Donald Trump´ın damadı Jared Kushner´ın önerdiği 4 milyar dolarlık kıyı tatil köyü projesine karşı halkın tepkisi olarak 31 Mayıs´ta başlayan, Arnavutluk´un başkentini sarsan kitlesel sokak protestoları, kısa sürede uzun yıllardır görevde bulunan Başbakan Edi Rama´nın istifası talebine dönüştü.
Süreç içinde, ülkenin siyasi ve çevresel kaygılarının yanı sıra, Arnavutluk'un Holokost sırasında binlerce Yahudi'yi kurtarmış olmakla gurur duyduğu geçmişine rağmen, daha önce görülmemiş antisemit söylemler de protestolara eşlik etmeye başladı.
Rama'yı öfkeli bir Hasidik Yahudi olarak tasvir eden afişler ile ülke haritası üzerinde "Siyonist işgal" iddialarını dile getiren sloganların yer aldığı posterler ortaya çıktı.
Barışçıl gösterilerin organizatörleri ise İsrail'e, Yahudilere ya da Kushner'ın kayınpederi Trump'a karşı olmadıklarını belirtiyor. Asıl hedeflerinin 61 yaşındaki Rama ve 81 yaşındaki ana muhalefet lideri Sali Berisha olduğunu söylüyorlar. İki siyasetçi de 1990 yılında komünizmin çöküşünden bu yana Arnavutluk siyasetinde belirleyici isimler olarak öne çıkıyor.
Buna rağmen, internet trolleri sosyal medya üzerinden sahte haber başlıkları ve yapay zekâyla üretilmiş videolar yaymayı sürdürüyor. Paylaşılan içeriklerden birinde, "Trump ve Kushner, Arnavutluk kıyılarını Yahudi milyarderlere ve İsrail ordusuna satıyor" iddiası öne sürüldü. Trump'ın kızı Ivanka ile evli olan Kushner, dindar bir Yahudi olarak biliniyor ve İsrail ile güçlü bağlara sahip.
Yerel gözlemciler, antisemit söylemlerin protestoları itibarsızlaştırmak amacıyla hazırlanmış bir "sahte bayrak" operasyonu olduğunu savunuyor. Bununla birlikte, sosyal medyada görülen bazı antisemit söylemler gerçek hayata da yansımaya başladı.
Cumartesi gecesi maskeli bir kadın, İsrail'in Tiran Büyükelçiliği'ni ana bulvarlardan birinden ayıran duvara tırmanarak İsrail bayrağını indirdi ve parçalayarak yırttı. Olayı izleyen kalabalık tezahüratlarla kadına destek verdi. Hem Rama hem de Berisha olayı sert ifadelerle kınarken, protestoların önde gelen beş lideri ve İsrail'in Tiran Büyükelçisi Galit Peleg de olaya tepki gösterdi.
Peleg, yaptığı paylaşımında, "Demokratik bir ülkenin büyükelçisi olarak Arnavutluk halkının protesto hakkını kullanmasını destekliyorum. Ancak bu tür bir eylem Arnavut halkını ve onun gurur verici mirasını utandırmaktadır" ifadelerini kullandı.
Büyükelçi, Tiran'daki yabancı elçilere de hükümetlerinin İsrail konusundaki tutumundan bağımsız olarak olayı kınama çağrısı yaptı. Ancak şimdiye kadar hiçbir büyükelçilik bu çağrıya yanıt vermedi.
Peleg, Jewish Telegraphic Agency'ye yaptığı açıklamada, "Açıkçası bunun olmasını da beklemiyorum" dedi.
Buna rağmen Peleg, yaşananların abartılmaması gerektiğini vurguladı. Yaklaşık dört yıldır Arnavutluk'ta görev yapan büyükelçi, "Bu protestolar Yahudilere karşı düzenlenmiyor. Yahudi karşıtı mesajlarla kalabalığı provoke etmeye çalışanlar, katılımcılar arasında oransal olarak çok küçük bir grubu oluşturuyor" değerlendirmesinde bulundu.
Sivil ayaklanma hareketi aslında, Tiran'ın güneybatısındaki Adriyatik kıyısında bulunan Zvërnec köyünde başlamıştı. Güvenlik görevlilerinin, Kushner'ın planladığı lüks tesisin inşaat alanına çekilen dikenli tellere tepki gösteren bir kişiyi zorla uzaklaştırmasının ardından protestolar büyüdü.
Söz konusu bölge ile büyük ölçüde yerleşimin bulunmadığı Sazan Adası, Kushner'ın Körfez ülkelerinden önde gelen Arap yatırımcılarla birlikte finanse ettiği otel ve tatil köyü projesinin bir parçasını oluşturuyor.
Protestocular, projenin hassas ve koruma altındaki kıyı ekosistemlerine zarar vereceğini, ayrıca Rama hükümetinin çevre düzenlemelerini devre dışı bırakan kapalı kapılar ardındaki anlaşmalarla uluslararası yatırımcılara ayrıcalık tanıdığını öne sürüyor. Protestocular, bu projenin hassas ve koruma altındaki kıyı bölgelerine zarar vereceğini ve Rama hükümetinin uluslararası yatırımcılar lehine çevre düzenlemelerini hiçe sayan gizli anlaşmalara izin verdiğini iddia ediyor.
