Arjantin´de Yahudi çiftçilerin, hayvancılıkla uğraşanların ve gaucho olarak bilinen kovboyların tarihine adanan müze, eski müdürü ile yerel yönetim arasında aylardır devam eden gerilime rağmen faaliyetlerini sürdürüyor.
Villa Domínguez Yahudi Kolonileri Müzesi, geçen yılın sonlarında ziyaretçilerin duvarlarda, belgelerde ve tarihi eserlerde su hasarı bulunduğunu bildirmesi üzerine uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmişti. Bu gelişme, müzeyi yaklaşık 40 yıl boyunca yöneten ve tarihi mirasın korunmasıyla özdeşleşen yerel tarihçi Osvaldo Quiroga’nın görevinden ayrılmasından aylar sonra yaşanmıştı.
Cemaat Başkanı Marina Garber, verdiği bir röportajda Quiroga’nın Ocak 2025’te istifasına yol açan anlaşmazlıkları kabul etti. O tarihten bu yana müzeye yeni bir müdür atanmadığını belirten Garber, kurumun geleceğine ilişkin çalışmaların sürdüğünü söyledi.
Garber, JTA’ya yaptığı açıklamada, “Binanın belediyeye ait olduğu, tarihi eserlerin korunmasının ise Yahudi cemaatinin sorumluluğunda bulunduğu bir anlaşmayla durumu çözüme kavuşturuyoruz. Müze hâlâ faaliyet gösteriyor” dedi. Garber, belediye ile Yahudi Cemaati arasındaki iş birliğinin devam edeceğini de vurguladı.
Buenos Aires’in yaklaşık 360 kilometre kuzeyinde bulunan ve yaklaşık 2 bin kişinin yaşadığı Villa Domínguez, Arjantin’in ilk Yahudi tarım kolonilerine odaklanan uluslararası turizm faaliyetleri sayesinde bölge açısından önemli bir konuma sahip.
Müzenin geleceği, kasabada yaşayan dokuz Yahudinin çok ötesinde bir anlam taşıyor. Entre Ríos eyaletindeki Yahudi Tarım Kolonileri, Arjantin Yahudilerinin tarihinde önemli bir yer tutuyor. Doğu Avrupa’dan gelen göçmenlerin çiftçilik yaparak ve gaucho kültürünü benimseyerek yeni bir hayat kurmasını anlatan bu mirasın korunması, Arjantin Yahudi Toplumunun ortak tarihinin geleceği açısından da önem taşıyor.
Müze Müdürü bir belediye çalışanı olmasına rağmen, müzenin kendisi Yahudi cemaatine ait. Sorumlulukların iki taraf arasında açık biçimde tanımlanmadığı bu karma yapı, tarihi eserlerin zarar gördüğünü gösteren görüntülerin internette yayılmasıyla birlikte anlaşmazlıkları derinleştirdi. Müzenin ihmal edildiğine ilişkin iddialar Avrupa’ya kadar ulaştı.
Bazı kaynaklara göre gerilimin arkasında, yerel yönetimin müzeye yeterli ilgiyi göstermemesi ve bazı belediye yetkililerinin Quiroga’nın medyada gördüğü yoğun ilgiden rahatsızlık duyması gibi etkenler bulunuyor.
Arjantin Yahudi toplumunun çatı kuruluşu DAIA’nın Entre Ríos temsilcisi Pablo Soskin, Quiroga’nın 24 Ocak’ta görevinden ayrılmak istediğini ancak belediye yetkililerinin başlangıçta istifayı kabul etmediğini söyledi. Quiroga daha sonra birikmiş yıllık izinlerini kullanmak üzere uzun süreli izne ayrıldı. Bu süreç belediyenin onayıyla gerçekleşti. İzin süresinin sona ermesinin ardından ise müze bünyesinde müdürlük dışındaki başka bir göreve getirildi. Müdürlük makamı o tarihten bu yana boş bulunuyor.
Soskin, JTA’ya yaptığı açıklamada, “Hükümetle yakın ilişkilerimizi sürdürüyoruz. Hükümet, müzeyi ve Yahudi miras güzergahını hem yerli hem de yabancı ziyaretçiler için eyaletin turistik cazibe merkezleri arasına katma konusundaki kararlılığını ifade etti” dedi.
Miras alanlarının korunmasını sağlamak için cemaat, kamu kurumları ve özel sektör arasında koordinasyonun devam edeceğini belirten Soskin, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu miras, Yahudi toplumunun Arjantin’e yaptığı katkıları anlamak açısından temel öneme sahip.”
Arjantin’in Yahudi kolonileri
Entre Ríos’taki Yahudi kolonileri, 1890’ların sonlarında çoğunluğu Doğu Avrupa’dan gelen Yahudi göçmenler tarafından kuruldu. Bu yerleşimler, Amerika kıtasındaki en büyük Yahudi tarımsal yerleşim hareketlerinden birini temsil ediyor.
Bölgenin tarihî ve kültürel mirasını korumak amacıyla kurulan ve Ekim 1985’te açılan Yahudi Kolonileri Müzesi, 1996 yılından bu yana kasabanın eski eczane binasında hizmet veriyor.
Yahudi gauchoların hikâyesini ilgi duyan Arjantinli ve yabancı ziyaretçiler müzeyi ziyaret ediyor. Yahudi ve Doğu Avrupa köklerini Arjantin’in çiftçilik ve hayvancılık kültürüyle birleştiren göçmenlerin yaşamını anlatan bu miras, kültür turlarının, aile geçmişini araştıran ziyaretçilerin, akademisyenlerin ve Yahudi cemaatlerinin ilgisini çekiyor.
Bugün Arjantin’in farklı bölgelerinde, İsrail’de ve dünyanın başka yerlerinde yaşayan gaucho torunları için müze, aile tarihlerini araştırabilecekleri önemli bir merkez olma özelliği taşıyor. Kurumun istikrarlı biçimde faaliyet göstermesi, eyaletteki Yahudi kolonilerini dinî ve kültürel turizmin önemli unsurlarından biri olarak tanıtan Yahudi kuruluşları ve Arjantinli yetkililer açısından da önem taşıyor.
Avrupa’dan Arjantin’e Yahudi göçmenleri taşıyan ilk gemi olan SS Weser, 1889’da Hamburg’dan hareket ederek Buenos Aires’e ulaşmıştı. Bu yolculuk, Alman Yahudi finansçı ve hayırsever Baron Maurice de Hirsch’in tarımsal göçün potansiyelini değerlendirmesine önayak oldu. Hirsch, 1891’de Jewish Colonization Association'ı (JCA) kurarak kolonilerin finansmanını, planlamasını ve örgütlenmesini kurumsal bir yapıya kavuşturdu.
Bölgedeki Yahudi yerleşimlerini birbirine bağlayan turizm güzergahı 20 yılı aşkın süredir faaliyet gösteriyor. Basavilbaso, Villa Domínguez, Villa Clara ve Villaguay olmak üzere dört topluluğu kapsayan güzergahta, bölgenin başlıca Yahudi miras alanlarını içeren iki ve üç günlük turlar düzenleniyor. Bu turlarda sinagoglar, mezarlıklar, kooperatifler ve yerel müzeler ziyaret ediliyor.
1892’de kurulan küçük bir kasaba olan Villa Clara, adını Baron Hirsch’in eşi Clara’dan alıyor. Kasabanın Yahudi müzesi eski bir tren istasyonunda bulunuyor. Bölgedeki bir diğer yerleşim olan Lucienville ise çiftin oğulları Lucien’in adını taşıyor.
