“Ayom arat olam-Bugün dünyanın yaratıldığı gündür” (Roş Aşana Mahzoru). Roş Aşana´da insanın yaratılışı, Yaratılış´ın asıl amacının gerçekleşmesine olanak sağlar. Roş Aşana 5787; 11 Eylül Cuma (29 Elul) gün batımıyla başlar ve 13 Eylül (2 Tişri) Pazar akşam karanlığına kadar devam eder.
Yaratılışın yıldönümü Roş Aşana, Yaratılışın başladığı birinci gün değil, insanoğlunun yaratıldığı altıncı gün kutlanır. Bunun sebebi, yoruma göre, ‘insanın yaratılışı’nın, Yaratılış’ın asıl amacının gerçekleşmesine olanak sağlamasıdır.
Bu yüzden Roş Aşana’da Musaf duası sırasında “Ayom arat olam/Bugün dünyanın yaratıldığı gündür” (Roş Aşana Mahzoru, Gözlem s.324) ve “Ze ayom tehilat maaseha, zikaron leyom rişon/Bugün yarattığın eserlerin başlangıcı, birinci günün hatırasıdır” (s.325-326) deriz.
‘Tanrı’nın Benzeyişinde yaratılmış insan’ ismine layık olabilmek, nerede olursak olalım, günlük hayatımızın her alanında, Kimin önünde durduğumuzu hatırlayıp buna göre davranmaya çalışmak anlamına gelir.
Bu sebeple, üçüncü kez Sina Dağı’na çıkıp Tanrı’nın affı için yalvaran Moşe Rabenu’dan ilham alarak, Elul ayından başlayarak artan farkındalıkla, yaklaşan Ulu Kutsal Günler/Yamin Noraim için kendimizi hazırlamaya başlıyoruz.
Yeni yıl öncesinde samimiyetle iç muhasebemizi yapıp geçtiğimiz senede yaptıklarımızı değerlendiriyor, neleri geride bırakmak, neleri hayatımıza entegre etmek istediğimize karar veriyoruz. Kalbini kırdığımız kişilerden ‘ama’ demeden kalpten özür diliyor, uzağımızdaki kişileri veya yalnız olduğunu bildiklerimizi arayıp gönüllerini almaya çalışıyoruz.
Bayram öncesinde akraba ve dostlarımıza kurumlarımızdan bayram kartları, tatlılar yollayarak hem onları hatırladığımızı gösteriyor, hem de bu bağışlar sayesinde ihtiyaçlıların da bayramı gerektiği gibi hissedebilmeleri için katkıda bulunmuş oluyoruz.
Bayram gecelerimizi planlarken, o gece gidecek yeri olmayanları da evimize çağırarak ailemize dâhil etmeyi hatırlıyoruz.
Yeni yılın hayırlı yeni başlangıçlar, güzellikler getirmesini umarak, bu dileklerimizi Seder gecelerindeki simgesel yiyeceklerle dile getiriyoruz.
Hem Kutsal Topraklarda hem de Diaspora’da iki gün kutlanan Roş Aşana günlerinin gücünden faydalanabilmek için bu günlere ait uygulama ve derin anlamları hakkında bilgi ediniyoruz. Toparlayabildiğimiz farklı yorumları da Seder gecelerinde masanın etrafındakilerle paylaşıp fikir alışverişinde bulunuyoruz.
11 Eylül (29 Elul) Cuma
* Sabah duasından önce Selihot duası yapılır. Selihot’ta şofar çalınan cemaatlerde bile, Roş Aşana arifesindeki Selihot’ta şofar çalınmaz.
* Sabah duasından sonra, sene içinde Tanrı’ya karşı söz verilip de yerine getirilmemiş vaatlerin geçersiz kılındığı Atarat Nedarim/Yeminlerin İptali töreni yine sinagogda gerçekleştirilir.
* Erev Roş Aşana’da, fırsat bulunan her vakitte Teillim okunur, böylece yeni yıl, arınmış bir şekilde karşılanır. Roş Aşana’nın 48 saatinde imkân olan her zamanda Teillim okumaya devam edilir.
* Güneş batmadan önce, Şabat ve Roş Aşana Bayramı şerefine mumlar yakılır: “Baruh Ata Ad.Elo-enu Meleh Aolam Aşer Kideşanu Bemitsvotav Vetsivanu leadlik Ner Şel Şabat ve Yom Tov /Bizleri Mitsvaları ile Kutsayan ve bizlere Şabat ve Yom Tov Mumlarını Yakma Mitsvasını Veren Evren’in Efendisi Sen Tanrı’mız Mübareksin.”
* Akşam duası sonrasında, herkes birbirine “Leshana Tova Tikatev Vetehatem /İyi Bir Sene İçin Yazılasın ve Mühürlenesin” “Tizku Leşanim Rabot /A-llah Çok Senelere Nasip Etsin” dileklerinde bulunur.
* Her Şabat olduğu gibi Şalom Alehem ve Eşet Hayil söylenir.
* Bayrama özel Kiduş söylendikten sonra bayrama özel yuvarlak olarak yapılan halla ekmeği, her zamankinden farklı olarak şekere veya bala batırılarak Hamotsi yapılır. Kiduş’ta Şeeheyanu berahası söylenir.
* Kiduş’un ardından geleneklerimize göre, her Şabat olduğu gibi anne-babalar çocuklarını beraha ile kutsar.
* Gelecek yıl için umut ve dileklerimizi simgeleyen sembolik yiyecekler, bir düzen çerçevesinde, ilgili duaları eşliğinde yenilir.
* Simgesel yiyecekler ve dualarından sonra bayram onuruna özenle hazırlanmış bayram yemekleri yenilir.
* Aseret Yeme Teşuva: Yahudi takviminin Roş Aşana ile başlayıp Yom Kipur ile sona eren ilk on günü, kişinin kendi içine daha fazla döndüğü, Tanrı’ya mitsvalarla daha fazla bağlanmaya çalıştığı, daha fazla tsedaka verdiği özel günlerdir. Bu günler Aseret Yeme Teşuva-On Teşuva Günü olarak adlandırılır.
12 Eylül (1 Tişri) Cumartesi
Roş Aşana’nın İlk Günü-Yom Tov
* Bugün Şabat olduğu için, Şabat günü taşıma melahasından kaçınmak için Şofar çalınmaz.
* İçimize iyi gelen bayram dualarını dinlemek ve Rabilerimizin paylaşacağı hayat mesajlarını dinlemek için ailelerimizle birlikte sinagoga gidilir.
* Bayrama yaraşır şekilde düzenlenen öğle yemeğinde yuvarlak halla ekmeği yine şekere veya bala batırılır.
* Roş Aşana’nın birinci günü öğleden sonra yapılan Taşlih-atma duası deniz, nehir kenarı gibi su olan yerlerde yapılabilse de geleneklerimize göre sinagogların içinde bulunan çeşme, kuyu veya sarnıç başlarında yapılır. Taşlih sırasında ceplerimizi silkeler, Tanrı’nın sonsuz iyiliğiyle bize bağışlayıcı davranması, günahlarımızı silmesi, hatalarımızı hiçbir zaman hatırlanmayacakları, dikkate alınmayacakları, akla gelmeyecekleri denizin derinliklerine atması için dua ederiz. Taşlih, Oşana Raba’ya kadar yapılabilir. (TAŞLİH- Günahları Atma Duası’nın tam metni ve anlamı Gözlem-www.gozlemkitap.com Roş Aşana kitabı sf.427)
* Bu gece masada yeni, turfanda bir meyve bulundurulur.
* Bayrama özel Kiduş okunurken, ‘yeni meyve’ düşünülerek, yine Şeeheyanu berahası söylenir.
Yeni meyve yoksa yeni bir kıyafet, yeni bir gömlek, takım elbise vb. üzerine de söylenebilir. Onlar da yoksa yine söylenebilir.
* Bayram için yuvarlak halla ekmeği yine şekere veya bala batırılır.
* Bu gece de, gelecek yıl için umut ve dileklerimizi simgeleyen sembolik yiyecekler, önceki gece gibi, aynı düzen çerçevesinde, ilgili dua eşliğinde yenilir.
* Simgesel yiyecek ve dualarından sonra yine bayram onuruna özenle hazırlanmış bayram yemekleri yenilir.
13 Eylül (2 Tişri) Pazar
Roş Aşana’nın İkinci Günü-Yom Tov
Erkek, kadın, çocuk herkes şofarı dinlemek ve bayram duaları için sinagoga gider.
*Bayrama yaraşır şekilde düzenlenen öğle yemeğinde yuvarlak halla ekmeği yine şekere veya bala batırılır.
Not: Yazıda kısa bir özet olarak verilmiş bilgiler, okuyucuya bu konular hakkında fikir vermek amacıyla El Gid Para El Pratikante (Gözlem), Roş Aşana (Gözlem), Rosh Hashanah-It’s Significance,Laws and Prayers; Every Person’s Guide to High Holy Days, Rosh Hashanah-Yom Kippur Survival Kit, Kutsal Kitap, Yahudilikte İbadet kitaplarından ve www.chabad.org, www.jewfaq.org, www.judaism.about.com sitelerinden derlenerek hazırlanmıştır. Cemaatlerin farklı gelenekleri ve uygulamaları olabildiği için Özel Günler ve uygulamalar hakkında en doğru ve detaylı bilgiler için, cemaatin kendi Rabi’lerine başvurması gerekir.
*Katkıları için Rav İzak Peres’e teşekkür ederiz.
