Tarihi keşif: Negev Çölünde 1.400 yıllık kilise ortaya çıktı

Ben-Gurion Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Prof. Yana Tchekhanovets’in The Times of Israel’e yaptığı açıklamaya göre, Bizans dönemindeki yerleşim, Kutsal Topraklardan Sina’daki Aziz Katerina Manastırına giden hacılar için kritik bir durak noktasıydı.

“Dört yıl önce bölgeye geldik ve ana hedefimiz, erken dönem Hıristiyan hac kültürüyle ilgili materyallerin incelenmesinde Nitzana’yı kilit bir yer olarak sunmaktı,” diyen Tchekhanovets, bölgenin konumu nedeniyle yoğun hacı akınını yöneten bir lojistik merkez görevi gördüğünü belirtti.

Tchekhanovets, “Bildiğimiz kadarıyla bölgede kutsal bir mekân ya da önemli bir kalıntı bulunmuyordu ama çöl yoluna çıkmadan önceki son duraktı. Bu yüzden çok canlı bir yer hâline geldi, insanlar bir süre burada kaldı ve yerel halk da birçok kilise inşa etmeye başladılar,” ifadelerinde bulundu.

 Prof. Yana Tchekhanovets

Tchekhanovets, yaklaşık 2.000 kişilik bir nüfusa sahip köy için bu kadar çok kilisenin hacı akını hesaba katılmadan açıklanamayacağını vurguladı.

Geçmiş kazılarda, BGU ekibi hacılar için küçük bir kilisenin yanı sıra mermer ve duvar resimleriyle süslenmiş bir hamam içeren bir misafirhane de ortaya çıkarmıştı. Ayrıca, Gürcistan ve Ermenistan gibi uzak bölgelerden gelen hacıların bıraktığı çeşitli yazıtlar da bulunmuştu.

Renkli mozaiklerle süslenen kilise, BGU arkeologlarının şubat ayında yürüttüğü son kazı sezonunda ortaya çıkarıldı.

Tchekhanovets, “Altı kilisenin en güzeli bu, çünkü diğerlerinde gördüğümüz sade taş döşemeler yerine renkli mozaikler burada karşımıza çıkıyor,” diyerek yapının benzersizliğini vurguladı.

Mozaikler, karmaşık geometrik ve çiçekli desenler içeriyor.

Kilisenin tamamlanma tarihi, yapıyı finanse eden hayırsever adına MS 601 yılında yapılan bir yazıt sayesinde belirlendi. 

Tchekhanovets, “Yazıtta, inşaata para yatıran Sergius adında biri ile Nitzana’ya Suriye’nin bugünkü Humus (Emesa) kentinden gelen kız kardeşi ve yeğeninin adı geçiyor,” dedi ve bu kadar kesin tarihlemenin arkeolojik kayıtlarda oldukça nadir olduğunu belirtti.

Kilisenin varlığı biliniyordu

Nitzana'ya gelen araştırmacılar, mozaikli bir kilisenin varlığını daha önceden biliyordu.

Tchekhanovets’e göre, Arabistanlı Lawrence ve İngiliz arkeolog Leonard Woolley, 100 yıl önce Osmanlıların bölgede askeri bir merkez inşa ettiklerini ve bu sırada antik bir kiliseyi ortaya çıkarıp tahrip ettiklerini görmüş, bölgenin bir planını bırakmışlardı. Bu plan ve modern coğrafi bilgi sistemleri teknolojileri sayesinde kilisenin yerini tespit etmede başarılı oldular.

Nitzana’da ilk kazılar 1930’larda ve ardından 1980’lerde yapılmıştı. 1930’lardaki çalışmalarda iki kilise, bir Roma kalesi kalıntıları ile yerleşimin yaşamına ışık tutan iki değerli papirüs arşivi bulunmuştu.

Papirüslerde ‘Sergius’ adının geçmesi, kiliseyi finanse eden kişiyle bağlantının araştırıldığını gösteriyor. Tchekhanovets, bu ismin yerleşimde muhtemelen yaygın olduğunu, çünkü ana kilisenin de bir Sergius’a adandığını ifade etti.

Tchekhanovets, köyün ana kilisesinin mozaik zeminli kiliseden muhtemelen 100 yıl önce inşa edildiğini, ancak tüm kiliselerin aynı dönemde aktif olduğuna inandıklarını açıkladı.

638’deki İslam Fethi sonrası Nitzana Hıristiyan hacılar için önemini korudu; ancak yaklaşık 150 yıl sonra Kutsal Toprakların Hıristiyan âleminden kopmasıyla gelen hacı sayısı giderek azaldı.

Yerleşim yeri yavaş yavaş küçüldü ve 9. yüzyılın başlarında tamamen terk edildi.

Arkeologlar gelecek yıl bölgeye dönerek kilise ve çevresindeki gizemleri çözmeyi planlıyor. Tchekhanovets, “Kiliseye ekli, mozaikli odaların bir kısmını ortaya çıkarmaya başladık. Bunların ne olduğunu anlamak istiyoruz. Bir misafirhane mi, yoksa bir manastır mı?” şeklinde açıkladı.