EL KORAJE DE MAREK

Dora NİYEGO Judeo-Espanyol
23 Eylül 2026 Çarşamba

Kuando el geto de Lwów se estava derrokando, Marek teniya solo 10 anyos. En su mano teniya tres kozas: un feneriko de gaz oksidado, medyo pan en su bolsika, i una harita ambezada de kavesa.

Esta harita no era una harita reel. Su padre era lavorante. De ke teniya 6 anyos, Marek abashava kon su padre al labirento areskuro debasho de la sivdad. Konosiya kada tunel.

En Septembre de 1943, los Alemanes estavan arekojendo las ultimas kreyaturas del geto. Estavan azyendo lista para los trenos.

Marek abasho al bodrum. Ma no estava solo. Ocho kreyaturas vinyeron detras de el. La mas chika era Rivka, de 4 anyos, el mas grande era Samuel, de 12. Todos estavan tremblando del espanto. Kuando sus botes tokaron la agua, empesaron a yorar.

"Kayados," disho Marek, kon una dureza ke no se asperava de el. "Ariva van a oyer. Si no vos estash kayados, todos mos vamos a murir."

Asendyo el feneriko de gaz. La luz amariya tremblo en el tunel ke goliya de lodo. Los ratones se fuyeron.

"Yo konosko el kamino. Vini detras de mi. Uno detras de otro. Mete vuestra mano sovre el ombro del ke esta delantre."

Ansina ampeso el kamino. Marek estava delantre. Teniya 10 anyos ma desidava komo un jeneral.

Kuando los Nazis kaminavan ariva de eyos, la boz retumbava en los tuneles. Marek aziya sinyo para aretarsen, i amatava el feneriko. Todos endjuntos deteniyan el suluk, en la agua suzya fina los dizes, en la eskuridad, asperando. Una vez, de la kapa de ariva se vido la bota de un soldado Alman, la siniza de su sigaro kayo abasho. Rivka iva gritar, Marek le serro la boka kon su mano.

La ambre era el enemigo mas grande. Partajo el medio pan en ocho pedasos. "Kome avagar," disho. "Ke no se vos revuelva el estomago." Duspues les amostro lo ke su padre le aviya ambezado: komo arekojer la agua limpya ke korye de las paredes del tunel.

Los diyas segian las noches. No aviya mas konsepto de tiempo. Marek les kontava kuentos. Les kontava del mundo de ariva. "Kuando vamos a suvir ariva, kualo vash a azer?" les demandava. Uno diziya "va avrir un orno", otro "va bushkar a mi madre".

En verdad Marek se aviya pedrido. La salida vyeja de la ke su padre aviya avlado, estava serrada kon beton por los Alemanes. Ma no lo amostro a los chikos. Kuando sus ojos se incheron de lagrimas, se abolto. Duspues se akodro. Aviya un otro lugar. Un tubo estrecho ke se avriya al riyo Peltew. Muy estrecho, emposible ke pueda pasar un ombre grande. Ma un chiko podiya pasar.

A la fin de kuatro diyas, arivaron aya. El tubo estava kaje yeno de lodo.

"Vamos a salir uno a uno," disho Marek. "Yo va salir en primero."

Entro al tubo areskuro. La golor suzya le incho los pumones. Avanso 20 metros alimpyando el lodo kon sus manos. A la fin, el ayre fresko vino a su nariz. Vido la luz.

Salyo afuera. Estava afuera de la sivdad.

Ma se torno atras.

Entro otra vez a este tubo suzyo. Del otro lado, los chikos yorando lo estavan asperando.

En primero a Rivka la kito afuera. Duspues a los otros. Uno a uno, aranko a los ocho de adientro del lodo i los kito afuera. Kuando salyo el ultimo chiko, Marek ya no estava puedyendo kedar en pies. Se echo enriva del lodo i miro al syelo. Por primera vez duspues de anyos, vido las estreyas.

Teniya 10 anyos. Aviya salvado ocho kreaturas. Dingunos eskrivio su nombre en una medalya, no ay su foto en dingun livro de istorya. Ma esta noche, mueve kreyaturas, mano kon mano, kaminaron verso la libertad.

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün