Sigortacılık 101

Sigortacılık, bireylerin veya kurumların karşı karşıya kalabilecekleri öngörülemeyen risklerin (ölüm, hastalık, kaza, yangın vb.) ekonomik sonuçlarını, prim ödenmesi karşılığında teminat altına alan finansal bir sistemdir. Temel amacı, riski geniş kitlelere yayarak havuz oluşturmak ve hasar gerçekleştiğinde zararı tazmin etmektir.

Temel tanım ve kavramlar

Sigorta sisteminin işleyişi belirli teknik kavramlara dayanır:

Sigortacı: Riski üstlenen ve hasar durumunda tazminat ödemeyi taahhüt eden şirkettir.

Sigortalı: Hayatı, sağlığı veya malvarlığı riziko altında olan kişidir.

Riziko: Gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen, ancak gerçekleşirse ekonomik kayıp yaratan tehlikedir.

Prim: Sigortalının, riskin devri karşılığında sigorta şirketine ödediği ücrettir.

Poliçe: Sigorta sözleşmesinin koşullarını, hak ve yükümlülükleri gösteren resmi belgedir.

Tazminat: Riziko gerçekleştiğinde sigortacının ödediği hasar bedelidir.

Halefiyet: Sigortacının, hasarı ödedikten sonra kusurlu üçüncü şahıslara karşı sigortalının yerine geçerek dava açma hakkıdır.

Sigorta şirketleri finansalları

Sigorta şirketlerinin bilanço ve gelir tablosu yapıları, standart üretim veya ticaret şirketlerinden tamamen farklıdır. En kritik finansal unsurlar şunlardır:

Teknik kâr/zarar: Sigortacılık faaliyetinin ana performans göstergesidir. Alınan primlerden, ödenen hasarlar ve ayrılan karşılıklar düşüldükten sonra kalan tutardır.

Teknik karşılıklar: Gelecekte ödenecek hasarlar için ayrılan yasal rezervlerdir. En önemlileri: Muallak Hasar Karşılığı (MHK): Gerçekleşmiş ancak henüz ödenmemiş hasarlar için ayrılır.

Kazanılmamış Primler Karşılığı (KPK): Cari dönemde tahsil edilen ancak gün esasına göre gelecek döneme sarkan primlerin payıdır.

Bileşik rasyo (Combined ratio): Şirketin operasyonel kârlılığını ölçer. Hasar/prim oranı ile faaliyet giderleri/prim oranının toplamıdır. Yüzde 100’ün altı teknik kârlılığı, üstü ise zararı gösterir.

Yatırım gelirleri: Toplanan primlerin (fonların) gayrimenkul, mevduat veya menkul kıymetlerde değerlendirilmesinden elde edilen gelirdir; teknik zararları finanse etmede kritiktir.

Hayat ve hayat dışı sigorta örnekleri

Sigortacılıkta riskler, kişinin biyolojik varlığı (hayat) ve sahip olduğu maddi/hukuki değerler (hayat dışı) olarak iki ana gruba ayrılır.

Hayat Sigortası örnekleri:

Vefat Teminatlı Hayat Sigortası: Sigortalının sözleşme süresi içinde vefat etmesi halinde, ailesine veya poliçede belirttiği lehtarlara (büyüyen çocukların eğitim masrafları veya ailenin geçimi için) toplu bir para ödenir.

Eğitim Sigortası: Ebeveynin vefatı veya maluliyeti durumunda, çocuğun eğitim hayatı boyunca okul masraflarının karşılanmasını garanti eden hayat sigortası türüdür.

Kredili Hayat Sigortası: Bankadan konut veya taşıt kredisi çeken kişinin vefatı halinde, kalan borcu sigorta şirketi bankaya öder; böylece borç mirasçılara kalmaz.

Hayat dışı (Elementer) sigorta örnekleri:

Kasko ve Zorunlu Trafik Sigortası: Trafik sigortası kaza anında üçüncü şahıslara verilen zararı karşılarken; Kasko, sigortalının kendi aracındaki hasarları (çarpma, çalınma, yangın) güvenceye alır.

Konut ve DASK (Zorunlu Deprem Sigortası): DASK, depremin doğrudan neden olduğu maddi zararları karşılar. Konut sigortası ise yangın, hırsızlık veya su baskını gibi ek riskleri teminat altına alır.

Siber Risk Sigortası: Bir şirketin veri tabanının siber saldırıya uğraması sonucu oluşacak iş durması kayıplarını ve yasal ceza maliyetlerini karşılar.

Tamamlayıcı Sağlık Sigortası (TSS) Nedir?

Tamamlayıcı Sağlık Sigortası (TSS), Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) güvencesi olan bireylerin, SGK ile anlaşmalı özel hastanelerden hizmet alırken ödemek zorunda oldukları ‘fark ücretlerini’ kapatan bir sigorta türüdür.

İşleyiş mekanizması: Özel bir hastaneye gidildiğinde tedavi masrafının büyük kısmını fatura karşılığı SGK öder. Hastanenin sigortalıdan talep edeceği geri kalan fark ücretini ise TSS karşılar. Sigortalı sadece yasal olarak zorunlu olan küçük bir katılım payı (muayene katılım bedeli) öder.

Kapsamı: Genellikle ‘Ayakta Tedavi’ (doktor muayenesi, tahlil, röntgen) ve ‘Yatarak Tedavi’ (ameliyat, oda-yemek, yoğun bakım) olarak ikiye ayrılır. Ayakta tedaviler genellikle yıllık 8-10 muayene ile sınırlandırılırken, yatarak tedaviler çoğunlukla sınırsızdır.

Özel Sağlık Sigortası (ÖSS) ile farkı: ÖSS için SGK zorunluluğu yoktur ve Amerikan Hastanesi, Acıbadem gibi en üst segment (SGK anlaşması olmayan) hastaneleri de kapsayabilir ancak primleri TSS’ye göre çok daha yüksektir. TSS ise sadece SGK anlaşmalı özel hastanelerde ve SGK doktorlarının sunduğu hizmetlerde geçerlidir.