'İvi Stangali'yi Hatırlamak'

Yunan uyruklu, kentsoylu bir Rum ailesinin kızı olarak 1922’de İstanbul’da doğan İvi Stangali’nin çocukluğu Cumhuriyet’in iyimser ve üretken ilk yıllarında geçmiş. Zapyon Rum Kız Okulu’nun ardından ailesi Sorbonne’da edebiyat ya da felsefe eğitimi almasını isterken, o ressam olma hayalleri kurmuş. 1942’de misafir öğrenci statüsünde girdiği Güzel Sanatlar Akademisi’nde Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun öğrencisi olmuş. Akademi’yi bitirdiğinde kendini Rum cemaatinden soyutlayarak sanata adama kararı vermiş. Kurucularından olduğu Onlar Grubu'nun düzenlediği sergilerde yer almış, Eyüboğlu’nun asistanı olarak yurtiçi ve yurtdışı çalışmalarına katılmış, 1958’de Brüksel Sanayi Fuarı Türkiye pavyonundaki dev mozaik panonun tasarımında çalışmış, Münih’te Türk Kadın Sanatçılar Sergisi’ne katılmış, çok sayıda kitap illüstrasyonu yapmış. Tanınan bir ressam olarak İstanbul sanat yaşamının göz bebeği olmuş. Ta ki 1964’te Kıbrıs meselesi nedeniyle, İstanbul’da yaşayan Yunan uyruklu 13 bin kişinin arasında yaşını bile doldurmamış kızıyla birlikte sınır dışı edilene kadar. Gönderilmesini engellemek için konuyu İsmet İnönü'ye kadar taşıyan Bedri Rahmi sonuç alamamış. 

İstanbul’un seçkin kültürel ortamdaki renkli yaşamın ardından, cebinde sadece 20 dolarla Yunanistan'a sürülen İvi 1999’daki ölümüne dek kendisini hep mülteci olarak gören Atina’ya uyum sağlayamamış. Maddi ve manevi zorluklar içinde hayata küsmüş, hiç resim yapmamış. Yakın arkadaşı sanat tarihçisi Seza Sinanlar Uslu’nun zorlu bir araştırma sonucu yazdığı ‘İvi Stangali Ressamı Hatırlamak’ kitabını okuduğunda Tilbe Saran müthiş etkilenmiş. Bir dönem İstanbul sanat çevrelerinde önemli yer edinen bir kişinin 1964 sürgünü sonrası unutulması, daha doğrusu unutturularak şehrin kolektif hafızasının dışına itilmesi, oyuncu, yönetmen, eğitmen Zeynep Özden ile oyuncu, eğitmen, oyuncu koçu, yönetmen Elif Sözer’in ilgisini fazlasıyla çekmiş. Bu dört kadının birlikte tartışıp emek vermesi dünya prömiyeri geçtiğimiz hafta Atina’da yapılan, Türkiye prömiyeri 30. Tiyatro Festivalinde gerçekleşecek, *Sanatçısı Belirsiz* ‘İvi Buradaydı’ oyununun ortaya çıkmasıyla sonuçlanmış.

Gösterilerin etrafında yeni düşünme üretme ve paylaşma alanları açan Festival Artı programı bu oyunla ilgili ‘İvi Stangali’yi Hatırlamak’ söyleşisiyle açıldı. Akademisyen, tiyatro araştırmacısı Esra Dicle’nin moderatörlüğünde, yazar Seza Sinanlar Uslu, projenin tasarımını ve yönetmenliğini üstlenen Zeynep Özden ile Elif Sözer ile oyuncu Tilbe Saran söyleşiye katıldı. Araştırmanın safhalarının, İvi’nin biyografisini sahneye taşımanın inceliklerinin, tarihsel bir özneye yeniden ses ve varlık kazandırma yaklaşımının getirdiği farklılıkların içtenlikle konuşulduğu heyecan verici söyleşi oyunu izleme heyecanımızı iyice pekiştirdi. Mutlaka izleyin derim. 3 ve 4 Kasım Arter’de, 17 Kasım Bakırköy Leyla Gencer’de, festival sonrası İstanbul sahnelerinde olacak.