Sözlerin olmadığı yerde son veda neye benzer? 'Veda Ritüeli'

2007´de kurulan, kapsayıcı ve nitelikli üretimleriyle uluslararası bilinirlik kazanan ödüllü İngiliz topluluk Ad Infinitum´un sevgi, kayıp, iletişimsizlik ve ebeveynliğe dair epik solo performansı ´Last Rites / Veda Ritüeli´ festival kapsamında sahnelenen misafir oyunlardandı.

Erdoğan MİTRANİ Sanat
18 Kasım 2026 Çarşamba

İskoç-Singapurlu işitme engelli tiyatrocu Ramesh Meyyappan’ın tasarladığı ve oynadığı ‘Veda Ritüeli’, Ad Infinitum'un eş sanat yönetmeni George Mann’ın Meyyappan’la beraber şekillendirdiği, babalarını kaybetme ve kendilerinin baba olma deneyimlerinden yola çıkan  tek kişilik, düşündürücü ve güçlü bir sözsüz fiziksel gösteri.

 

Yıllar önce babasıyla yaşadığı çatışmalar yüzünden doğduğu toprakları terk etmiş işitme engelli Arjun, doğuştan sağır oğluyla iletişim kurmasını sağlayacak işaret dilini hiçbir zaman öğrenmemiş babasının cenaze törenini düzenlemek için İngiltere'den Hindistan'a geliyor. Karmaşık ilişkileri yüzünden babasından yıllar önce kopmuş Arjun onun yasını tutabilmek amacıyla, hiç gelişememiş ilişkileriyle hesaplaşmak için doğru dürüst veda etmek arayışındadır.

Hindu inancına sıkıca bağlı babasının vasiyet ettiği geleneksel törenin, kendi acı ve yasıyla yüzleşmesinde yetersiz kalacağını düşünen Arjun, bu görevi bir rahibe devrederek kişisel bir veda ritüeli gerçekleştirmeye karar veriyor.

Babasının cansız bedenini yakılmaya hazırlayışı süresince anlatıyı anıların içine tamamen çekiyor, bu arada oyun alanını kuşaklar arası zengin karakterlerle dolduruyor. İşaret dili, mim, ritim ve beden kullanımıyla bütüncül ve incelikli bir sahne dili inşa eden Meyyappan, 65 dakikada izleyiciyi babanın mutfağından bahçesine, tapınaktan motosiklet yolculuğuna değişik zaman ve mekânlara götürüyor. Arjun’un buruk anılarla hatırladığı ilkokul öğretmenine, okuldaki arkadaşına, başta sevilen bir teyze olmak üzere aile üyelerine ve babasının farklı yaşlardaki hâllerine tek başına hayat verirken görünmez nesneleri ve mekânları da sadece bedeniyle var ediyor.  

Katie Sykes’in minimal sahne ve kostüm tasarımının yaptığı oyunda, video ve projeksiyon tasarımını Christopher Harrisson, ses tasarımını Tayo Akinbode üstleniyor. Fondaki büyük ekranında izlenen hareketli görüntüler, fiziksel anlatımda yer yer kullanılan Britanya işaret dilinin Türkçe üst yazılarla çevirileri ve Tayo Akinbode’nin bestelediği müzik, Meyyeppan’ın olağanüstü performansını daha derinleştiriyor.

Meyyappan’ın her jesti, hareketi, her olayı ve duyguyu aktarmanın netliği ve zarafeti müthiş etkileyici. Tüm anlatıyı hareket yoluyla ifade etme konusundaki yadsınamaz yeteneği her karakteri ve Arjun'un her bir anısıyla oluşan her duygusal akımı somutlaştırıyor. Özellikle ritüelin ölü yıkama bölümlerinde kendisini neredeyse klonlayarak aynı anda hem Arjun’u hem babasını tek bedende var edişi tek kelimeyle büyüleyici.

Tiyatro, performans ve hikâye anlatma sanatının bu çok özel gösterisi, yasın baba-oğul arasındaki dinamiği nasıl dönüştürebileceğini ve ebeveynliğin aile bağlarını daha iyiye doğru değiştirme fırsatı sunabileceğini de ustalıkla hissettiriyor. 

Bu yıl festival, gösterilere çok önemli bir yenilik getiriyor ve özellikle misafir oyunların ilk gösteriminin ardından yaratıcı ekipleriyle bir soru-cevap oturumu düzenliyor. Sahnelemenin ayrılmaz bölümü olan bu oturumlar anlatının izleyiciye ulaşması ve birçok ayrıntının daha da iyi anlaşılması açısından çok önemli. Örneğin ‘Veda Ritüeli’ni izlerken sağır bir adamın bedeninin ve hareket düzeninin fondaki müziğe böylesine uyum sağlaması beni hem etkilemiş hem de şaşırtmıştı. Oyun sonrası oturumda bunula ilgili bir soruya Meyyeppan, müziği kesinlikle hiç duymadığını ancak bedeniyle hissettiğini belirtti. Anlaşılan Akinbode’nin yüksek bas frekansları içeren müziği, sesi bedensel titreşimlere dönüştürerek sahne ile oyuncu arasında benzersiz bir birliktelik kuruyor.

Meyyeppan’ın web sitesinde ‘Veda Ritüeli’ gibi benzerine zor rastlanabilen çok sayıda farklı solo performans gerçekleştirdiği görülüyor. Bir başka gösteriyle tekrar Türkiye’ye geleceğini ümit ediyoruz.

 

 

Gerçekçi, absürt ve fantastik bir gece yolculuğu

       “Ve ateş bizi tüketiyor”

 

Sen hangi gecenin insanısın? Sadece gece hayal kurabilenler, gündüz yaşayanlarla bağını yitirenler, ölüme uykuda yakalanmaktan kaçmak isteyenler, güneş ışığı altında çirkin göründüğünü düşünenler, yalnızca yerlere düşerek eğlenebilenler, yorganın altında panik atak geçirenler, astral seyahat edip uyurken kendini izleyenler, yastığa kafasını koyduğu anda geçmişi gözden geçirenler ve sokaklarda kendini arayanlar...

Birlikte gece karanlığına dalıyoruz. Sabahın ilk ışıklarına dek buradayız.              

Radyocu

Edebiyatımızın çok sevilen ve okunan yazarlarından, eserleri hafıza, kimlik ve gerçeklik sınırlarında gezinen Murat Gülsoy’un aynı adlı romanından Müge Oskay’ın serbest olarak uyarladığı ‘Ve Ateş Bizi Tüketiyor’, festivalin küratörü Mehmet Birkiye’nin yönettiği bir Kocaeli BBŞT yapımı olarak festivalde sahnelendi.

‘Ve Ateş Bizi Tüketiyor’ evine yeni dönen adı verilmemiş adamın kapısını komşusu yaşlı kadının çalmasıyla başlar. Kadın, hafızasını ve zaman algısını yitirmekte olan emekli hâkim kocasının tek başına çıkıp gittiğini söyleyerek ondan bulması için yardım ister.

Evindeyken bile evine dönmeyi hayal eden adam kadını reddedemez, elinde ihtiyar komşunun gençlik fotoğrafı, mevsimlerin hızla değiştiği, önce ısınan sonra buz kesen bir kış gecesi yaşadığı mahallenin bildik sokaklarında tekinsiz bir yolculuğa çıkar.

Murat Gülsoy’un kendine has dünyasını ustalıkla yansıtan Müge Oskay, sıradan hayatların ardına gizlenen karanlığı, yaşlı kalplere gömülmüş hüzünlü aşkları, on yıllarca saklanan derin korkuları, başkalarının aynasında kendi benliğiyle yüzleşmeyi fantastik, yer yer absürt bir arayış hikâyesi olarak başarıyla aktarıyor.

Hayal ile hakikatin iç içe geçtiği, derin bir rüya hâli izlenimi veren, gerçeğin nerede bittiğinin, rüyanın ya da sanrıların nerede başladığının birbirine karıştığı bu yolculukta adam, gecenin gizemli sakini hiç uyumayan bir kadınla, bisikletle dolaşan evsiz bir eski mahkûmla, hayatının üç farklı döneminde görünen film yıldızıyla, liseden arkadaşıyla, otomobilin gazını kökleyen iki gençle, bir eczacıyla, iki eskiciyle, hâkimle geçmişte gizli bir ilişki yaşamış huzur evindeki  yaşlı kadınla ve yeraltı dünyasının karanlık adamlarıyla karşılaşıyor.

Adamın gece boyunca süren kesintisiz yürüyüşüyle eş zamanlı olarak, gecenin ve şehrin anlatıcısı ‘radyocu’, tragedya korosu ya da tanrısal sesi olarak stüdyosunda yayın yapıyor.  Mehmet Birkiye, ‘Ve Ateş Bizi Tüketiyor’u sadece fiziksel bir kayboluş veya basit bir arayış hikâyesi olarak değil, geçmişle şimdinin, unutmakla hatırlamanın, ‘ben’ ile ‘o’ kavramlarının yer değiştirdiği huzur bozucu ve karanlık bir gece yolculuğu olarak sahneliyor. Metindeki temaların, adamın kişiliğinin geçmiş ve şimdiki zaman arasında bölünmüşlüğünün, kayboluş ve kendisini arayış arasında sıkışıp kalmışlığının simgesi görüyor ve oyunu her gün tekrar eden bir kısır döngü olarak bitiriyor.

Kronolojiyi kırarak geçmişi, şimdiyi ve geleceği, insanın zihnindeki dağınık anılar gibi iç içe geçiriyor; radyoların cızırdadığı, evlerin yer değiştirdiği, yüzlerin bulanıklaştığı bir düş coğrafyası yaratıyor. Birkiye, metnin felsefi ve metaforik ağırlığını sıkmadan aktarmak için hareket tiyatrosundan yararlanıyor; Cem Yılmazer'in ışık tasarımı ve Tuğçe Ulugün Tuna'nın koreografisiyle sahne, yaşayan sürekli şekil değiştiren bir mekâna dönüşüyor.

Alzheimer ve bellek kaybında anılar silindikçe tanıdık yüzlerin yabancılaşması ve maskeleşmesi Ayten Öğütçü’nün şeffaf maskeleriyle somutlaştırıyor. Kostümleri de üstlenen Efter Tunç’un sahne tasarımı; evden sokağa, eczaneden eskici dükkânına, üniversitenin gizli dehlizlerinden 2000 yılının kutlandığı huzur evine, sokaktaki film çekimlerinden açık hava sinemasına, yeraltındaki metro inşaatından ölüm kuyularına yolculuğun sayısız mekânı devamlı hareket eden iki kişinin çektiği mini dekorlu arabalarla ustalıkla var ediliyor.

Çok başarılı bir metnin, fantastik ve absürt tonlamalarının büyük başarıyla yansıtıldığı, yarım asrı aşan tiyatro deneyimiyle Mehmet Birkiye’nin usta işi ve heyecan verici bir gençlikle yorumladığı parlak bir çalışma. Sezonda İstanbul’a tekrar gelecekler. Mutlaka izleyin derim.

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün