısıyla, akademisyen ve öğrencilerle olmak verimli geliyor. Kendim de aynı eseri her beş on yılda bir dönüştüğüm ben’le nasıl farklı gördüğümü fark ettiriyor. İnsanın kendi bilincini fark ettiren böyle bir imkân çok değerli. 

Günümüzde yapay zekâ, dijital üretim ve yeni medya sanatın sınırlarını hızla değiştiriyor. Sizce teknolojik dönüşüm sanatçının özgünlüğünü tehdit mi ediyor, yoksa yeni ifade olanakları mı yaratıyor?

Yenilikleri sanatçıya tehdit olarak algılamıyorum. Bunlar sanatçı ve tasarımcı için yeni malzemeler, yeni oyun parkları. Hızlı, ucuz ya da ücretsiz olduğu için yapay zekâyla kalitesiz işler yapıldığını görüyoruz ama bunlar zaten görsel dünyamızı ele geçiren öncülü birçok kiçten farklı değil… Fotoğraf makinesi çıktığında da benzer şeyler konuşuldu, dijital tasarım başladığında da… Oysa hepsi bize ve alanlarımıza keşif aracı oldu. Ana sorun teknoloji ve yenilik değil, görsel okuryazarlığın geliştirilmemesi. Ekolojik boyutunu ayrıca konuşmak gerekir tabi ki. Bunu da bireyin, sanatçının değil de, çok uluslu şirketlerin kullanım politikalarına bakıp düşünmek daha yerinde.

Samuel Kohen, Şalom’daki röportajında sanatçı vizyonunuzun kendisine çok şey kattığını ifade etti. Onun fotoğrafçı gözü sizin sanatınıza nasıl yansıyor?

Samuel’in heyecanlı, meraklı ve çözüm getiren bir gözü var. Ben daha doğaçlamacı, keşfedici bir yerden başlıyorum. Beni tamamlayan bir bakışı var. Bir çözüm önerisiyle geliyor; uygulamasam bile benim başka bir çözümü bulmam için kapı aralıyor. Yıllardır yaptığım pek çok projede ya kameranın arkasında ya kurgu masasında o var. 

Sanat üretirken sezgilerinize mi, entelektüel birikiminize mi daha çok güvenirsiniz? Bu ikisi çatıştığında hangisinin peşinden gidersiniz?

Kesinlikle sezgilerim. Birikim hepimiz için çok önemli; eğitimi, kişinin kendisine yaptığı yatırımı, çevresini yadsıyamayız. Benim durumumda, entelektüel birikimim sezgilerime aracı ve destek oluyor, bir yerden bir yere taşıyor.

PROJELER
Henüz hayata geçirmediğiniz ama zihninizde büyüttüğünüz bir sanat projesi var mı? Gelecekte izleyiciyi hangi yeni dünyayla karşılaştırmak istersiniz?  

Şu anda rahatlıkla dört proje sayabilirim; hepsi farklı mecraları veya zamanları, öyküleri iç içe geçiren ve seyirci etkileşimli işler. Televizyon gündüz kuşağını kadim bir metinle harmanlayan, seyircinin gündelik rutinine sızan bir proje kafamda dönüp duruyor örneğin. Çamlıca Kulesi’ni gören bir evde yaşıyorum ve pandemide o devasa siluetin inşaatını izledim; kulenin yarattığı yeni İstanbul siluetine dair gündelik küçük görseller üretip sosyal medyada paylaşıyorum. Şehir dışındaysam, kesinlikle birileri bana kulenin fotoğrafını gönderiyor. O görselleri toplayarak, bir yapıta dönüştürmeye başladım. Aslında, iki proje de seyircinin gündelik hayatında ögeleri başka perspektiften sunuyor. 

‘Tetrist’ filminde Tetris oyununun mantığını kent yaşamıyla buluşturuyorsunuz. Sizce şehirleri de birer yapboz gibi sürekli yeniden şekillendirirken, insanın bu değişim içindeki yeri ve kimliği nasıl korunabilir?

‘Tetrist’, tamamladığım ilk animasyondu; İstanbul’a geri taşındıktan sonra, artan bir derdimi döktüğüm bir yapıt oldu. Ortak bir dert olsa gerek ki, çok ilgi gördü, ödüller aldı; benden bağımsız bir gösterim ve sergileme hayatı oldu. Festivaller, galeri ve müzelerin yanı sıra iki sene Mubi’de gösterildi. Bir kentin değişimi bireyin ve toplumun değişimini de etkiliyor. Bireysel ve toplumsal hafızayla kentin dönüşen kimliği arasında önemli bir bağ var. Sürekli inşaatın içinde yaşamamızla, kendimizi de sürekli tamamlanmamış, eksik, aidiyetsiz hissetmemiz arasında bir bağ var. Şehrin dönüşümünü, mekânın belleğini, sosyokültürel dokusunu, yaşayanların ihtiyacını göz önünde bulundurarak gerçekleştirmek gerekirken bir şehrin içinde onlarca birbirinden bağımsız, hafızasını yitirmiş kentler inşa ediyoruz. Haliyle toplumsal doku, kamusal alandaki ortak yaşam ve paylaşım da payını alıyor. Yıkım ve büyüme örüntüsünü değiştirmemiz gerekiyor. Şehirli kimliğinde yer edeni muhafaza ederek kimlik ve mekân bağını canlı tutabiliriz. Birbirimizle, coğrafyayla, doğayla, tarihle ve anın ruhuyla birlikte yaşayabilmek istiyorsak bunun gereklerini bütüncül planın içine önce bilinçli olarak koymak gerekiyor ki, sonra organikleşsin.
Video ve animasyon işlerimden seçkiler için https://vimeo.com/melisbilgin

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün