İsrail seçimleri yeni bir hükümet doğurabilir. Netanyahu görevini koruyabilir veya başka bir lider başbakan olabilir. Ancak Türkiye açısından asıl mesele Netanyahu´nun siyasi geleceği değil. İki ülkenin birbirlerine yönelik tehdit algılarını nasıl yönetecekleri, bölgesel rekabeti hangi sınırlar içinde tutacakları ve ortak çıkarların bulunduğu alanlarda ne kadar sonuç üretebilecekleri. Türkiye´nin İsrail´in askerî ve teknolojik kapasitesini küçümsemesi doğru olmaz. İsrail´in de Türkiye´nin NATO üyeliğini, askerî kapasitesini, ekonomik ağırlığını, coğrafi konumunu ve bölgesel ilişkilerini hesaba katması gerekir. Bu karşılıklı değerlendirme dostluk anlamına gelmez. Ancak karşı tarafın gücünü, niyetlerini ve kırmızı çizgilerini gerçekçi biçimde anlamak, yanlış hesaplama riskini azaltabilir. Türkiye´nin Filistinlilerin haklarını savunması ile İsrail´le gerekli güvenlik iletişimini sürdürmesi birbirini dışlamaz. İsrail´in kendi vatandaşlarının güvenliğini koruma sorumluluğu da Filistinlilerin meşru haklarını ortadan kaldırmaz. Ulusal güvenlik ile uluslararası hukuk birbirinin alternatifi değildir. Türkiye ile İsrail´in yakın dost olması şart değil. Fakat sürekli düşman gibi davranmaları da kaçınılmaz değil. Mehmet Öğütçü – www.10haber.net
Tamamı: https://www.setav.org/israil-siyasetinde-donusum-beklentileri-ve-secimlerin-bolgesel-yansimalari
Ya Netanyahu'suz "klasik sağ kombinasyonları" ile; demokrasiye ve bölge istikrarıyla birlikte yaşama kültürüne hizmet etmeyen 40 yıllık çizgisini sürdürecek...
Ya da yüzde 20 Arap nüfusunun; Arap Dünyası ile köprü olabilme ve HAMAS gibi radikal, savaşçı çizgiyi nötralize edebilme, avantajlarını kullanıp, Yahudi devletinden devlet çizgisine ilerleme sürecine girecek...
Yeni başbakan adayı Eisenkot, iki yöne de gidebilecek işaretler veriyor...
Bir yandan Likud ve Dindar partilere "bireysel olarak gelin" çağrısı yaparak, sıkça vurgu yaptığı İsrail'in demokratik bir devlet olması gerektiği çizgisinden uzaklaşma veya sağcı sınırlara sahip demokrasi olma, sinyalleri veriyor... Diğer yandan demokrasinin güçlendirilmesi gerektiği vurgusu yaparak, toplumun önemli kısmı Arap Partilerinin de koalisyona, bir şekilde, dahil edilmesi gerekliliğini öne çıkarıyor...
Eisenkot'un zorlukları belli...
Sağcı ve aşırı sağcılaşmış bir İsrail toplumuna Arapları da koalisyona alalım dediğinizde hemencecik "vatan haini damgası" yiyeceğiniz hiç sürpriz değil...
Her toplum bunu yapıyor... Sığ bakış ve uzun vadeyi dikkate alamayan politikanın gündelik ayak oyunları, olması gerekeni değil, sizi neticeye götürecek kolaycılığa itiyor.
İşte İsrail, sakin ve aklı selimle düşünme veya aşırı sağın baskısına kapılma arasında...
Selamet hangisinde derseniz... Elbette çoğulculukta, demokraside, bütün renklerin yer aldığı hükümet modellerinde...
Ayrıca, İsrail sorunlarının büyüdüğünü dikkate almak zorunda...
Sağcılığın getirdiği yer burası... Harç bitti... Aklı selim ve makul devreye girmeli...
İsrail demokratik bir devlet... Ama bugünlerde bunu, güvenle söylemenin zor olduğu da açık...
Çatışma ve savaşların toplumları daha güvenlikçi bir çizgiye ittiği ve demokrasi tercihlerini örselediği malum... Ama bu ilanihai gitmez.
İsrail Arapları, cidden barış için köprü olabilecek yegâne toplumsal zenginliği İsrail’in...
Elbette Arapların içinde teröre destek verenler veya silahla sorunu çözelim diyenler vardır... Ama araştırmalar bunun yüksek bir oranda olmadığını da açıkça söylüyor.
Yahudilerin elinde başka kart da yok.
İsrail Arapları, birlik adına önemli kazanımlara sahipler. Devlet yönetme sorumluluğu Arapların İsrail devletine bakışlarını da olumlu etkiler. Arap dünyası ile ilişkileri de.
Başka formülü olan var mı bilmiyorum...
Ayrıca, bunu çözmeniz bir mecburiyet...
Eisenkot sağlam liderse bu yolu zorlamalı...
Devletler ve toplumlar, şahısların malı değildir... Milletler, liderleri aşabilmelidir... Özellikle kritik momentlerde...
https://x.com/AdelinaSfishta/status/2119573175545544852
Seçim sonrasında Haredi çevrelerde partiyi yakından takip eden uzmanların yaptığı değerlendirmeler, Şas’ın başarısızlığını on başlık altında toplayabileceğimiz şu nedenlere bağlamaktadır:
10. Gençlerle doğrudan iletişim kuramamak: Uzmanlar, Yahadut ha-Tora yöneticileri genç Haredilerle buluşup zor zamanlarda çetin sorularla yüzleşirken Şas’ın genç seçmenlerin eleştirilerine yeterince açık olmadığını belirtmektedir.
İsrail'deki Netanyahu'ya yönelik tepkiyi dışarıdan izleyenlerin çoğu bunu Batı'daki tepkinin bir uzantısı sanma hatasına düşüyor. Değil. Aradaki farkı görmeden yarın başlayacak süreci okumak mümkün değil.
İsrail’deki Netanyahu öfkesinin sebebi ne?
Birincisi 7 Ekim... Netanyahu’yu 7 Ekim’e engel olamamakla suçluyorlar. Netanyahu yıllarca "güvenliği sağlayan lider" iddiasıyla iktidarda kaldı. 7 Ekim’i nasıl durduramadı öfkesi bu yüzden ana neden. Devamında Netanyahu kişisel sorumluluk almadı ve bağımsız bir devlet soruşturma komisyonu kurulmasını reddetti suçlaması var. Son anketlere göre İsraillilerin yüzde 71'i hala böyle bir komisyon kurulmasını istiyor.
İkincisi askerlik meselesi. İsrailli muhaliflere göre savaş boyunca laik ve dindar-milliyetçi aileler aylarca yedek askerlik yaptı, kayıp verdi. Aynı dönemde Netanyahu’nun aşırı sağcı hükümeti, koalisyon ortağı ultra-Ortodoks partiler için askerlik muafiyetini korumaya çalıştı. 2024'te çağrı alan yaklaşık 24 bin Haredi erkekten yalnızca 798'i orduya katıldı. Aynı ankette yüzde 72 eşit askerlik istiyor. Bu konu İsrail'de bir yük paylaşımı meselesi olarak yaşanıyor ve ciddi bir konu: Yani biz ölüyoruz, onlar muaf tutuluyor meselesi.
Üçüncüsü Türkiye’de en çok bilinen birikmiş zemin... 2023’teki yargı reformu protestoları toplumu zaten bölmüştü. Netanyahu hâlâ rüşvet ve dolandırıcılık davalarıyla yargılanıyor. Muhalif seçmenin şüphesi şu: Alınan kararlar ülkenin değil, Netanyahu’nun hukuk karşısındaki güvenliğinin hesabıyla alınıyor.
Şimdi en kritik nokta şu: Bu bir savaş karşıtlığı değil.
Ana akım muhalefetle Netanyahu’nun mevcut koalisyonu, mevcut koşullarda bir Filistin devletine karşı çıkma konusunda büyük ölçüde hemfikir. Eisenkot eski bir genelkurmay başkanı. Önerilerdeki 67 sayısına Arap partilerinin 19 sandalyesi de dahil, ama Eisenkot bu partileri hükümete almayı şu ana kadar dışladı. Netanyahu'nun daha fazla oy kaybetmemesinin bir sebebi de seçmenin güvenlik durumunun düzeldiğini düşünmesi.
Yani İsrail içindeki soru "Gazze’de neden savaştınız, İran’a neden saldırıyorsunuz" değil. Soru şu: "Bizi neden korumadınız, hesabını neden vermiyorsunuz ve bedeli neden eşit paylaştırmıyorsunuz?"
Netanyahu'yu devirmeye çalışan kitle, Gazze politikasını değiştirmek isteyen bir kitle değil. Türkiye'den bakarken bu ayrımı kaçırırsak, İsrail'de bir hükümet değişikliğinin neyi değiştirip neyi değiştirmeyeceğini de yanlış okuruz.
https://x.com/mervesebnem/status/2119166328237944899
İsrail’de hükümet kurma pazarlıklarını etkileyen bir başka önemli konu ise Ultra Ortodoks Yahudiler olarak bilinen Haredilerin askerlik muafiyeti.
Programda, bu meselenin neden İsrail siyasetinde bu kadar önemli olduğunu da konuştuk.
Belder, dini okullarda eğitim gören Haredilere yönelik askerlik ertelemesinin 1950’li yıllardan itibaren uygulandığını anlattı. Bu ertelemenin zamanla fiili bir muafiyete dönüştüğünü, Haredi nüfusunun artmasıyla birlikte askere gitmeyenlerin sayısının da önemli ölçüde yükseldiğini söyledi.
Özellikle 7 Ekim 2023’ten sonra yedek askerlerin uzun süre görev yapmak zorunda kalması, Haredilerin askerlik muafiyetine yönelik tepkileri artırdı.
Belder, meselenin yalnızca askerlikten ibaret olmadığını, Haredi toplumunun devletle kurduğu ilişkinin ve kimliğinin de bu tartışmanın merkezinde bulunduğunu vurguladı.
“Bir ulus devlette ideolojik sosyalleşmenin sağlandığı iki kurum nedir derseniz, birisi okul, birisi ordu. İkisinde de muafiyetleri var. Bugün Haredilik diye bir şey varsa, İsrail’de askerlik muafiyetiyle ve eğitim özellikleriyle var.”
Haredi partilerin olası bir koalisyona katılmak için askerlik muafiyetinin güvence altına alınmasını şart koştuğunu belirten Belder, diğer partilerin ise bu konuda giderek daha sert bir tutum benimsediğini söyledi.
Belder’e göre askerlik tartışması, İsrail siyasetinde uzun yıllardır var olan din-devlet ilişkileri sorununu yeniden koalisyon pazarlıklarının merkezine taşıdı.
Nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ı Gazze ve Batı Şeria’yı ilhaktan, yüzde 60’tan fazlası da Güney Lübnan’da ve Suriye’de sürekli asker bulundurmaktan yana bir İsrail’de Netanyahu’nun aldığı destek çok da anlaşılmaz değil.
İsrail’in muhalif sol gazetesi Haaretz’de bile Netanyahu karşıtı bloka Filistinli vatandaşların oylarını görmezden gelmenin “kendi ayaklarına sıkmak” olacağını söyleyen analizlerin altına şöyle okur yorumları yapılıyor: “İsraillilerin yüzde 80’i (yani İsrailli Siyonistlerin yüzde 100’ü) İsrailli Araplarla bir koalisyon kurulmasını istemiyor. İsrailli Arap partileriyle iş birliği yapabileceğinin sinyalini verecek herhangi bir İsrailli Siyonist parti siyasi intihar etmiş olurdu. İsrail böyleydi, böyle ve böyle olmaya devam edecek.”
İsrail siyasetinin en önemli tarihsel aktörü, 1948’de devletin kuruluşundan 1977’ye kadar ülke siyasetine damgasını vuran İşçi Partisi’nin bugün esamesi okunmuyor. Bu gerilemede sürekli korkunun ve güvenlik kaygılarının hâkim kılındığı bir toplumsal dokunun, bunu da savaş ve militarizmle aşmaya çalışan siyasetin payı büyük.
Tamamı: https://www.birgun.net/makale/korkuyu-yenen-her-seyi-yener-743579
Değişim blokunun Arapların dışardan desteği ile 67 sayısına ulaşabilmesi mümkünse de bu blokta bile mevcut görüş ayrılıkları göz önüne alındığında, bu tür bir hükümet kurma girişiminin ülkedeki çatlağı daha da derinleştireceğine inanıyorum.
Revizyonist hareketin öncüsü Zeev Jabotinsky’nin 1940’te yayınlanan “The Jewish War Front” kitabında aktarılan ve hareketin ilkelerinin yer aldığı 1934 tarihli şu görüşünü aktaralım:
“Başbakanın Yahudi olduğu her kabinede, başbakan yardımcılığı bir Arap’a teklif edilmelidir.”
Bu öneri Jabotinsky’nin henüz kurulmamış devletin yönetimi için öngördüğü temel bir ilkeydi. O yıllarda Eretz İsrael’de Arap nüfusun Yahudi nüfusunun üç katı olduğunu da dikkate alalım. Yahudiler henüz azınlıktaydı ancak Revizyonist akımın lideri göçlerle Yahudi bir çoğunluğun oluşmasını öngörmekteydi.
Evet İsrael sağının önderi Jabotinsky’nin öngördüğü bu demografik gerçeği hazmetmenin zamanı gelmedi mi? Her gün Arap doktorlarla iç içe yaşıyoruz, sağlığımızı teslim ediyoruz, ilacımızı eczanelerde onlardan alıyoruz, hastanelerde genelde Arap hemşireler bizleri tedavi ediyor. Otobüslerde onlarla yolculuk ediyoruz.
Bu topraklarda bir İsrael devletine bağlılığını kabul eden, bunu beyan ve eylemleriyle kanıtlayan İsraelli Araplarla -Batı Şeria ve Gazze’de yaşayan Filistinlilerle değil- en temel demokratik ilkelerde birleşmek, onların da yönetime katkılarını kabullenmek zamanı gelmedi mi?
Tamamı: https://www.turkisrael.org.il/single-post/i-srael-se%C3%A7i-mleri-%C3%BCzeri-ne
Sonuç olarak, İsrail halkı 27 Ekim’deki seçimlerde ne tam olarak Netanyahu politikalarını desteklemiş ne de Eisenkot liderliğinde bir değişim istediğini hissettirmiştir. Buna mukabil İsrail vatandaşı olan Araplar şimdiye kadar ki en yoğun katılımla sandığa giderek artık biz de varız demiştir. Henüz kimin hükümeti kuracağı belli olmamakla birlikte, İsrail siyasetini zorlu bir sürecin beklediği de ortadadır. Eğer kurulabilirse yeni hükümetin sadece İsrail’e değil tüm bölgeye barış ve huzur getirmesi en büyük temennimiz olmakla birlikte, İsrail toplumundaki aşırı muhafazakârlaşma ve mevcut siyasetçilerle bunun ne kadar mümkün olabileceği ise tartışmalıdır.
Tamamı: https://kriterdergi.com/dosya-dunyada-secimler/israildeki-secimin-ardindan
Sonuç şunu gösteriyor: Netanyahu’nun izlediği savaş yoluyla yayılmacı politikalar çoğu İsrailli tarafından kabul görüyor.
Yalnız İsrail’de yaşayanlarca da değil…
İsrail vatandaşı da olan İngiliz Musevileri’nin görüşlerini temsil eden Jewish Chronicle dergisi en az 50 bin cemaat üyesinin oy kullanmak üzere uçakla İsrail’e gittiğini duyurdu.
AIPAC etkisindeki Amerikalı Musevilerden de aynı amaçla İsrail’e gidenler muhakkak olmuştur.
[İsrail’i ABD’de temsilde Netanyahu öncesinde AIPAC’tan daha etkin olan kuruluş ‘Dünya Yahudi Kongresi’ (The World Jewish Congress, WJC) idi. WJC başkanı milyarder iş adamı Ronald Lauder, yakın dostu bilinen Netanyahu’ya karşı seçim öncesinde tavır almış, Haaretz’te yayımlanan mülakatıyla “Sakın ona oy vermeyin” anlamına gelecek bir mesajı İsrailli seçmenlere iletmişti.] Netanyahu hem kendi halkını hem ‘diaspora’ diye anılan yurt dışındaki Musevileri bölerek ve her seçimde destekçi sayısını o sayede artırarak bugünlere geldi.
Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet, sandıktan güçlenerek çıksa ve Likud ile koalisyon ortağı partilerin milletvekili sayılarının düşmesini ileri sürerek hükümeti kurma hakkının kendilerinde olduğu iddiasını seslendirse de Netanyahu ne yapıp edip iktidarda kalmanın yolunu bulmaya çalışacaktır.
Muhalefete düştüğü takdirde Netanyahu’yu hem İsrail içerisinde hem dışarıda başına gelebilecek felaketler bekliyor çünkü.
Tamamı:https://www.karar.com/yazarlar/fehmi-koru/dunya-netanyahudan-kurtulabilir-mi-1609653
Türkiye’deki kamuoyu ise normalleşme tartışmasının sınırlarını belirliyor. MetroPOLL’ün 16–22 Ekim 2026’da 28 ilde 1.313 kişiyle yaptığı araştırmada, katılımcıların yüzde 44,7’si İsrail’le diplomatik ilişkilerin tamamen kesilmesini istiyor. Yüzde 20,2’lik bir kesim Gazze’de kalıcı ateşkes sağlanana kadar ilişkilerin en düşük düzeyde tutulmasını savunurken, yüzde 8,4’ü İsrail’de hükümet değişikliğini koşul olarak görüyor. Ön koşul olmaksızın normalleşmeyi destekleyenlerin oranı yüzde 14,3. Bu dağılımı tek bir İsrail karşıtlığı kategorisine indirgemek yanıltıcı olur. İlişkilerin bütünüyle kesilmesini isteyenlerle, belirli siyasi ve insani koşullar gerçekleştiğinde diplomatik temasın artmasına açık olanlar aynı tutumu savunmuyor. Yine de sonuçların ortak mesajı açık. Toplumun önemli bir bölümü mevcut koşullarda hızlı bir diplomatik yakınlaşmayı desteklemiyor.
Grafik 1 — İsrail ile diplomatik ilişkiler konusunda kamuoyu tercihleri. Kaynak MetroPOLL, Türkiye’nin Nabzı, Ekim 2026, s. 38. Verilerden yeniden çizilmiştir.
Ticaret sorusunda itiraz daha güçlü. Araştırmaya katılanların yüzde 67,6’sı İsrail’le hiçbir koşulda ticaret yapılmaması gerektiğini söylüyor. Ön koşulsuz ticareti destekleyenlerin oranı yüzde 12. Gazze’de kalıcı ateşkesin ardından ticarete olumlu yaklaşanlar yüzde 8,5, İsrail’de hükümet değişikliğini bekleyenler yüzde 2,1, yalnızca gıda ve ilaç gibi zorunlu ürünlerle sınırlı ticareti savunanlar ise yüzde 3,9 düzeyinde. Diplomasiyle ticaret arasındaki bu fark üzerinde durmaya değer. Bir ülkeyle diplomatik temasın sürdürülmesi, kamuoyunun bir kısmı açısından kriz yönetiminin aracı olarak görülebilir. Ticaret ise daha doğrudan bir ekonomik ilişki ve siyasi onay izlenimi yaratabiliyor. Bu nedenle ticari normalleşmenin toplumsal kabulü, diplomatik temasların yeniden başlamasından daha zor olabilir.
Grafik 2 — İsrail ile ticaret konusunda kamuoyu tercihleri. Kaynak MetroPOLL, Türkiye’nin Nabzı, Ekim 2026, s. 38. Verilerden yeniden çizilmiştir.
Parti tercihlerine göre dağılım, bu görüşün belirli bir siyasi çevreyle sınırlı olmadığını gösteriyor. Araştırmada 2023 seçimlerinde AK Parti’ye oy verdiğini söyleyenlerin yüzde 71,6’sı, CHP seçmenlerinin yüzde 71,5’i, MHP seçmenlerinin yüzde 68,6’sı ve İYİ Parti seçmenlerinin yüzde 70,9’u hiçbir koşulda ticaret yapılmamasından yana. DEM Parti seçmenlerinde oran yüzde 61,4’e inse de çoğunluk aynı yönde. Dış politika tartışmalarının sıklıkla iç siyasi kutuplaşmaya göre şekillendiği Türkiye’de, bu ölçüde benzer oranların görülmesi dikkat çekici. Dolayısıyla gelecekte İsrail’le ticaretin yeniden başlaması gündeme gelirse, hangi hükümet işbaşında olursa olsun, kararın topluma nasıl anlatılacağı ve hangi somut koşullara bağlanacağı önem taşıyacak.
Grafik 3 — Hiçbir koşulda ticaret yapılmamalı diyenlerin 2023 oy tercihlerine göre oranı. Kaynak MetroPOLL, Türkiye’nin Nabzı, Ekim 2026, s. 38. Verilerden yeniden çizilmiştir.
…
Bugünkü tablo ne hızlı bir yakınlaşmaya ne de süresiz bir kopuşun maliyetsiz olacağına işaret ediyor. İsrail seçimlerinin ardından ortaya çıkan koalisyon aritmetiği, hükümetin yönü hakkında kolay sonuçlara varmayı engelliyor. MetroPOLL verileri ise Türkiye’de koşulsuz ticari normalleşmenin güçlü bir toplumsal karşılık bulmadığını gösteriyor. Buna rağmen orta vadede belirli diplomatik ve ekonomik temasların yeniden kurulması ihtimali, bölgesel güvenlik ve karşılıklı çıkarlar bakımından ciddiyetle değerlendirilmeli. Böyle bir süreç ancak Gazze’deki insani koşullarda ve İsrail’in bölgesel tutumunda somut değişimlerle, açık siyasi gerekçelerle ve kamuoyunun kaygılarını dikkate alan bir çerçeveyle anlam kazanabilir. Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkinin geleceği, kopuşu inkâr etmekten veya normalleşmeyi peşinen reddetmekten çok, bu zor koşulları yönetebilme becerisine bağlı.
Tamamı: https://ekopolitik.org.tr/makale-detay.html?id=584
Önümüzdeki yıllarda Ortadoğu’nun güvenlik ve ekonomik mimarisi yeniden şekillenmeye devam edecek.
Körfez ülkelerinin ekonomik dönüşümü, Suudi Arabistan’ın bölgesel ağırlığı, İran’ın geleceği, Suriye’nin yeniden yapılanması, Mısır’ın istikrarı, enerji dönüşümü ve Hindistan–Avrupa bağlantı projeleri yeni güç dengeleri yaratıyor.
Bu tabloda Türkiye ve İsrail farklı kapasitelere sahip iki önemli aktör.
Türkiye’nin coğrafi derinliği, nüfusu, sanayi altyapısı, askerî gücü, NATO üyeliği ve bölgesel bağlantıları var.
İsrail’in gelişmiş teknoloji ekosistemi, savunma kapasitesi, istihbarat birikimi ve ABD ile kurumsallaşmış ilişkileri bulunuyor.
Bu özellikler iki ülkeyi doğal müttefik yapmıyor.
Ama sürekli düşman olmalarını da zorunlu kılmıyor.
Hatta iki ülkenin birbirini tamamen dışlamaya çalışması, üçüncü aktörlerin bölgesel pazarlık gücünü artırabilir.
Ortadoğu’nun geleceği yalnızca askerî üstünlükle belirlenmeyecek.
Ekonomik dayanıklılık, teknoloji, enerji, su, gıda güvenliği, lojistik, yapay zekâ ve toplumsal istikrar da belirleyici olacak.
Türkiye ve İsrail bu alanlarda rekabet edebilir.
Bazı alanlarda çıkarları kesişebilir.
Bazı alanlarda ise anlaşmazlıklarını yönetmekle yetinmek zorunda kalabilir.
Stratejik gerçekçilik, bütün sorunların çözüleceğini varsaymak değildir.
Çözülemeyen sorunların doğrudan çatışmaya dönüşmesini önleyecek kurumları ve davranışları geliştirmektir.
Sonuç: Netanyahu sonrası değil, düşmanlık sonrası düşünmek
İsrail seçimleri yeni bir hükümet doğurabilir.
Netanyahu görevini koruyabilir veya başka bir lider başbakan olabilir.
Ancak Türkiye açısından asıl mesele Netanyahu’nun siyasi geleceği değil.
İki ülkenin birbirlerine yönelik tehdit algılarını nasıl yönetecekleri, bölgesel rekabeti hangi sınırlar içinde tutacakları ve ortak çıkarların bulunduğu alanlarda ne kadar sonuç üretebilecekleri.
Türkiye’nin İsrail’in askerî ve teknolojik kapasitesini küçümsemesi doğru olmaz.
İsrail’in de Türkiye’nin NATO üyeliğini, askerî kapasitesini, ekonomik ağırlığını, coğrafi konumunu ve bölgesel ilişkilerini hesaba katması gerekir.
Bu karşılıklı değerlendirme dostluk anlamına gelmez.
Ancak karşı tarafın gücünü, niyetlerini ve kırmızı çizgilerini gerçekçi biçimde anlamak, yanlış hesaplama riskini azaltabilir.
Türkiye’nin Filistinlilerin haklarını savunması ile İsrail’le gerekli güvenlik iletişimini sürdürmesi birbirini dışlamaz.
İsrail’in kendi vatandaşlarının güvenliğini koruma sorumluluğu da Filistinlilerin meşru haklarını ortadan kaldırmaz.
Ulusal güvenlik ile uluslararası hukuk birbirinin alternatifi değildir.
Türkiye ile İsrail’in yakın dost olması şart değil. Fakat sürekli düşman gibi davranmaları da kaçınılmaz değil.
Burada stratejik hedef geçmişteki ilişkileri aynen canlandırmak olmamalı.
1990’ların koşulları değişti. Bölge değişti. İki ülkenin öncelikleri de değişti.
İhtiyaç duyulan şey, geçmişin güvenlik ittifakını yeniden üretmekten çok, bugünün gerçeklerine uygun bir kriz yönetimi ve gerektiğinde sınırlı işbirliği çerçevesi geliştirmek.
Bunun gerçekleşmesi için tek taraflı iyi niyet yeterli değil.
Karşılıklı davranış değişikliği, hukuka saygı, güvenilir iletişim ve somut sonuçlar gerekiyor.
Netanyahu sonrası bir dönem başlayabilir.
Ama gerçek değişim, İsrail’in Filistinlilere ve komşularına yönelik uygulamalarında, Türkiye’nin de bölgesel diplomasisinde daha öngörülebilir ve sonuç odaklı bir yaklaşım geliştirmesiyle ölçülecek.
Seçim sandığı siyasi kadroları değiştirir.
Devletlerin stratejik davranışlarını değiştirmek ise çok daha uzun ve zorlu bir süreçtir.
Ortadoğu’nun geleceğini belirleyecek asıl soru, Türkiye ile İsrail’in yeniden dost olup olmayacağı değil; birbirlerini sürekli tehdit olarak görmeden aynı bölgede yaşamayı öğrenip öğrenemeyecekleridir.
Ve bunun cevabını liderlerin sözlerinden çok, devletlerin atacağı somut adımlar verecek.
Netanyahu’nun karşısında konumlanan partilerin temel açmazı, ortak itirazlarını ortak bir yönetim iradesine dönüştürmektir. Eisenkot, Bennett, Liberman ve Golan’ın temsil ettiği siyasi çizgiler, başbakanın değişmesi konusunda buluşabilse de bu değişimin kapsamı üzerinde aynı görüşü paylaşmamaktadır. Bazıları için öncelik liderliğin ve yönetim biçiminin değişmesi olabilirken diğerleri açısından kurumların onarılması ve devlet-toplum ilişkilerinin yeniden düzenlenmesi de iktidar değişikliğinin parçasıdır. Dolayısıyla Netanyahu sonrasının nasıl bir siyasal düzen olacağı muhalefetin kendi içinde cevaplaması gereken bir sorudur. Bu farklılıklar seçim kampanyasında verilen taahhütlerin koalisyon pazarlığında bağlayıcı hale gelmesiyle belirginleşmektedir. Özellikle Arap partileriyle iş birliğine yönelik retler, Netanyahu’yu değiştirme hedefiyle çatışmaktadır. Liberman’ın hem Netanyahu’yla hem Haredi partilerle hem de Arap partileriyle ortaklığı dışlayan yaklaşımı, bu gerilimin en açık örneklerinden biridir. Kampanya süresince siyasi kimliği belirginleştirmiş olan sınırlar, seçim sonrasında hükümet kurma seçeneklerini daraltmaktadır.
Bu nedenle muhalefetin aşması gereken eşik sadece bir başbakan adayı üzerinde anlaşmak değildir. Haredilerin askerlik yükümlülüğü, yargının konumu ve savaş sonrasında izlenecek güvenlik politikası gibi alanlarda hangi kararların birlikte alınabileceğinin belirlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla Netanyahu’ya yönelik eleştirilerde birleşmek, bu meselelerdeki anlaşmazlıkları ortadan kaldırmayacaktır. Bir hükümet ortaklığı kurulacaksa, bu ortaklıkta hangi konularda dönüşüm hedefleneceğini, hangilerinde uzlaşma aranacağını ve hangi anlaşmazlıkların erteleneceğini açıklığa kavuşturmak, muhalefet kanadının seçim öncesinden hedefi olmalıydı.
Üstelik muhalefet, değişim isteyen seçmenlere seslenirken Netanyahu tabanından uzaklaşabilecek sağ seçmenleri de kazanmayı hedeflemişti. Arap partileriyle iş birliğinden kaçınma, güvenlikte sertlik vurgusu ve Netanyahu’yla arasına mesafe koyma çabası bu ikili hedef içinde anlaşılabilir. Ancak seçimde destek aramak için kullanılan söylemin hükümet kurmayı mümkün kılacak esnekliği sınırlayabileceği de bir gerçekti. Sandıklar açıldıktan sonra ortaya çıkan ve belki de beklenmedik olan bu tablo, muhalefet blokundaki aktörlerin kimilerinin sözlerinden caymasını gerektirecek bir durum hazırlamıştır.
İşte buradan Netanyahu lehine işleyen bir asimetri doğmaktadır. Muhalefetin iktidarı devralabilmesi için farklılıklarını yönetebilen bir ortaklık kurması gerekirken Netanyahu’nun görevde kalması, bir süre daha bu ortaklığın kurulamamasına bağlı olabilir. İsrail’in Netanyahu sonrasına geçişi de tam bu noktada düğümlenmektedir. Lider değişikliği talebinin, birlikte yönetmenin siyasi bedelini üstlenecek bir uzlaşmaya dönüşmesi gerekmektedir.
İlişkilerimizin iyi olduğu dönemlerde İsrail’e yaptığım iki görev seyahatinde yüz ölçümü bakımından çok küçük olan bu ülkede mesafeleri 70 kilometreden fazla olmayan Tel-Aviv ile Kudüs’ün nasıl birbirinden farklı iki dünyanın şehirleri olduğunu kendi gözlerimle gördüm. Tel Aviv plajları, barları, eğlence yerleriyle herhangi bir Akdeniz şehrinden farklı değilken Kudüs fanatik ve son derece tutucu Musevilerin yurduydu. İki şehir arasında bu kadar büyük bir kültür farkını gittiğim başka hiçbir ülkede görmedim.
Demografik gelişmeler de bu denklemde yerini alıyor. Öyle anlaşılıyor ki Haredim olarak adlandırılan ve günlük hayattan kopmuş, modern eğitimi ve hatta İsrail için kutsal olan askerlik görevini yapmayı dahi reddeden fanatik ve tutucu Musevilerin toplam nüfus içindeki ağırlıkları artıyor, modern dünya görüşüne sahip olanlarınki ise azalıyor. Bu da tabii rasyonel bir politikaya geçişi zorlaştıran bir etken.
Demografik denklemin bir başka unsuru İsrail hudutları içinde yaşayan ve vatandaşı olan Arapların da oranının artmasıdır. Şimdiye kadar İsrail politikasıyla ilgilenmeyen, seçimlere katılmayan ancak toplam nüfusun yüzde 20’sine sahip olan İsrail Arapları son seçimlerde Knesset’in (Parlamento) 120 sandalyesinin 19’unu aldı. Bu da onlara hiçbir partinin çoğunluğu elde edemediği Parlamentoda epey bir güç veriyor.
Demografik gelişmeler, özellikle Arap nüfusunun toplamdaki oranının artması İsrail siyasetçileri için bir dilemma yaratıyor. Netanyahu ve benzer görüşte olan aşırı sağcılar İsrail Araplarını şeytanlaştırma yoluna gittiler. Hatta Knesset’teki iki Arap partisinin seçimlere girmesini engellemeye dahi çalıştılar ancak bunda başarılı olamadılar. Seçimlerden önce ve sonra Netanyahu Knesset’te çoğunluk elde etmek için Arap partileriyle iş birliği yapmayacağını ilan etti. Onun hesabı gerekli çoğunluğu elde edebilmek için muhalif partilerden birkaç milletvekili çalabileceği yönünde. Bunda başarılı olup olmayacağını uzunca bir süre alacağı anlaşılan yeni hükümet kurma gayretlerinin sonuçlanmasıyla görülecektir. Ama aynı güçler İsrail’in bölgedeki tek demokrasi olduğu iddiasındalar. Nüfusun gittikçe artan bir bölümünü sistem dışına atmak yoluyla demokrasi olunamayacağı açıktır.
Tamamı: https://ekopolitik.org.tr/makale-detay.html?id=586
Seçim bitti, hükümet yok. Muhalefet 67 sandalyeyle çoğunluğu elinde tutuyor, Netanyahu 53'te kaldı; yine de kimse onu yerinden edemiyor. Çünkü anahtar, nüfusun yüzde 21'ini oluşturan Arap vatandaşların partilerinde ve Yahudi muhalefet o anahtarı kullanmaya cesaret edemiyor. Bu kilitlenme bir seçim gecesi hikâyesi değil: 1967'de başlayan, 1977'de hızlanan, Oslo'nun çöküşüyle geri dönülmez hale gelen altmış yıllık bir dönüşümün sonucu. Soli Özel bu bölümde İsrail'in adım adım nasıl sağa kaydığını, barış kampının nasıl yok olduğunu ve demografinin bir ülkenin kaderini nasıl yazdığını anlatıyor.
Altı Gün Savaşı neden yalnızca bir askerî zafer değil, Ortadoğu'nun tamamını yeniden kuran bir kırılmaydı? 1977'de Likud'u iktidara taşıyan öfke nereden geldi? Oslo neden çöktü: Hamas'ın eylemleri yüzünden mi, Rabin'e karşı kışkırtılan sokak yüzünden mi? Dindar nüfus 2009'da yüzde 9'ken bugün neden yüzde 14, ilkokullarda neden yüzde 20? Reagan ve Baba Bush İsrail'e "hayır" diyebiliyordu; Biden neden diyemedi? Netanyahu on altı yılda devletin kodlarını nasıl değiştirdi? Ve asıl soru: Nüfusunun beşte birinin temsilcilerini hükümette meşru görmeyen bir ülke hâlâ demokrasi midir, yoksa yalnızca tek bir halkın demokrasisi mi?
https://www.youtube.com/watch?v=8jUdGW_MDf8
Seçim öncesinde BAL lideri, Yoav Segalovitz (23 Nisan 1959 doğumlu) İsrailli bir kolluk görevlisi ve siyasetçiyi partisine üye kaydederek İsrail kamuoyuna şu mesajı verdi: Partimiz salt Arap değil, Hıristiyan, Yahudi ve Dürzi inançlı siyasetçileri yanına alarak gerçek bir İsrailli parti haline gelmiştir. Dolayısıyla ilerideki seçim ittifaklarında veya koalisyon hükümeti kurma durumunda iş birliğine hazırız!
Tamamı: https://aposto.com/s/israil-de-hukumet-arayisi-israil-in-gelecegini-1948-araplari
ABD'li seçmenler arasında artan öfkeye, Başkan Donald Trump'ın Netanyahu'ya yönelik açık hakaretlerine ve İsrail'in İran ve Lübnan'daki eylemleri konusundaki görüş ayrılıklarına rağmen, İsrail'de ABD'nin sarsılmaz askeri ve diplomatik desteği duygusu değişmeden kalmıştı.
İsrail Başbakanı, Trump'la yakınlığını sürekli olarak övünerek dile getirdi ve "sarsılmaz desteğini" anlattı.
Ve sadece dokuz ay önce, İsrailliler silahlı kuvvetlerinin ABD ordusuyla el ele İran'a karşı savaş yürütmesini izlediler. İki müttefikin "benzeri görülmemiş" koordinasyonu, askeri sözcüler ve politikacılar arasında günlük bir söylem haline gelmişti.
Dolayısıyla Trump'ın bu hafta Fox News'e verdiği bir röportajda, planlanandan iki yıl önce İsrail'e verilecek 3,8 milyar dolarlık ABD askeri yardımını durduracağını açıklaması, burada şok etkisi yarattı.
Bu şokun nedeni yardımın kesilmesi değil, bu hamlenin İsrail'in diplomatik ortak olarak statüsü hakkında söyledikleriydi.
İsrail Cumhurbaşkanı, bu açıklamanın "beklenmedik bir sürpriz" olduğunu söyledi.
Tamamı: https://www.bbc.com/turkce/articles/ckn8ww8d1yveo
İsrail’de kaybedilen ABD desteği ve Demokratların İsrail ile ilişkilere bakışından dolayı müthiş bir panik ve sorgulama var.
Tırnak içerisindeki cümleyi, bu konuda yapılan onlarca yorumdan birisinde gördüm.
Eskiden ABD’deki siyasetçilerin İsrail karşıtı olmayı akıllarına bile getiremediklerine dair örnekler anlatıldıktan sonra bugün İsrail karşıtı olmanın siyasi avantaj sağladığından söz ediliyor.
Konuların ve tarafların aynı olduğu bir durumda seyircinin yani ABD vatandaşlarının algısının tamamen değiştiği anlatılıyor.
Tırnak içinde, tamamen vermem gereken bir paragraf daha var:
“Benjamin Netanyahu’nun İsrail’in dünya ve Amerika’daki imajıyla ilgili her şeyde ne kadar zehirli, radyoaktif bir marka haline geldiğini bize göstermek için doğru zamanda geldi. En büyük varlığımız olan Amerika ile ittifakı nasıl kaybettiğimizi araştırmak için ayrı bir soruşturma komisyonu kurulmalıdır. Sorun şu ki, bu arada durum daha da kötüleşiyor...”
Bu iki tırnak içi cümleyi de İngilizce yayımlanan Jerusalem Post’tan aldım. Jerusalem Post, İsrail vatandaşları için değil dünyadaki Yahudi diasporası ve karar vericiler için çıkarılan bir gazetedir.
Netanyahu’dan kurtulmak gerektiğinin farkına varmışlar ve şimdi anladıkları mesajını veriyorlar.
Belli ki, İsrail’deki bir sonraki Başbakan’a İsrail vatandaşları değil, İsrail’in ABD’deki imajı karar verecek.
Tamamı: https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/ozay-sendir/3-5-dolarlik-adam-7696464
Azeriler ve İsrailliler arasındaki ilişki eskidir; petrol ve silaha dayanır. Azerbaycan İsrail’e petrol satmaya 1999 yılında başladı. Denizcilik analistleri Kpler’e göre Azerbaycan ham petrolü, geçen yıl İsrail’in petrol ithalatının yüzde 46,4’ünü oluşturarak bu on yılın en yüksek payına ulaştı. Petrol, Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattıyla İsrail’e giden tankerlere yüklendiği Türkiye’nin Ceyhan limanına ulaşıyor ve Türkiye yüklenen her varil için yaklaşık seksen sent kazanıyor.
Yahudi seçmenin uzun vadeli eğilimi de bu tabloyla örtüşüyordu. 1948’den bu yana yapılan başkanlık seçimlerinde Amerikan Yahudilerinin Demokratlara verdiği destek ortalama yüzde 71,5 düzeyinde seyretti. Cumhuriyetçiler ise en iddialı dönemlerinde dahi yüzde 25-30 aralığını aşamadı. Bu istikrarın nedeni, Amerikan Yahudileri için sandığın Tel Aviv’in sınır politikalarından önce kendi ülkelerindeki anayasal düzeni, özellikle de din-devlet ayrımı ile çoğulculuğa dayanan sivil özgürlükleri oylamak anlamına gelmesiydi. Bu zihinsel ayrım kamuoyu araştırmalarına da yansıyordu. Yahudi seçmenlerin çoğunluğu Trump’ı İsrail devletinin dostu olarak görürken, yalnızca yüzde 31’i onu Amerika’daki Yahudilerin dostu sayıyordu. Cumhuriyetçilerin teolojik göndermelerle örülü İsrail retoriği bu yüzden Yahudi seçmeni ikna etmeye yetmiyordu. Aynı retorik, benzin istasyonundan market rafına kadar savaşın faturasını ödeyen geniş kitlelerde de ağır bir tepki biriktiriyordu.
Abdul El-Sayed’in Senato zaferi ile JD Vance’in yenilgi değerlendirmesi birlikte ele alındığında, Washington’da İsrail’e kalkan olan partiler üstü mutabakatın iki ucundan birden çözüldüğü görülüyor. Solda Gazze’deki soykırıma ve Lübnan’daki insan hakları ihlallerine yönelik yükselen ahlaki ve hukuki taban baskısı koşulsuz desteğin meşruiyetini kemiriyor. Sağda ise “Önce Amerika” çizgisindeki seçmen, pompadaki ve market sepetindeki zamların ve kendi cebinden finanse edilen maceraların bedelini ödemeyi reddediyor. İsrail, Amerikan iç siyasetindeki bu dip dalgayı yok sayarak ABD’yi İran’la kalıcı bir çatışmaya sürüklüyor ve kendi bölgesel hezeyanlarına alet ediyor. Bunu sürdürdükçe, on yıllardır sırtını yasladığı Washington desteğinin hem tabanda hem de karar merkezlerinde hızla eridiğine şahit olacaktır.
Tamamı: https://perspektif.online/israile-destek-abdde-nasil-secim-kaybettirir-oldu/
Bir zamanlar Ladino dilinin konuşulduğu, Yahudilerle Müslümanların komşuluk ettiği bu sokaklarda evler bakımsızlıktan yıkılmaya yüz tutmuş. Sinagogun karşısında, bir dönem Ankara Yahudi Cemaati’nin başkanlığını yapmış Hayim Albukrek’in evi duruyor. Camları kırık, duvarlarında çatlaklar var. Kalem işi bezemelerine bakmaya doyamayacağınız bu güzel yapının üzerinde yıllardır aynı uyarı: “İnşaat sahasıdır, girilemez.” Bir uyarı levhası, bir yapıyı koruyabilir mi? Hemen yanı başında, yine cemaat başkanlığı yapmış Aron Daniyel Araf’ın konağı bulunuyor. Araf Evi’nin bakımlı görünümüyle ona sırtını dayayan Albukrek Evi’nin boynu büküklüğü aynı karede karşılıyor sizi. Birbirine komşu iki yapıda, bakımın ve bakımsızlığın açtığı mesafeyi görüyorsunuz. Kent, bir ahşap kirişin yavaşça kırılmasıyla, bir pencerenin kapanmasıyla, bir kapının demirlenmesiyle eksiliyor. Ankara’nın geçmişini okuyabildiğimiz Yahudi Mahallesi, henüz bütünüyle kapanmamış, fakat satırları giderek silinen bir sayfa gibi duruyor karşımızda. Sinagog, camiler, hamam, çeşme, konaklar ve mütevazı mahalle evleri, bütün yorgunluklarına rağmen insanı içine çekiyor. Birbirine yaklaşan saçaklar, sokağa uzanan cumbalar, avluya açılan kapılar, taşlıklar… Hımış yapılar, Ankara çıkmaları, binek taşları, bezemeli kapılar ve pencereler, burada yaşamış insanların gündelik hayatından izler taşıyor. Bahçelerinde ruda otu yetiştirilen evlerin hikâyeleri, taşın ve ahşabın belleğine karışıyor. Kaynak: Ankara’da bir öksüz mahalle: Yahudi Mahallesi
Tamamı: https://kisadalga.net/yazar/ankarada-bir-oksuz-mahalle-yahudi-mahallesi-141336
IRAK'IN İLK YAHUDİ MÜZESİ
Irak'ta Yahudi müzesi açıldı. Irak’ın 2.500 yılı aşkın Yahudi geçmişini yaşatmak amacıyla ülkenin ilk Yahudi müzesi Bağdat’ta açıldı: Şamaş Yahudi Müzesi.
Bağdat’ın tarihî Reşid Caddesi üzerinde, 1928 yılında Yahudi cemaati tarafından kurulan Şamaş Okulu’nun restore edilen binasında faaliyet gösterecek.
Müzede Irak Yahudilerine ait aile fotoğrafları, okul kayıtları, diplomalar, resmî belgeler, geleneksel kıyafetler, ev eşyaları ve dinî eserler sergileniyor.
Açılışın ilk gününde müzeyi binden fazla kişinin ziyaret ettiği bildirildi.
Irak Yahudileri, kökleri Babil sürgününe kadar uzanan dünyanın en eski Yahudi cemaatlerinden birini oluşturuyor.
1950–1951 yıllarında gerçekleştirilen Ezra ve Nehemya Operasyonu kapsamında yaklaşık 120.000 Irak Yahudisi İsrail’e göç etti.
Günümüzde ise Bağdat’ta yalnızca dört ila altı Yahudi kaldığı, Irak Kürdistanı’nda yaklaşık 50 Yahudi ailenin yaşadığı tahmin ediliyor.
Müzenin açılmasında, Irak Yahudi cemaatinin kalan mülklerini ve vakıflarını yöneten Irak Yahudileri İdari Komitesi önemli rol oynadı. Komitenin başkanlığını, Bağdat’ta diş hekimliği yapan Halide Elyahu yürütüyor.
https://x.com/NArslantas_Prof/status/2117276356186652773
Şanlıurfa ve Siverek’in geçmişinde yaşayan Yahudi topluluklarına ilişkin tarihî kayıtlar, akademik bir araştırmada ele alındı. Mardin Artuklu Üniversitesinden Doç. Dr. Süleyman Şanlı’nın çalışmasında, tarihî seyahatnamelerde Urfa için iki, Siverek için bir sinagog kaydı bulunduğu belirtildi. Araştırmada ayrıca Osmanlı dönemine ait nüfus verileri, eski yerleşim alanları ve bölgedeki Yahudi topluluklarının kültürel gelenekleri incelendi.
Tamamı: https://www.urfanatik.com/sanliurfanin-unutulan-gecmisi-urfa-ve-siverekte-3-tarihi-sinagog-kaydi
Kaynak dil: İngilizce
Almanya'daki Yahudi yaşamı için tarihi bir dönüm noktası! 🇩🇪
Yahudi Akademisi, Frankfurt am Main'de resmen açıldı ve Shoah'tan bu yana Almanya'da kurulan ilk süper bölgesel, üniversite dışı Yahudi eğitim kurumu oldu.
Alman Federal Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier tarafından açılışı yapılan Akademi, Yahudi eğitimi, kültürel alışveriş ve diyalog merkezi olarak hizmet verecek; her kökenlerden insanları ağırlayacak.
Almanya Yahudi Merkezi Konseyi @ZentralratJuden Başkanı Dr. Josef Schuster'ın vurguladığı üzere, açılış Almanya'daki 1.700 yılı aşkın Yahudi yaşam tarihinin bir dönüm noktasını işaret ediyor.
Yükselen antisemitizm ortamında Akademi güçlü bir mesaj veriyor: Almanya'daki Yahudi yaşamı, yalnızca geçmişi anma üzerine değil, aynı zamanda canlı ve kapsayıcı bir gelecek inşa etme üzerine de kurulu.
https://x.com/eurojewcong/status/2117527964464173295
Yapay Zekâ Modelleri Hahamlık Sınavına Girmiş.
Başhaham: Rav Claude Fable 5.1 (79,7)
Başhaham Yardımcısı: Rav GPT-6 Astra (73,3)
Hahamlık Divanı Üyesi: Rav GPT-6.1 Sol (72,8)
Kıdemli Haham: Rav Claude Opus 5.5 (69,1)
Haham Adayı: Rav Gemini 3.8 Flash (64,4)
Diğerleri barajı geçememiş...
Şaka bi tarafa...Haber şöyle:
HalachaBench adlı araştırmada, İsrail Başhahamlığı'nın hahamlık icazeti (semiha) sınavlarından seçilen 60 İbranice soru, farklı yapay zekâ modellerine yöneltildi. Modeller, kitap ve internet kullanmadan soruları üçer kez cevapladı.
Sorular; Yahudi din hukuku (Halaha), evlilik, aile temizliği, dinî arınma, ibadet ve İsrail topraklarına özgü dinî yükümlülüklerle ilgiliydi. Modellerden yalnızca kaynakları bilmeleri değil, farklı haham görüşlerini karşılaştırarak dinî hükme (pesak) ulaşmaları da beklendi.
En yüksek puanı Claude Fable 5.1 (79,7) aldı. Onu GPT-6 Astra (73,3), GPT-6.1 Sol (72,8), Claude Opus 5.5 (69,1) ve Gemini 3.8 Flash (64,4) izledi.
Ancak sınavın değerlendirme ölçütlerini de yapay zekâ hazırladı ve cevapları yine yapay zekâ puanladı.
Bir sorun var: Aynı model aynı soruya üç farklı cevap vermiş.😊
https://x.com/NArslantas_Prof/status/2117295597674012741
Temelleri İspanyolcaya dayanan, Osmanlı İmparatorluğu'nda şekillenen Ladino, diğer adıyla Judeo-Espanyol veya Sefarad dili, bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. UNESCO'nun tehlike altındaki diller arasında gösterdiği Ladino, Türkiye'nin çok kültürlü tarihinin ve Musevi varoluşunun önemli parçalarından biri.
Peki Ladino neden kayboluyor? Türkiye'de hâlâ kimler bu dili konuşuyor ve gelecek nesillere aktarmak için neler yapılıyor?
İzmir'de yaşayan Alp Etensel, anneannesi Yıldız Erinç ve dedesi Ertürk Erinç ile Ladino konuşarak ailesinin dilini ve kültürel mirasını yaşatmaya çalışıyor. Sefarad Kültürü Araştırma Merkezi Müdürü Karen Şarhon, Ladino'nun Osmanlı'dan günümüze uzanan tarihini, İspanya'dan göçü ve dilin zamanla neden unutulmaya başladığını anlatıyor.
Ladino müziğini yaşatmaya çalışan müzisyenler Jak Esim, Janet Esim ve oğulları Yusuf Esim ise geleneksel şarkılar aracılığıyla bu kültürü gelecek kuşaklara aktarmaya çalışıyor.
Bu belgeselde Ladino'nun tarihini, İzmir ve İstanbul'daki kültürel mirasını, kuşaklar arasındaki dil aktarımını ve kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olan bir dili yaşatma mücadelesini keşfediyoruz.
