•20. yüzyılın sonundaki Amerikan Yahudi dinî hayatına birçok yenilik getiren ve canlandıran Yahudi uyanışı herkesçe bilinmektedir. Bu Yahudi olma şuuru bugün hâlâ geçerlidir. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki Amerikan Yahudilerinin yaklaşık üçte ikisinin bir şekilde bir sinagoga aidiyetleri bulunmaktadır. Yahudi cemaatler, sinagogları daha cazip hâle getirmek için çalışmakta ve "sinagog dönüşümü" parolasıyla sinagoga devamı teşvik etmektedir. Bu program hem resmî hem de gayriresmî eğitime, dindarlığın artırılmasına, Yahudi kuruluşlarla bağı kopmuş, boşanmış Yahudi ebeveynlere, çocuksuz çiftlere ve hedef olarak belirledikleri diğer Yahudilere yoğunlaşmaktadır. Ayrıca bu program, sinagogların Yahudi dinî hayatınınyaşandığı ahlaki ve manevi merkezler olmalarına yardımcı olmaktadır. İsmail Başaran - www.turkiyearastirmalari.org
Genelkurmay Başkanı Mali Danışmanlığı Ofisi'nden alınan verilere göre, savaşın ortalama günlük maliyeti yaklaşık bir milyar şekel olarak gösterildi. Operasyonların yoğunlaştığı ilk iki hafta boyunca, maliyet günlük yaklaşık 1,8 milyar şekele yükselirken, bu durum Lübnan'daki kara harekatından önce yaklaşık 800 milyon şekele düştüğü; operasyonların genişlemesinin ardından ise günlük yaklaşık bir milyar şekel veya daha fazlasına tekrar yükseldiği ifade ediliyor. Bu maliyetlerin ise, on binlerce yedek askerin seferber edilmesi, yoğun mühimmat tüketimi, askeri teçhizatın yıpranması, yaralıların tedavisi ve gelişmiş ve pahalı silahların kullanımıyla ilgili gizli giderleri içerdiği aktarılıyor. Bu harcamaları finanse etme girişiminde bulunan hükümetin, bütçe açığını yüzde 4,9'dan yüzde 5,6'ya çıkarmayı veya bakanlık bütçelerini yüzde 2 ile yüzde 3 arasında azaltmak için çalışma yaptığı bildiriliyor.
1. Savaş, En Optimal Koşullarda Bile Zordur
2. Savunma Katmanı – Ama Delikli
3. Küçük Bir Zorluk ve Gökyüzü Kapanıyor
4. Küresel Enerji Krizi ve Uluslararası Müdahale
5. ABD-İsrail İlişkilerine Etkisi
Tamamı : https://haber.sol.org.tr/haber/israili-korkutan-5-savas-dersi-408361
Genel tablo, İsrail medyasının savaş sürecinde kamuoyunu mobilize eden bir işlev üstlendiğini gösteriyor. Ulusal birlik, varoluşsal tehdit ve kesin zafer söylemi, haber akışının temelini oluşturuyor.
Bu çerçevede hem İran’daki hem de İsrail’deki kayıplar sınırlı biçimde yansıtılıyor, hükümet politikaları nadiren sorgulanıyor ve dezenformasyon içerikleri zaman zaman dolaşıma giriyor.
Ortaya çıkan yayın çizgisi, savaşın askeri boyutunun yanı sıra, bilgi alanında da sıkı bir kontrol ve yönlendirme olduğunu ortaya koyuyor.
Tamamı : https://gazeteoksijen.com/dunya/israil-medyasinda-iran-savasi-nasil-anlatiliyor-271075
Savaş, çoğu İranlı hesaplar tarafından yayılan ve Tel Aviv'deki yıkımı gösterdiğini iddia eden sahte videoları da beraberinde getirdi. Bazıları yapay zeka tarafından üretilmişti, bazılarındaysa Gazze'den veya önceki savaşlardan alınan görüntüler kullanmıştı.
İsrail yayın organları da sahte içerikleri yaydı. İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in 28 Şubat'ta öldürülmesinin ardından, Kanal 14, İranlıların Netanyahu için "Bibi Can" diye bağırdığını gösterdiği iddia edilen bir video yayımladı.
Sunucular videoyu "şaşırtıcı" olarak nitelendirdi ve ısrarla gerçek olduğunu söylediler. Daha sonra yapay zeka tarafından üretildiği anlaşıldı.
Netanyahu yanlısı hesaplar, dünyanın dört bir yanındaki kalabalıkların aynı sloganı attığını gösterdiği iddia edilen benzer videoları dolaşıma soktu.
Bir yandan da İsrail'in resmi Farsça hesaplarından çeşitli videolar yayımlandı. Bu videolarda tarihteki Yahudi-Fars ilişkileri, aslan sembolleri, İslam Devrimi öncesindeki İran bayrakları, Amerikan bayrakları ve F-35 jetleri yer aldı.
İsrail'i ABD ile birlikte özellikle İranlı kadınlar için bir kurtarıcı olarak gösteren bu gönderiler binlerce kez paylaşıldı.
Kanal 14'ün yapay zeka tarafından üretilen videoyu yayımlamasından birkaç gün sonra, İsrail'in en çok izlenen haber kanalı Kanal 12, ABD'nin B-2 bombardıman uçaklarının İran'ı vurduğunu iddia eden görüntüleri paylaştı. Muhabir Nir Dvori "Amerikalılar yayımladı. Biz sadece bunun tadını çıkarıyoruz" dedi.
Videonun DCS World adlı bilgisayar oyunundan olduğu ortaya çıksa da Kanal 14 de görüntüleri yayımladı.
İsrail medyası halkı bayrağın etrafında birleştirme rolünü üstleniyor, resmi açıklamalar çok az sorgulanıyor. Hem İran hem de İsrail'deki hasarın boyutları kısıtlı bir şekilde gösteriliyor. Bu ortamdaki dezenformasyon da varoluşsal tehlike ve kesin bir zafer anlatısına destek veriyor.
Tamamı : https://www.bbc.com/turkce/articles/c0le425k893o
İsrail cephesindeki tablo ise aynı ölçüde karışık. Netanyahu iki haftalık ateşkesi (mecburen) destekledi, ama aynı anda Lübnan’ın bu çerçevenin dışında olduğunu açıkça söyledi. Bu, İsrail’in ABD’nin İran dosyasında açtığı diplomatik aralığı şimdilik kabul ettiğini, fakat bölgesel savaşın tamamını aynı siyasi mantığa bağlamak istemediğini gösteriyor.
Asıl fark ise başarı eşiğinde. ABD için şu aşamada Hürmüz’ün açılması, İran saldırılarının durması ve müzakere kanalının kurulması yeterli. Diğer türlüsü başta belirttiğimi gibi kendi iç siyaseti açısından maliyetli. İsrail açısından ise çıta daha yukarıda. İsrail, özellikle İran’ın nükleer ve füze kapasitesi konusunda daha bağlayıcı ve kalıcı bir sonuç peşinde. Daha da önemlisi İran savaştan askeri olarak tümüyle tasfiye edilmemiş, siyasi olarak ise güçlenmiş ve sertleşmiş bir biçimde çıkıyor. Bu yüzden müzakereler sonunda ABD mevcut İran rejimiyle kalıcı bir çerçeve kurarsa ama bu çerçeve İsrail’in beklediği sertlikte olmazsa, bu sefer ABD ile İsrail arasındaki mesafe daha da büyüyebilir.
Üstelik bu ayrışma yalnızca stratejik değil, siyasi de. Sadece ABD genelinde değil, Trump’ın destek tabanında ve MAGA çevrelerinde de İsrail’e yönelik hoşnutsuzluk artıyor. Trump’ın İsrail lobisinin etkisi altında kaldığı ve Netanyahu’nun onu savaşa hızlı, kesin ve zafer vaat eden bir anlatıyla ikna ettiği artık daha açık konuşuluyor. Trump, İran savaşına girerek ciddi bir siyasi maliyet ödedi. Şimdi hem İsrail’i ateşkese razı etmek hem de kendi tabanına bir zafer hikayesi sunmak zorunda.
Bundan sonra İsrail'in ısrarını hangi araçlarla sürdüreceğini, ABD'nin İsrail'i ne kadar dizginleyebileceğini, müzakere sürecinin nereye evrileyeceğini bilmiyoruz. Ama bir nokta giderek netleşiyor: İsrail ile ilişki etrafında biriken gerilim, hem Trump özelinde hem de ABD iç siyasetindeki bütün aktörler için giderek büyüyen bir maliyet üretmeye başladı. Bir sonraki başkanlık seçimleri bu ilişki üzerinden şekillenecek.
Tamamı :https://t24.com.tr/yazarlar/evren-balta/iran-savasi-bitti-mi,54655
Lübnan’da İsrail’in saldırılarını aniden artırmasının birkaç açıklaması olabilir. Birincisi, Netanyahu’nun ABD’nin bir oldu bittisi ile karşılaşma endişesi. Her ne kadar Netanyahu ABD ile İran arasındaki müzakerelerin bilgisi ve mutabakatı dahilinde gerçekleştiğini açıklamış olsa da, Pakistan’daki görüşmeler öncesinde Lübnan’da mevzi kazanmak istediğini düşünmek yanlış olmaz.
İkinci sebep ise İsrail’deki iç siyasi dengeler. Netanyahu’yu sıkıştıran İsrail iç muhalefeti onu Trump’ın peşine takılmakla, sonunu iyi hesaplamadan girdiği savaşta Trump tarafından yalnız bırakılmakla suçlamaya başladı. Netanyahu bu yüzden hiç olmazsa Lübnan cephesinde ilerlemeye çalışarak kendi kamuoyuna zafer satmaya çalıştığı kuşkusuz.
İsrail’deki muhalefetin Netanyahu’ya yönelttiği eleştirilerin benzerlerinin ABD’de Demokratlar tarafından Trump için yapılıyor olması da resmin başka bir yüzü. Bu eleştiriler her iki liderin kendi iç cephelerinde karşı karşıya oldukları güçlükleri çok çarpıcı şekilde sergiliyor.
Tamamı : https://t24.com.tr/yazarlar/hakan-okcal/iranda-ateskes-tutar-mi,54673
İSRAİL baştan beri varoluşsal bir tehdit olarak nitelediği İran İslam rejiminin ortadan kaldırılması için mücadele ettiğini gizlemiyor.
ABD ise İran’ın nükleer silah ve balistik füze kapasitesinin bertaraf edilmesi, bölgedeki vekil güçlere desteğin kesilmesi gibi şartlar öne sürüyor. İki ortak arasında nihai hedef konusunda görüş ayrılığı olduğu sır değil.
Öte yandan ABD ve İsrail 40 gün boyunca sürdürdükleri saldırıda sadece rejim liderleri, devrim muhafızları komutanları, nükleer, askeri ve silah tesislerini hedef almadı.
Tamamı : https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/nilgun-tekfidan-gumus/israil-barisi-rehin-aliyor-43147658
8 Ocak 2007 tarihinde Açık Gazete’de yayımlanan bu söyleşide Ömer Madra, yazar ve şair Roni Margulies ile "Bugün Pazar Yahudiler Azar" kitabı üzerinden kimlik, önyargılar ve cemaat yaşamı üzerine kapsamlı bir sohbet gerçekleştiriyor.
“Evet ve sanki bütün Yahudiler bu lobinin veya İsrail silahlı kuvvetlerinin veya bir siyonist merkez komitesinin üyeleriymişiz gibi görülürüz. Bu zaten çoğu toplumda mevcut olan Yahudi düşmanlığını, Yahudilere karşı ırkçılığı daha da pekiştirir. Bu sefer, “işin bu tarafına bakayım” dedim, İstanbul’da küçücük bir cemaat var, bu cemaat kendi halinde, sessiz, yüzyıllardır bu topraklarda yaşayan, bir bölümü Türklerden daha eski bir zamandan beri bu topraklarda yaşayan bir cemaat. Başka cemaatlerden bir ölçüde farklıdır, büyük ölçüde farksızdır, giderek daha da farksızlaşmaktadır. Biraz da bu tarafını yazayım diye düşündüm.”
SAYANİM: İSRAİL'İN GÖRÜNMEZ GÖNÜLLÜ ORDUSU
https://www.uskam.org.tr/makaleler/standard/sayanim-israilin-gorunmez-gonullu-ordusu
Amerikan Yahudiliğini çalışan çağdaş tarihçi yazarlardan biri olan Jonathan Sarna, çok kültürlü, seküler ve liberal bir toplumda Yahudi olarak ayakta kalmanın kolay olmadığını ve bir şekilde erimelerin olabileceğini ancak bunun o toplumu ümitsizliğe sevk etmemesi gerektiğini ifade etmektedir. “İki Kutuplu Model” olarak adlandırdığı ve olumlu ve olumsuzlukları bir arada gören bu teze göre, Amerikan Yahudileri seküler Amerikan toplumu içerisinde yaşamış olmalarından kaynaklanan erimenin yanında refleks olarak geliştirdiği, onları hâlâ ayakta tutan bazı önemli artıları da vardır.
Yahudilik dışı evlenmeler ve doğum oranlarının düşüklüğü endişe verici görünüyorsa da iyimser olmaya neden bazı göstergeler bulunmaktadır.
20. yüzyılın sonundaki Amerikan Yahudi dinî hayatına birçok yenilik getiren ve canlandıran Yahudi uyanışı herkesçe bilinmektedir. Bu Yahudi olma şuuru bugün hâlâ geçerlidir. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki Amerikan Yahudilerinin yaklaşık üçte ikisinin bir şekilde bir sinagoga aidiyetleri bulunmaktadır. Yahudi cemaatler, sinagogları daha cazip hâle getirmek için çalışmakta ve "sinagog dönüşümü" parolasıyla sinagoga devamı teşvik etmektedir. Bu program hem resmî hem de
Gayri resmî eğitime, dindarlığın artırılmasına, Yahudi kuruluşlarla bağı kopmuş, boşanmış Yahudi ebeveynlere, çocuksuz çiftlere ve hedef olarak belirledikleri diğer Yahudilere yoğunlaşmaktadır. Ayrıca bu program, sinagogların Yahudi dinî hayatının yaşandığı ahlaki ve manevi merkezler olmalarına yardımcı olmaktadır.
Tamamı : https://www.turkiyearastirmalari.org/wp-content/uploads/2026/04/r_2026.04_009.pdf
Meşhedili bir Yahudi Ailesi.. Meşhed Yahudilerinin önemli bir kısmı din değiştirmeye zorlanmıştır. Gizli Yahudi görünüşte Müslüman olan bu aileler İran'ın ne güçlü aileleridir.
https://x.com/ProfHilmiDemir/status/2041951056326689156
https://www.karadenizdesonnokta.com.tr/baba-bize-neden-donme-diyorlar
"- El kortiyo de Sevi?" *
Sabatay Sevi'nin Eylül 1665 senesinde mesihliğini ilan ettikten sonra İzmir Kemeraltı'nda mesken edindiği ve asırlar boyunca bir ziyaretgâh olarak kullanılmış evi (cortejo) geçtiğimiz yıllarda İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edildi.
Cengiz Şişman 2010 yılında yazdığı makalesinde evin hikâyesini anlatıyor.
Kasım 1925 tarihli "Türbe, Tekke ve Zaviyeler Kanunu" mucibince resmen ziyarete kapatılmış olmasına rağmen, 1970'lere dek Ma'aminim cemaatı ve dünyanın dört bir yanından gelen Sevi mühibbanı tarafından dua ve adak maksadıyla kullanılmış, halihazırda bir nevi lieu de mémoire değeri haiz evin mazisini öğrenmek için Cengiz Hoca'nın makalesine göz atabilirsiniz.
"Sabaray Sevi'nin Evinin Geçmişi, Bugünü ve Geleceği", Toplumsal Tarih, Sayı 196, (Nisan 2010): 14-25.
https://drive.google.com/file/d/1IpN4D-MdnwP777WxU2x03jArHM3_ocuY/view?usp=sharing
(*): Ladino'da "Sevi'nın evi mi?"
https://x.com/ArkheTarih/status/2042675861795553735
https://avierto.net/sifirdan-ladino-ogrenmek-1/
https://avierto.net/sifirdan-ladino-ogrenmek-2/
