COP31 Antalya’da büyük bir açılışla başladı. Fakat iklim zirvelerinin alışıldık sorusu yine masada: Biz, dünyanın bizzat kendisine verdiğimiz zararı onarmaya gerçekten niyetli miyiz; yoksa kaçırdığımız trenin arkasından koşar gibi, hasarı azaltmaya mı çalışıyoruz?
Bu ikilemi herkes görüyor. Bir yanda doğayı hoyratça tüketen ekonomi ve siyaset düzeni, diğer yanda bu gidişatı düzeltmek için kurulan masalar, açıklanan hedefler ve verilen sözler…
Yeterli mi? Emin değilim. Ama ben yine de, “Bir sıfırdan iyidir” diye düşünenlerdenim.
Bir adımın kıymeti, büyük lafların değil, hayatta neyi değiştirdiğinin ölçüsüyle anlaşılmalı.
Yani dinlemek güzel ama aksiyonlara da bakacağız, Eyyy dünya!
Zirvenin ev sahibi COP31 Başkanı Murat Kurum’a, bu kez doğrudan uygulamayı sordum:
“Nasıl olacak?”
Kurum, Antalya’da 196 ülke ve Avrupa Birliği’nin temsil edildiğini; 102 lider düzeyinde katılımın olduğunu, yüzlerce bakanın ve çok sayıda ziyaretçinin geldiğini anlattı.
Zirvenin en önemli iddiasını tarif etti: “İlk günden itibaren ‘Uygulama COP’u diyoruz. Diyalog, uzlaşı ve aksiyon temelinde… Burada alınan kararların insanların hayatına dokunmasını, verilen sözlerin tutulmasını ve takibinin yapılmasını sağlayacak neticeler almak istiyoruz.”
Bu cümledeki kritik kelime ‘takip’. Çünkü iklim zirvelerinin sorunu, çoğu zaman hedef koyamamak değil; hedefle uygulama arasındaki mesafenin kapanmaması.
Neredeyse hiç!
Kurum’a, zirve bittiğinde hangi sonucu görmek istediğini sordum. Açılışın sorunsuz tamamlanmasını ve Eylem Gündemi’ndeki on başlığın öne çıkmasını önemli gördüğünü söyledi. Temiz enerji ve elektrifikasyon, gıda güvenliği, sıfır atık, iklim dirençli şehirler bu başlıklardan bazıları. COP31’in resmî Eylem Gündemi bunlara ek olarak okyanuslar ve denizler, yeşil sanayileşme, gençlik ve eğitim, iklim ve sağlık, Rio sözleşmeleri arasındaki ortaklıklar ve ‘İklim Uygulama Köprüsü’nü de kapsıyor.
Burada küçük ama önemli bir ayrım var: Bir başlığın zirvenin eylem gündemine alınması, o başlıkta ülkelerin bağlayıcı bir karara vardığı anlamına gelmiyor. Asıl sınav, bu önceliklerin müzakere kararlarına, finansmana ve sahadaki uygulamaya nasıl yansıyacağı. Zirvenin iki haftalık takvimi de bu yüzden önemli: Antalya’da liderler zirvesi, müzakereler ve ikili görüşmeler peş peşe ilerleyecek…
Antalya’nın ev sahipliği
Öte yandan; Antalya’nın ev sahipliği yaptığı alan çok iyi organize edilmiş.
Mavi alan; siyasi temasların, konferansların ve basın yayınlarının yürütüldüğü yer. Yeşil alanda ise şirketler, sivil toplum kuruluşları ve ziyaretçiler hem sanat alanlarını hem de şirketlerdeki yeniliklerle buluşuyor. Bir tarafta devletlerin müzakere dili, diğer tarafta bu dönüşümün günlük hayata ve ekonomiye nasıl dokunabileceğini gösteren örnekler var. COP’un başarısı, bu iki alanın birbirinden kopmamasına bağlı.
Murat Yetkin’le yaptığımız kısa değerlendirmede ise zirvenin güçlü yanından çok, önündeki çelişkileri konuştuk. Yetkin, dünyanın en büyük kirleticilerinin ve ekonomik güçlerinin masada olmayan ağırlığına dikkat çekti. ABD’nin resmî federal hükümet heyeti göndermemesi bu açıdan önemli bir eksiklik. Ancak “ABD hiç katılmıyor” demek de tabloyu tam anlatmıyor: Federal yönetim müzakerelerde yok; buna karşılık ABD’den kongre üyeleri ile eyalet ve yerel yönetim temsilcilerinin Antalya’da bulunması bekleniyor.
Yetkin’in işaret ettiği bir başka çelişki, COP32’nin Etiyopya’da yapılacak olması. İklim krizinden en ağır etkilenen ülkelerden birinin gelecek yılki zirveye ev sahipliği yapması, iklim adaleti tartışmasını daha da görünür kılıyor. En az kirletenler çoğu zaman en ağır bedeli ödüyor; iklim finansmanı ve uyum kaynaklarına en çok ihtiyaç duyanlar da onlar. COP32’nin 2027’de Addis Ababa’da yapılması kararlaştırıldı.
Yetkin, Avrupa’nın iklim politikalarındaki zikzaklara da dikkat çekti. Burada bir doğruluk payı önemli: AB’nin 2035’ten itibaren yeni otomobil ve hafif ticari araçlarda sıfır emisyon hedefi tamamen kaldırılmış değil; bu hedefi esnetmeyi öngören bir değişiklik teklifi tartışılıyor. Öte yandan yüksek gaz fiyatları nedeniyle Avrupa’da kömürden elektrik üretiminin yeniden artabileceğine ilişkin durum da malum. Yani anlayacağınız, enerji güvenliği ile iklim hedefleri arasında fark büyük! Siz onu hayaller ve hayatlar gibi düşünün!
Antalya’daki zirveye dair umut da kuşku da aynı soruda düğümleniyor: Verilen sözlerin hesabı kim tarafından, hangi kaynakla ve ne zaman sorulacak? Açılışın görkemi önemli; ama iklim krizinin ölçüsü, salonların büyüklüğü ya da katılımcı sayısı değil. Ülkelerin emisyonlarını azaltıp azaltmadığı, kırılgan toplumları koruyup korumadığı ve bu dönüşümün finansmanını sağlayıp sağlamadığı.
Bir gerçek var ki; Zirvenin ortasında Türkiye’nin kendi aynası da var.
Murat Yetkin’in söylediği gibi, “Dünyanın en büyük plastik çöp ithalatçısıyız. Mikroplastikler soframıza kadar giriyor; denizleri, toprağı kirletiyor.”
Bu, COP31’in Antalya’da yapılmasının yarattığı en sert çelişkilerden biri. Bir yanda sıfır atık ve çevre hedefleri konuşuluyor; öte yanda Türkiye, 2025’te AB’den plastik atık göndermede öne çıkan ülke oldu. Avrupa Komisyonu’na göre AB’nin Türkiye’ye plastik atık ihracatı o yıl 510 bin tona ulaştı.
O zaman soru yalnızca dünyanın en büyük kirleticilerinin zirveye gelip gelmediği değil. Türkiye bu zirvede, kendi atık politikasının ve plastik ithalatının hesabını da yapacak mı? Buna bir son verecek mi?
