Performansın temeli doğru beslenme

Diyetisyen Ceysi Kazado ile çocuk ve ergen sporcuların büyüme ve gelişimi devam ederken, spor performanslarını destekleyen doğru beslenmenin önemini konuştuk.

Etel KAZADO TEMURCAN Çocuk-Aile
18 Kasım 2026 Çarşamba

Çocukluk ve ergenlik döneminde yoğun spor yapan bireylerin beslenme ihtiyaçları, yaşıtlarından ne ölçüde farklılaşıyor?

Çocukluk ve ergenlik dönemi, vücudun hem fiziksel hem de hormonal açıdan çok hızlı değiştiği, büyüme ve gelişimin devam ettiği oldukça önemli bir dönem. Bu dönemde yoğun spor yapan çocukların beslenme ihtiyaçları, yaşıtlarına kıyasla doğal olarak farklılaşıyor. Çünkü yalnızca günlük yaşamlarını sürdürmek ve büyümek için değil, aynı zamanda antrenman sırasında harcadıkları enerjiyi karşılamak ve sonrasında toparlanmak için de beslenmeleri gerekiyor.

Protein, karbonhidrat ve yağın dengeli olduğu, vitamin ve mineral açısından zengin bir beslenme düzeni oluşturulmalı. Özellikle çocuk sporcularda karbonhidratı gereğinden fazla kısıtlamak çok doğru değil. Çünkü karbonhidratlar antrenman performansının en önemli enerji kaynaklarından biri.

Burada tek bir besin grubuna odaklanmak yerine karbonhidrat, protein ve yağ dengesini doğru kurmak çok önemli.

Özellikle karbonhidratlar, yoğun antrenman yapan çocukların temel enerji kaynaklarından biri. Tam tahıllı ürünler, pirinç, patates, yulaf ve meyveler gibi besinler antrenman sırasında ihtiyaç duyulan enerjinin sağlanmasına yardımcı oluyor. Proteinler ise kas dokusunun gelişimi ve antrenman sonrasında onarımı için gerekli. Yumurta, süt ve süt ürünleri, et, tavuk ve balık gibi kaliteli protein kaynaklarının gün içine dengeli şekilde dağıtılmasını öneriyorum.

Bunun yanında sağlıklı yağları da kesinlikle ihmal etmemeliyiz. Zeytinyağı, avokado, ceviz ve badem gibi besinler hem enerji sağlar hem de büyüme ve gelişme açısından önemli görevler üstlenir. Kalsiyum, demir, D vitamini ve çinko gibi vitamin ve mineraller de kemik gelişimi, bağışıklık sistemi, kas fonksiyonları ve oksijen taşınması açısından oldukça önemli.

Bir diğer önemli nokta öğün zamanlaması. Çocuğun antrenmana çok aç girmemesi, antrenman sonrasında ise enerji depolarını yenileyip kasların toparlanmasını destekleyecek bir öğün tüketmesi gerekiyor. Gün boyunca yeterli su içmesi de performansın korunması açısından önemli.

Burada özellikle vurgulamak istediğim şey şu: Çocuk sporcularda beslenme yalnızca performans odaklı düşünülmemeli. Daha hızlı koşması, daha güçlü olması veya daha başarılı sonuçlar alması kadar sağlıklı büyümesi, kemik ve kas gelişiminin desteklenmesi ve uzun vadede sporla sağlıklı bir ilişki kurması da önemli.

Kısacası hedefimiz yalnızca sportif başarı değil; çocuğun sağlıklı büyümesini, gelişmesini ve spordan keyif almasını destekleyen sürdürülebilir bir beslenme düzenioluşturmak olmalı.

Özellikle futbol, basketbol, yüzme ve tenis gibi yoğun enerji gerektiren sporlarla uğraşan çocuklarda günlük kalori ve protein ihtiyacı nasıl belirlenmeli? Yetişkin sporcuların beslenme programları çocuklara örnek alınabilir mi?

Her çocuğun enerji ve protein ihtiyacı birbirinden farklıdır. Burada yalnızca yapılan sporun türüne değil; çocuğun yaşına, boyuna, kilosuna, büyüme hızına, antrenman sıklığına ve yoğunluğuna da bakmak gerekiyor.

Örneğin futbol ve basketbol gibi yüksek tempolu, aralıklı efor gerektiren sporlarda karbonhidrat ihtiyacı ön plana çıkarken, yüzme ve tenis gibi branşlarda da antrenman süresine ve yoğunluğuna bağlı olarak enerji ihtiyacı değişebiliyor.

Protein ise kas dokusunun gelişimi ve onarımı açısından önemli. Ancak çok sık karşılaştığımız bir yanlış var: Çocuk sporcu ne kadar çok protein tüketirse o kadar iyi kas geliştirir düşüncesi. Oysa önemli olan ihtiyacı kadar ve dengeli protein tüketmesi.

Yetişkin sporcuların beslenme programlarını çocuklara doğrudan uygulamak kesinlikle doğru değil. Çocukların büyüme ve gelişim ihtiyaçları yetişkinlerden farklı. Bu nedenle programlar mutlaka çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre hazırlanmalı.

Antrenman hemen öncesinde ve sonrasında nasıl bir beslenme düzeni öneriyorsun? Ne kadar önce yemek yemeli? Geç biten antrenmandan sonra ne yemeli? Performansı artırmak ve toparlanmayı hızlandırmak için hangi besinler öne çıkıyor?

Antrenman öncesi ve sonrası beslenme, performans ve toparlanma açısından gerçekten çok önemli. Antrenmana aç girmek kadar, hemen öncesinde ağır ve sindirimi zor bir öğün tüketmek de performansı olumsuz etkileyebilir.

Genel olarak ana öğünün antrenmandan 2-3 saat önce tüketilmesini öneriyorum. Bu öğünde sindirimi kolay karbonhidratlar, yeterli protein ve az miktarda sağlıklı yağ bulunabilir. Örneğin tavuklu pilav, yoğurt ve meyve gibi seçenekler güzel bir öğün oluşturabilir. Antrenmana daha kısa süre kaldıysa muz, tost veya yoğurt gibi daha hafif alternatifler tercih edilebilir.

Antrenman sonrasında ise kasların toparlanmasını desteklemek için protein ve enerji depolarını yenilemek için karbonhidrat tüketimi önemli. Süt, yoğurt, kefir, yumurta, peynir, tavuk, balık gibi protein kaynakları; pilav, patates, ekmek ve meyve gibi karbonhidrat kaynaklarıyla birlikte değerlendirilebilir.

Özellikle geç saatte biten antrenmanlarda çocukların eve geldiklerinde hiçbir şey yemeden uyumalarını istemiyorum. Çok ağır bir akşam yemeği yerine yoğurtlu bir öğün, peynirli tost veya süt ve muz gibi daha hafif ama besleyici alternatifler tercih edilebilir. Bir de tabii ki su tüketimini unutmamak gerekiyor.

Son yıllarda çocuk ve ergen sporcular arasında protein tozu, kreatin ve çeşitli sporcu takviyelerine ilgi arttı. Gelişim çağındaki sporcuların bu ürünleri kullanması ne kadar doğru? Hangi durumlarda takviye gerekli olabilir?

Bu konuda biraz dikkatli olmak gerektiğini düşünüyorum. Özellikle sosyal medyanın etkisiyle çocuklar arasında protein tozu ve kreatin gibi ürünlere karşı ciddi bir ilgi oluştu. Ancak yetişkin sporcularda kullanılan her ürünün çocuklar için de uygun olduğunu düşünmek doğru değil.

Benim yaklaşımım öncelikle beslenmeyle ihtiyaçları karşılamak. Çocuğun günlük protein ihtiyacını yumurta, süt ürünleri, et, balık ve diğer doğal besinlerden karşılamak çoğu zaman mümkün.

Protein tozu, çocuklarda rutin olarak ihtiyaç duyulan bir ürün değil. Kreatin ve diğer performans takviyeleri de gelişim çağında doktor ve bu alanda deneyimli uzman değerlendirmesi olmadan kullanılmamalı. Özellikle güvenlik verilerinin sınırlı olduğu ürünlerde daha temkinli davranmak gerekiyor.

Elbette bazı özel durumlarda, örneğin besin alımının yetersiz olduğu veya belirli bir eksikliğin saptandığı durumlarda takviye gündeme gelebilir. Ancak burada da ürünün içeriği, gerekliliği ve dozu mutlaka hekim ve çocuk sporcu beslenmesi konusunda deneyimli diyetisyen tarafından değerlendirilmelidir.

Yoğun spor yapan çocuklarda yetersiz beslenmenin belirtileri nelerdir? Özellikle demir eksikliği, vitamin yetersizlikleri, sürekli yorgunluk ve performans düşüşü gibi sorunları kim takip etmeli?

Yetersiz beslenme her zaman ilk etapta kilo kaybıyla kendini göstermiyor. Bazen çocuk normal şekilde büyüyor gibi görünse bile enerji yetersizliği yaşayabiliyor.

Sürekli yorgunluk, antrenmanlarda çabuk yorulma, performans düşüşü, konsantrasyon güçlüğü, sık hastalanma, toparlanma süresinin uzaması ve uyku problemleri dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında.

Özellikle demir eksikliği çocuk sporcularda önemli bir konu. Demir, oksijenin kaslara taşınmasında görev aldığı için eksikliği dayanıklılığı ve sportif performansı etkileyebiliyor. Büyüme döneminde artan ihtiyaçlar ve yoğun antrenmanlar bu riski daha da önemli hale getirebiliyor.

Bu nedenle çocuğun yalnızca antrenör tarafından değil, çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından da takip edilmesi gerekiyor. Gerekli görüldüğünde kan sayımı, ferritin, D vitamini ve diğer değerler hekim tarafından değerlendirilmeli. Burada önemli olan, belirtiler ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yerine düzenli takip ve erken farkındalık sağlamak.

Kilo mu, kas mı?

Ebeveynler çocuklarının spor başarısını desteklemek isterken bazen kilo kontrolüne veya kas gelişimine fazla odaklanabiliyor. Gelişim çağındaki sporcularda beslenme konusunda ailelerin en sık yaptığı hatalar neler?

Konunun en hassas noktalarından biri bu. Aileler çocuklarının başarılı olmasını, daha iyi performans göstermesini ve fiziksel olarak gelişmesini çok istiyor. Ancak bazen iyi niyetle yapılan yönlendirmeler çocukların beslenme ve beden algısı üzerinde olumsuz etkiler yaratabiliyor.

En sık karşılaştığımız hatalar arasında çocuğun kilosunu sürekli takip etmek, başka sporcularla kıyaslamak, karbonhidratı gereğinden fazla kısıtlamak ve kas gelişimine erken yaşta fazla odaklanmak var. Özellikle spor yapan çocuklara kilo vermeleri gerektiğini söylemek veya belirli bir vücut görünümünü hedef göstermek oldukça sakıncalı.

Ailelere öncelikle yemeği bir ödül ya da ceza olarak kullanmamalarını, çocuklarının yanında kendi bedenleri veya kiloları hakkında olumsuz yorumlar yapmamalarını öneriyorum. Beslenmeyi yasaklar ve kurallar üzerinden değil, sağlıklı alışkanlıklar kazandırarak öğretmeliyiz.

Çocukların sporu yalnızca kazanmak, daha hızlı olmak veya daha güçlü görünmek için değil; sağlıklı, mutlu ve özgüvenli bireyler olarak büyümelerine katkı sağlayan bir yaşam alışkanlığı olarak görmelerini istiyorum. Gerçek başarı tam da burada başlıyor.

Biraz kendinden bahseder misin? Diyetisyenliğe nasıl başladın, şimdi neresindesin?

2017’de İstanbul Bilgi Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden mezun oldum. Aslında diyetisyenlik çocukluk hayalim değildi. Ancak çok sevdiğim bir hocamın yönlendirmesiyle Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nü keşfettim. Bölümü tanıdıkça ve eğitimime başladıkça ne kadar doğru bir seçim yaptığımı fark ettim.

Ceysi Kazado

Mezuniyetimin hemen ardından Medicana Hastaneleri bünyesinde yaklaşık 2,5 yıl çalıştım. Pandemi döneminin ardından butik bir spor salonunda, sonrasında özel bir klinikte mesleki deneyimimi sürdürdüm. Daha sonra Academic Hospital ve Academic Clinic bünyesinde çalışma fırsatım oldu. Her kurum ve her danışan bana mesleğimle ilgili farklı deneyimler ve bakış açıları kazandırdı.

Şu an 32 yaşındayım ve meslekte 10. yılıma giriyorum. Geriye dönüp baktığımda farklı alanlarda edindiğim deneyimlerin beni bugün olduğum noktaya taşıdığını düşünüyorum. İşimi gerçekten çok seviyorum. İnsanların hayatlarına dokunabilmek, onların daha sağlıklı ve bilinçli alışkanlıklar kazanmasına eşlik etmek benim için mesleğimin en güzel tarafı. Sanırım en güzeli de yıllar geçmesine rağmen hâlâ ilk günkü heyecanımla işimi yapıyor olmak.

Şu sıralar üzerinde çalıştığın yeni projeler, araştırmalar veya hayata geçirmeyi planladığın çalışmalar neler?

Şu sıralar beni en çok heyecanlandıran projelerden biri, uzun zamandır hayalini kurduğum kafemi hayata geçirmek. Beslenme ve diyetisyenlik alanındaki deneyimimi biraz daha farklı bir konseptle birleştirmek istiyorum. Kahvaltı seçeneklerinin, sağlıklı atıştırmalıkların ve özellikle kendi tariflerimle hazırlayacağım tatlıların yer aldığı, glutensiz ve ketojenik alternatiflere de geniş yer veren, keyifli ve samimi bir kafe hayalim var.

Buradaki en önemli nokta, sağlıklı beslenmenin kısıtlayıcı veya sıkıcı olmak zorunda olmadığını göstermek. İnsanların hem lezzetli şeyler yiyebildiği hem de farklı beslenme tercihlerine uygun seçenekler bulabildiği bir yer yaratmak istiyorum. Kendi tariflerimi, mutfakla ilgili yaratıcılığımı ve mesleki bilgi birikimimi aynı çatı altında buluşturmak beni gerçekten çok heyecanlandırıyor.

Diyetisyenliği ise bırakmak gibi bir düşüncem kesinlikle yok. Danışanlarımla online olarak çalışmaya devam ederek mesleğimi sürdürmek istiyorum.

Aslında bütün bu hayallerin ortak noktası aynı: İnsanlara iyi hissettiren, hayatlarına keyif katan ve sağlıklı yaşamı daha ulaşılabilir hale getiren işler yapmak. Yeni dönemde kendimi biraz daha farklı alanlarda ifade edeceğim için çok heyecanlıyım.

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün