Bu hafta araştırmacı Cenker Sarıkaya´nın müzemizin dijital arşiv taraması sırasında gördüğü bir belge ve fotoğraf üzerinden Sedaka Umarpe Cemiyeti hakkında olan paylaşımını okuyabilirsiniz.
Müze arşivinde bulunan Marko Şmil Efendi’ye ait fotoğraf (Foto1) İstanbul’daki Yahudi Toplumu’nun tarihinde gündelik hafızada yer edinmiş ve akademik literatürde sıkça adı geçen Alliance Israélite Okulları, Goldschmidt Okulu, Midraşa Yavne vb. kurumların yanı sıra Kasımpaşa’da faaliyet göstermiş Sedaka Umarpe Cemiyetine ait bir okulun olduğunu göstermektedir. Tam adıyla Muavenet ve Mudavat Sadaka Umarpe Cemiyeti Hayriyesi, Avram Galante’ye göre 1926 senesinde Dr Maurice Gabaï, Isaac Moëll, Marco Schmill, Moïse Gouakil, Jacques Ojalvo ve Jacques Aélion önderliğinde muhtaçlara ilaç tedarik etmek amacıyla kurulmuş (Galante 340). Sonradan hayır faaliyetlerine eğitim ekleyen Sedaka Umarpe Cemiyeti, Kasımpaşa’da açtıkları okulu işletmekle beraber öğrencilerine yemek ve kıyafet desteği sunmuş (Galante 340). Galante cemiyetin faaliyetlerinin 1926’dan sonra başladığını ileri sürse de dönem gazetelerinden olan Stamboul ve müze arşivi incelendiğinde cemiyetin 1926’dan önce faal olduğu anlaşılmaktadır.
Müze arşivinde kopyası bulunan Sedaka Umarpe Cemiyeti ile ilgili bir başka fotoğraf. Fotoğrafta İbrani harfleriyle “Beyt Sefer İvri Tzedaka Umarpe, Kasım Paşa, şana 5680” (Kasımpaşa Sedaka Umarpe Musevi Okulu, 5680 senesi [Miladi 1920]) yazmaktadır.
1 Ekim 1921 tarihli Stamboul Gazetesi haberine göre okulda 170 talebe öğrenim görmekteydi. Talebe nüfusunun yarısının muhtaç ailelerin çocuklarından ve yetimlerden oluştuğu belirtilmiştir. Aynı habere göre Sedaka Umarpe Cemiyeti’nin gelirlerinin büyük ölçüde bağışlardan oluştuğu ve okulun masraflarının cemiyet bütçesinin önemli bir kısmını kapsadığı ifade edilmiştir. Okula bağlı finansal zorluklar 25 Eylül 1924 tarihli Stamboul Gazetesi haberinde bir bağış çağrısıyla tekrardan hatırlatılmıştır. Bununla birlikte bütün finansal zorluklara rağmen 3 Ekim 1926 tarihli Stamboul Gazetesi haberinde Kasımpaşa’da bir ilkokul açtığı duyurulmuştu. Marko Şmil Efendi’nin fotoğrafında bulunan mühürden anlaşıldığı kadarıyla okulun ismi, muhtemelen Harf Devrimi sonrasında, Sedaka Umarpe Cemiyeti Hayriyesi Okulundan Kasımpaşa Muhtelit Musevi Mektebine çevrilmişti.
Cemiyetin diğer faaliyetleri hakkında mevcut kaynaklarda sınırlı bilgi bulunmaktadır. Yeni Sabah gazetesinin 29 Mart 1939 tarihli haberine göre, yenilenen Cemiyetler Kanunu gereği Sedaka Umarpe isminin Yardım ve Bakım Cemiyeti Hayriyesi olarak değiştirildiği kaydedilmiş. Cemiyetin faaliyetlerini, en azından Stamboul’dan izi sürülebildiği kadarıyla 1950’lere kadar devam ettirdiği görülmektedir. Bu bağlamda Sedaka Umarpe Cemiyeti hakkındaki güncel bilgiler İstanbul’daki Yahudi toplumunun tarihi üzerine yapılacak çalışmalarda alınması gereken yolu ve müzenin toplumsal hafızayı koruma yükümlüğünü tekrardan hatırlatan değerli bir örnek niteliğindedir.
Kaynakça:
