Şavuot

Pesah’ta Seder gecelerinde beraber Agada’yı okuyarak atalarımızın Mısır’daki esaretlerini ve kurtuluşlarını sanki kendimiz Mısır’dan çıkmışçasına simgesel yiyecekler, ritüeller ve dualarla canlandırdık; Mısır Çıkışı’nı tüm duyularımızla deneyimledik. Çocuklarımıza Mısır’dan Çıkış olaylarını onların anlayabileceği şekilde anlattık, onları soru sormaya teşvik ettik, sorularını sabırla cevaplamaya, bazen de cevapları hep beraber bulmaya çalıştık.

Aynı zamanda Pesah’ın ikinci gecesinden başlayarak Tora’da belirtildiği şekilde gün gün Omer saymaya başladık. 49 günlük Omer sayımının aynı zamanda spiritüel bir yolculuk olduğunun bilinciyle, her gün karakterimizin bir yönünü daha iyi hale getirmeye çalıştık. Tarihte bu dönemde gerçekleşen acı olaylar yüzünden Omer bir yas dönemi olarak yaşanırken, Rabi Akiva’nın 24.000 öğrencisinin hayatını kaybetmesine neden olan salgından dolayı ölümlerin durduğu 33. gün, Zohar’ı dünyaya kazandıran Şimon bar Yohay’ın da ölüm yıldönümü olan Lag BaOmer, bu yas döneminin içine mutluluk ışığı getirdi. Lag BaOmer’den sonra da gün gün Omer sayımına devam ederek Şavuot’a adım adım yaklaştık.

Pesah’ın ikinci gecesinden başlayarak 49 günü sayarak, Yaşam Kaynağı’mız Tora’yı aslında hayatımızın her gününde olduğu gibi, bugün Şavuot’ta da yeniden almaya hazırlandık.

Zeman Matan Toratenu-Tora’mızın Veriliş Zamanı olan Şavuot, bu yıl 21 Mayıs Perşembe akşamı başlıyor.

Tora’yı Her Gün Almaya Devam Etmek

R.Warren Goldstein, Tora’nın verilişinin sadece Şavuot ile sınırlı olmadığını, Tora’yı hayatımızın her günü almaya devam ettiğimizi belirtiyor. Tora’da Pesah’ın 15 Nisan’da, Sukot’un 15 Tişri’de kutlayacağımız belirtilirken, Şavuot için doğrudan bir tarihe rastlamayız. Şavuot için Tora’da Pesah’tan yedi hafta veya 49 gün sonrası olarak bahsedilir. R.Goldstein, Kli Yakar’ın Şavuot’un tarihinin net olmaması konusundaki yorumunu şöyle ifade ediyor: “Tora, net bir tarih vermeyerek Tora’nın veriliş yıldönümü olarak tek bir güne odaklanmamızı, bu günü uzak geçmişin bir anısı olarak görmemizi istemediğini anlatmak istiyor.”

Goldstein, Tora ile ilişkimizi içten, doğal ve aracısız olarak tanımlıyor. “Onu her gün alırız – her gün hayatımızın her alanına entegre ederiz. Yahudi halkı Tora'yı almak için Sina Dağı'na yaklaşırken pasuk şöyle der: “Bene-Yisrael’in Mısır’dan çıktığı yılın üçüncü ayında-bu günde Sina Çölüne geldiler” (Şemot 19:1). Raşi, “bu gün” ifadesinin “o gün” değil “bu gün” olduğuna dikkat çeker. “O gün” geçmişteki bir olaydan bahsederken, “bu gün” olayın bugün, şu anda gerçekleştiğini anlatır. Buna göre, Tora’yı almamız her gün gerçekleşmeye devam etmektedir.

Şabat ve bayram günlerinde Sefer Tora’ya çağrılan kişinin okuduğu Berahada (duada), ‘Tanrı’nın -Tora’yı vermiş olan- değil, -Tora’yı veren- olarak’ belirtilmesi, Tora’nın bize her gün verilmeye devam ettiğinin bilincinde olduğumuzu ifade eder. “Baruh Ata Ad. E-loenu Meleh Aolam, aşer bahar banu mikol-aamim, venatan-lanu et Torato. Baruh Ata Ad. Noten ATora/ Kutsalsın Sen Tanrı’mız Evren’in Kralı, bizi tüm ulusların arasından seçen ve bize Tora’sını veren.Kutsalsın Sen Tanrı’m Tora’yı Veren.”

Yaşayan Tora

Şema’ya baktığımızda da, “Sana bugün emretmekte olduğum bu sözler”den (Devarim 6:6) bahsettiğini görüyoruz. Raşi, pasuktaki, ‘bugün’ ifadesinin, Tora’nın sözlerinin bizim için her zaman, verildiği günkü kadar yeni ve canlı olması gerektiği anlamına geldiğini söyler. Tora’mız, her daim güncel, yaşamımızın her alanına uygulayabileceğimiz, yaşayan bir Tora, bir Torat Hayim'dir. Bize misyonumuzu ve amacımızı verir; nasıl yaşayacağımız ve neden yaşadığımız konusunda yön ve rehberlik sağlar ve ideallerimizi bulmamıza yardımcı olur.”

Goldstein, Tora’nın her daim canlı ve güncel olduğunu vurgularken, Şavuot'ta Bet Amikdaş-Kutsal Tapınağa getirilen benzersiz bir sunudan bahseder: yeni olgunlaşmış buğday hasadının ilk tanelerinden yapılan iki somun ekmek. Tora bu sunuya Minha Hadaşa –yeni sunu, yeni korban– adını verir. “Bu ellinci günde Tanrı Adına yeni bir Minha-korbanı getirmelisiniz” (Vayikra 23:16). Goldstein, buradaki yeni kelimesinin yine Tora’nın canlılığının ve yeni yorumlarla, yeni öğretilerle, yeni bakış açılarıyla sürekli yeni kalmasının bir yansıması olduğunu ifade eder:

“Şavuot, yenilenmiş ilhamın ve yeni yeni manevi uyanışların kutlanmasıdır. Bu, bugünümüzde Tora’nın kutlanmasıdır.

Tora nasıl yaşamamız gerektiğinin yolunu gösterir. Buna göre hayatı durağan değil, dinamik bir şekilde yaşamalıyız. Melekler gibi donuk bir mükemmellik içinde duramayız; daha iyi insanlar olabilmek için sürekli çabalamaya devam etmeliyiz. Bildiklerimiz ve deneyimlediklerimizle sınırlı kalamayız; Tora’nın bizim için her zaman yeni bilgi ve yeni bir ilham kaynağı olduğunun bilinciyle bu kaynaktan elimizden geldiğince çok şey çekmeye çalışmalıyız.

Ve Tanrı’nın dünyayı an ve an, her gün yeniden yarattığı gibi, biz de kendi kişisel dünyamızı benzer şekilde sürekli yeniden yaratmalıyız; Tora’nın derinliklerini keşfetmeye devam ederek içindeki yeni pencereleri açmaya çalışmalı, Tora’yı hayatımıza verildiği ilk günkü kadar canlı bir şekilde hayatımızın içine almanın yollarını bulmalıyız. Şavuot bunun için harika bir başlangıç noktasıdır.”

“İşte bu, o Tora’dır”

Sinagoglarda çıkarıldığı özel günlerde Sefer Tora kaldırılıp halka gösterildiği zaman herkes ayağa kalkar ve onu göstererek hep bir ağızdan söylenen “Vezot ATora/ İşte bu, o Tora’dır” ile başlayıp devam eden sözler, yüzyıllardır tekrar edilir. Bu sözlerle, şu anda okuduğumuz Tora’nın Sina Dağı’nda verilen Tora’nın tamamen aynısı olduğuna hep birlikte şahitlik ederiz. Sinagoglarımızda okuduğumuz Sefer Toralar, 3338 yıl önce Moşe Rabenu’ya verilmiş ilk Sefer Tora ile tamamen aynı şekilde yazılmıştır. Tek bir eksik, silik veya şekli bozuk harf bile tüm Sefer Tora’yı geçersiz kılar.

“Vezot ATora aşer sam Moşe, lifne Bene Yisrael, Tora tsiva lanu Moşe moraşa keillat Yaakov /Bu, Moşe’nin İsraeloğulları’nın önüne koyduğu Tora’dır. Moşe’nin bize emrettiği Tora, Yaakov Cemaati’nin miraslığıdır” (Devarim 33:4).

Bu sözlerde geçen ve genelde miras olarak çevrilen moraşa kelimesi aslında bundan çok daha fazlasını ifade eder.

Miras-Manevi Miras

Rabbi Zvi Sobolofsky Yahudi halkına verilmiş, moraşa olarak adlandırılan iki hediyeden bahseder. İlki, Va’era peraşasında karşımıza çıkar; burada Tanrı, Yahudi halkını Kutsal Topraklar’a götürmeyi ve onu onlara bir moraşa olarak vermeyi vaat eder: “Sizi Avraam’a, Yitshak’a ve Yaakov’a vereceğime yemin ettiğim Ülke’ye getireceğim. Onu size miraslık vereceğim” (Şemot 6:8).

İkinci hediye Moşe Rabenu’nun Vezot Aaberaha peraşasındaki son sözlerinde görülür; burada da Tora’yı Yahudi halkının moraşası olarak tanımlar: “Moşe’nin bize emrettiği Tora,Yaakov Cemaati’nin miraslığıdır” (Devarim 33:4).

Bu çevirilerdeki miraslık, Türkçe’de pek rastlanmayan bir kelime olup miras kelimesinden farklı bir anlam taşır. Miras; İbranice yeruşa ve İngilizce inheritance kelimelerine daha yakınken, Miraslık; İbranice moraşa ve İngilizce heritage kelimelerine daha iyi uyar. Miraslık, daha çok kültürel miras, manevi miras kelimeleriyle eş anlamlı olarak kullanılabilir.

Rabi Dr. Shlomo Riskin, Tora’da kültürel miras ve miras, sırasıyla moraşa ve yeruşa farkını şöyle açıklıyor: “Bir kişinin moraşaya sahip olabilmesi için onun uğruna emek vermesi gerekir. Bir miras (yeruşa) ise önceki nesilden size kalan, özel bir katkınız olmadan elde ettiğiniz şeydir; ancak manevi bir miras (moraşa), aktif katılımınızı ve çabanızı gerektirir.”

Bir yeruşa, babanızın bıraktığı bir çek gibidir; bir moraşa ise anne-babanızın başlatmış olabileceği, fakat sizin de içine büyük emek, alın teri ve fedakârlık koymanız gereken bir iştir.

Bu durum, neden moraşa kelimesinin yalnızca Tora ve Kutsal Topraklar için kullanıldığını açıklar. Bilgelerimiz şöyle der: “Tanrı’nın Yahudi halkına verdiği ve ancak bağlılık ve sıkıntı yoluyla kazanılabilen üç hediye vardır: “Tora, Kutsal Topraklar ve Gelecek Dünya” (Berahot 5a).

Babil Talmudu özellikle şunu öğretir: “Tora bir miras (yeruşa) değildir”; yani Tora, Tora bilgini bir kişinin çocuğuna otomatik olarak geçmez. Pirke Avot da bu gerçeği şöyle destekler: “Kendini Tora öğrenmek için çabalamaya hazırla, çünkü o sana bırakılmış bir miras değildir” (2:12). Tora'da elde edilen tüm başarı, bireyin kendi çabalarına bağlıdır. Gözlem’in Pirke Avot kitabındaki tercüme, Tora’nın bizden beklentisini çok güzel özetler: “Tora kendiliğinden bir miras gibi sana kalmayacaktır. Bu nedenle Tora öğrenmek için tüm imkanlarını kullan” (kitabın 2:17 kısmında).

Şabat ve özel günlerde sinagoglarda Tora çıkarıldığında ayağa kalkarak bir ağızdan “…Tora tsiva lanu Moşe moraşa keillat Yaakov /Moşe’nin bize emrettiği Tora, Yaakov Cemaati’nin miraslığıdır” derken, buradaki miraslığın anlamının moraşa-kültürel, manevi bir miras olduğunun, ancak kendi çabamızla bu mirası yaşatabileceğimizin ve çocuklarımıza aktarabileceğimizin bilincinde olduğumuzu ifade etmiş oluyoruz.

İsraeloğulları tarihte dünyanın neresinde yaşarsa yaşasınlar ve şartlar ne kadar zor olursa olsun, zaman zaman Tora öğrenmeleri neredeyse imkansız hale getirilmiş olsa bile, nesiller boyunca kendilerine düşeni yaparak çocuklarına ve torunlarına Tora öğretilerini, Tora yaşam şeklini ve ideallerini manevi miras olarak bırakmaya devam etti. Her ne kadar ilk Tora bilgilerimizi büyüklerimizden miras olarak aldıysak da, ancak Pirke Avot’ta söylediği gibi onların üzerine kendi yoğun çabamızı ve kendi çalışmalarımızı ekleyerek bu manevi mirasımıza- moraşa’ya sahip çıkabiliriz.

Kısa Kısa Şavuot

İsmi: İbranice Şavua-hafta, Şavuot da haftalar anlamına gelir. Pesah’ın ikinci gecesinden Şavuot’a kadar saydığımız 49 günü, yedi haftayı simgeler.

Çıkış Yeri: Pesah’ta arpadan oluşan Omer sunusundan sonra yedi hafta sayılması gerektiği ve sayım tamamlandıktan sonra ellinci günde yeni bir Minha korbanı getirilmesi gerektiği ve tam olarak bugünde bir kutlama yapılacağı Tora’da belirtilir.

“…omeri getirdiğiniz günden itibaren kendiniz için yedi hafta sayın-(bu yedi hafta) tam olmalıdır. Yedinci haftanın (bitiminin) ertesi gününe -ellinci güne- kadar sayacaksınız” (Vayikra 23:15-16).

“Kendine yedi, hafta sayacaksın. Orağın olgun başaklarda (kesim) başlamasından (itibaren) yedi hafta saymaya başla” (Devarim16:9).

“Yedinci haftanın bitiminin ertesi gününe -ellinci güne- kadar sayacaksınız. Ellinci günde Tanrı adına yeni bir Minha korbanı getirmelisiniz” (Vayikra 23:16).

“Tam olarak bu günde kutlama yapacaksınız” (Vayikra 23:21).

Nerede Belirtilir-Neden Bugün: Bet Amikdaş zamanında Pesah’ın ikinci gecesinin başlangıcında yeni ürün arpaların en iyilerinden bir omer (bir demet ölçüsü) miktarı kesilip sunu olarak getirilir, ancak sunu getirildikten sonra ürünler biçilip yenilmeye başlanırdı. Sunudan sonra 49 gece sayılır ve 50. günde buğdayın ilk hasadından elde edilen undan yapılan Şte Alehem-iki somun ekmek Bet Amikdaş’ta Tanrı’ya sunulurdu. Yine sayımın sonunda İsraeloğulları, Tanrı’ya şükranlarını ifade etmek için ilk ürünlerinden oluşan iyi, olgun turfanda mahsullerini Bet Amikdaş’a getirirdi. Şavuot Bayramı’nın diğer isimlerinden biri olan Hag ABikurim-turfandalar bayramı da bununla bağlantılıdır.

Bet Amikdaş yıkıldıktan sonra bayramın zirai özelliği arka plana geçti, Şavuot artık Tanrı’nın İsraeloğulları’na On Emri ve sonrasında Tora’yı vermeye başladığı gün olarak kutlanmaya başlandı.

Ne Yapılır: Şavuot’ta geleneksel olarak ev ve sinagoglar çiçek, ağaç dalları ve taze yeşilliklerle süslenir, Rut’un Kitabı okunur ve sütlü yiyecekler yenir.

Şavuot’un birinci gecesi tüm gece uyanık kalıp Tora öğrenme geleneği vardır.

Bayram Mumları: Şavuot onuruna bayram mumları 21 Mayıs Perşembe gün batmadan önce beraha ile yakılır: “Baruh Ata Ad. Elo-enu Meleh Aolam Aşer Kideşanu Bemitsvotav Vetsivanu Leadlik Ner Şel Yom Tov/ Bizleri Mitsvaları ile Kutsayan ve Bizlere Yom Tov Mumlarını Yakma Mitsvasını Veren Evren’in Efendisi Sen Tanrı’mız Mübareksin.”

Bayram Kiduşu ve Şeeheyanu: 21 Mayıs akşam duasından sonra, Bayram Kiduşu (Şaloş Regalim Kitabı s.39 –Gözlem) ve Şeeheyanu duası ile başlayan güzel bir bayram yemeği yenir.

“Baruh Ata Ad. Elo-enu Meleh Aolam Şeeheyanu Vekiyemanu Veigianu Lazeman Aze/ Kutsalsın Sen, Tanrı’mız, Evren’in Kralı, çünkü bizi yaşattın, ayakta tuttun ve bu zamana eriştirdin.”

Şavuot’un Derin Anlamı, ABC’si, Felsefesi; Şavuot videoları, tatlı tarifleri için: http://www.sevivon.com/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=57&Itemid=114

Not: Yazıdaki bilgiler, okuyucuya fikir vermek amacıyla GÖZLEM’den Yahudilik Ansiklopedisi, Şemot, Vayikra, Devarim, Pirke Avot kitaplarından ve rabbisacks.org, sevivon.com, https://www.chabad.org, https://www.jpost.com, https://chiefrabbi.org, https://aish.com, https://www.torahweb.org, https://torah.org, https://blogs.timesofisrael.com, https://www.myjewishlearning.com sitelerinden derlenmiştir ve konu hakkındaki sayısız yorumlardan sadece bazılarını içermektedir. Cemaatlerin farklı gelenekleri ve uygulamaları olduğu için, özel günler, uygulamalar ve farklı yorumlar hakkında en doğru ve detaylı bilgiler için cemaatin kendi Rabi’lerine başvurması gerekir.

Katkıları için Rav İzak Peres’e teşekkür ederiz.