Dünya Kupası’nın başlaması ile beraber, birçoğumuzun haritada yerini bulmakta zorlandığı ve hatta adını dahi ilk defa duyduğu küçük ada ülkelerinin de şampiyonaya katıldıklarını gördük.
Dört kere dünya şampiyonu olmuş Almanya gibi güçlü bir ekiple henüz ilk maçlarında karşılaşma talihsizliği yaşayan Curaçao Milli Takımı, Karayipler’de sadece 158 bin kişinin yaşadığı, Hollanda Kraliyetine bağlı, küçük bir ada ülkesinin mütevazi ekibi. Almanya’ya bir şeref golü atabilmeyi başarmış olsalar da sahadan 7-1 gibi farklı bir mağlubiyetle ayrılmaktan kurtulamadılar. Ancak Dünya Kupası’na katılan en düşük nüfuslu ülke olarak Guiness Rekorlar Kitabı’na girdiler bile…
Dünya Kupası’na ilk defa katılan diğer bir ada ülkesi ‘Capo Verde’ (Yeşil Burun) ise, turnuvaya çok daha iyi bir başlangıç yaptı. Lacivert mavili ekip, 40 yaşındaki kalecileri Vozinha’nın (gerçek adı Josimar Dias) mucizevi kurtarışları sayesinde, 2010 yılı Dünya Şampiyonu İspanya’dan bir puan koparmayı başardı. Tarih yazan sadece Capo Verde futbol takımı değildi. Kaleci Vozinha’nın Instagram’daki takipçi sayısı sadece bir saatte 50 binden 2 milyona, beş gün içinde de 15 milyona çıkarak görülmemiş bir rekora ulaştı.
Eski bir Portekiz sömürgesi olan ve 1975’te bağımsızlığını elde eden Capo Verde, Afrika anakarasının en batısında bulunun, on volkanik ada ve sekiz adacıktan oluşan bir takımada ülkesi. Halkı çoğunlukla Katolik olan Capo Verde’de yerel Capo Verde Creole lisanı konuşuluyor.
Bu küçük ülke söz konusu olduğunda Grammy Ödüllü ünlü folk şarkıcısı Cesaria Evora’dan bahsetmemek olmaz.
16 yaşından itibaren tavernalarda şarkı söyleyerek sahne hayatına başlayan Cesaria Evora, ancak 47 yaşında iken Fransız menajer Jose de Silva tarafından keşfedilmiş ve küçük ülkesinin müzik elçisi olmuştu.
‘La Diva Aux Pieds Nus / Çıplak Ayaklı Diva’ albümü ile ilk uluslararası başarısını elde eden Cesaria Evoria’nın ‘Sodade’ adlı şarkısı, kölelik, salgın hastalıklar ve göçlerle şekillenen ve acı, hasret ve direniş hikayelerini anlatan Capo Verde müziği ‘Morna’nın en güzel örneklerinden biri.
Bir Şarkının Hikayesi: Sodade – Cesaria Evora
https://www.youtube.com/watch?v=dNVrdYGiULM
Mariana Dos Santos, yüzlerce Capo Verdeli göçmenle beraber, kahve ve kakao hasadında işçi olarak çalışmak üzere, Sao Tomé Adası’na gitmek için tekneye bindiğinde, henüz 18 yaşında idi.
Küçük ülkesi 1456 yılından beri Portekizli sömürgecilerin kontrolündeydi ve diğer kolonilerdeki işgücü açığını kapatmanın en iyi yolu olarak göçler teşvik ediliyordu.
Ayrıca Portekiz İmparatorluğu’nda köleliğin kaldırılmasından sonraki süreçte, adalarda başgösteren kuraklık, açlık ve salgın, hastalıkları da beraberinde getirmiş ve ardı ardına birkaç göç dalgasına sebebiyet vermişti. İşte 1954 yılında Mariana Dos Santos’u Sao Tomé’ye götüren göç dalgası da bunlardan biriydi. Daha iyi bir hayat yaşamak amacıyla, ailesinden ve sevdiklerinden uzaklaşacak, bir bilinmezliğe doğru yol alacaktı.
Kontratlarını imzalayan göçmenlere teknede uyumaları için bir şilte ve bir battaniye veriliyordu ve Sau Nicolau Adası’ndan başlayan yolculukları dokuz gün sürüyordu.
Mariana kendisini; adasından, ailesinden ve sevdiğinden on yıl boyunca uzaklaştıracak günü hiç unutmadı. Erkek arkadaşı Joao, ona limana kadar eşlik etmiş ve gitarıyla serenat yapmıştı.
“Kim sana bu uzun yolu gösterdi? / Kim sana bu uzun yolu gösterdi? / Sao Tomé’ye giden yolu.”
Quem mostrava esse caminho longe?
Quem mostrava esse caminho longe?
Esse caminho pa Sao Tomé
Sodade, sodade, sodade
Dessa minha terra, Sao Nicolau
Bu hüzünlü veda şarkısı, yerel bir müzisyen olan Armando Zeferino Soares tarafından yazılmıştı. Sanatçı, 2006 yılında Semana gazetesi ile yaptığı söyleşide, şarkıyı Sao Tomé’ye gidecek arkadaşları için verilen bir veda partisinde bestelediğini söylemişti.
Sodade, Portekizcedeki ‘Saudade’ sözcüğünden Capo Verde Creole lisanına türetilmiş bir sözcük idi ve “gurbet hasreti, sıla hasreti” manasına geliyordu.
“Hasret , hasret, hasret / Benim toprağım Sao Nicolau’dan”
Sodade, kölelik, salgın hastalıklar ve göçlerle şekillenen ve acı, hasret ve direniş hikayelerini anlatan Capo Verde müziği ‘Morna’nın en güzel örneklerinden biri olarak, “Morna Müziğinin Kraliçesi” olarak ünlenen Cesaria Evora tarafından ölümsüzleştirildi.
Çocuk yaşta iken müzisyen babasını kaybeden ve 16 yaşından itibaren tavernalarda şarkı söyleyerek sahne hayatına başlayan Cesaria Evora, 47 yaşında iken Capo Verdeli bir başka sanatçı olan ‘Bana’ tarafından Lizbon’a davet edilmişti. Burada, yapımcı Jose de Silva tarafından keşfedilen Evora, 1988 yılında ‘La Diva Aux Pieds Nus/ Çıplak Ayaklı Diva’ albümü ile ilk uluslararası başarısını elde etti.
Sanatçının, ‘Sodade’ın da yer aldığı 1992 tarihli ‘Miss Perfumado’ albümü, büyük bir başarı elde ederek 300 bin kopya sattı. Şarkılarını Capo Verde Creole lisanında söyleyen Cesaria Evora, bu küçük Batı Afrika adalar ülkesinin sembolü ve müzik elçisi olmuştu. Adasındaki yoksul kadınlarla dayanışmasının bir işareti olarak tüm konserlerine çıplak ayakla çıkan Diva, doğduğu ada Mindelo’da, kapısının her zaman açık olması ile bilinen evinde, 70 yaşında iken vefat etti.
Cesaia Evora ile özdeşleşen bu hüzünlü veda şarkısı Sodade eşliğinde Capo Verde’ye veda ederek, Sao Tomé’ye çalışmaya giden göçmenlerden Mariana Dos Santos gibi şanslı olanları, doğdukları topraklara dönüp orada yaşamlarını sürdürdüler. Bir kısmı ise doğdukları toprakları bir daha hiç göremeyen talihsiz göçmenler kervanına katıldılar.
Cesaria Evora Seçki
https://open.spotify.com/playlist/5ZKKHIMyxbCo1yfhMj7qm2?si=A4OS3QgvTpuEOsaGuTjENg&pi=Bv-LIqWyTWqxq
Kaynakça:
Ramalho De Silva B., The Story of Morna,23.05.2021, aljazeera.com
Hatton B.,A local Life:Singer Cesaria Evora was called”The barefoot Diva”,17.11.2011,Washington Post
Cagnolari V., Césaria Evora : memories of a journey, 17.12.2021
Sodade, Armando Zeferino Soares,Cesaria Evora, Wikipedi
