Pesah'a hazırlanıyoruz

Yahudi takvimine göre Nisan ayının 15’inde başlayıp -diasporada- sekiz gün süren Pesah Bayramı’nda, Yahudilerin Mısır topraklarında 210 yıl süren esaretlerinden Tanrı’nın Yardımı ile kurtulup Tanrı’nın Halkı olarak özgürlüklerine kavuşmaları kutlanır.

Özgürlük zamanımızı kutladığımız bu önemli bayramımıza, haftalar öncesinden büyük dikkat ve özenle, gerektiği şekilde hazırlanmaya çalışırız.

Evimizi Pesah’a uygun hale getirmek

Pesah süresince hamets mayalı yiyecekler yemememiz, evlerimizde ve iyeliğimizde bulundurmamamız, direkt Tora’dan gelen bir mistvadır (Şemot 13:3-7).

Evlerimizi hamets’ten temizleyip Pesah’a uygun hale getirmek için; hametsleri evden çıkarıp satarız, mutfak eşyalarımızı Pesah’a uygun hale getiririz ve evimize Pesah süresince yenilmeye uygun Kaşer LePesah ürünler alırız.

Mayalı yiyeceklerin evden çıkarılması ve satılması

Pesah yaklaşırken evde/iş yerimizde/arabamızda/bize ait yerlerde bulunan ve Pesah süresince yemeye uygun olmayan mayalı yiyecekleri tüketmeye çalışırız. Bayrama kadar tüketemeyeceğimiz hamets’i ziyan etmemek için, bu tarz erzak maddeleri, Pesah boyunca saklamak üzere bir kutuya koyarak evden ayrı bir yerde, böyle bir imkânımız yoksa, evin bir odasında sıkıca kapalı ve bantlı şekilde kullanmayacağımız bir dolapta muhafaza ederiz. Bu maddelerin iyeliği, Hahambaşılık aracılığıyla geniş toplumdan kişilerin mülkiyetine geçirilir, onlara ‘satılır’. Bu konuda bilgi almak için toplum rabilerine ve /veya Hahambaşılığa başvurmak yeterlidir. Bültenlerde veya sinagog duyurularında gönderilen Mehirat Hamets /hametslerin satılması formu doldurulup, altında belirten Hahambaşılık mail adresine yollanır. Hahambaşılığı aranıp Mehirat Hamets ile ilgili bilgi alınabilir, onlardan gelen belgenin gerekli yerleri doldurularak geri yollanılabilir. Sadece bir kâğıt fakslayarak veya mail atarak yapılan bu basit ama anlamlı geleneğin devamı rabiler tarafından yerine getirilir.

([email protected] veya [email protected])

Mutfak eşyalarının Pesah’a uygun hale getirilmesi

Sadece Pesah için kullanılan ayrı mutfak takımları yoksa mutfak eşyaları çeşitli yöntemlerle Pesah’a uygun hale getirilir.

Metal mutfak eşyaları sıfırlanır: Libun (beyazlatma, kor haline getirme), Agala (bir demir parçasını ateşte kor hale getirip, daha sonra tencerede kaynayan suya atmak ve sıfırlanması istenen kapları bu suyun içine daldırmak), Iruy (kap kacağın üzerine kaynar su dökmek) ve yıkamak.

Plastik, seramik, melamin, yağsız olarak kullanılan teflon, toprak kaplar sıfırlanamaz: Senenin diğer zamanlarında kullandığımız bu mutfak eşyalarımızı Pesah süresince kullanamayız, bunları ayrı bir yerde saklarız. Kullanmamız gerekiyorsa bayram için yenilerini alırız.

Cam kullanılabilir: Cam, içine konan yemeklerin özelliklerini barındırmadığı için, iyice yıkandıktan sonra kullanılabilir. DİKKAT! Bu cam eşyanın üzerinde hiçbir çizik olmadığından emin olduğumuz durumlar için geçerlidir.

Buzdolabı, iyice temizlendikten sonra kullanılabilir.

Bulaşık makinesi, içi iyice temizlendikten sonra boş olarak deterjan ile kaynar su programında çalıştırıldıktan sonra kullanılabilir.

Fırın, derinlemesine ve titizlikle temizlendikten sonra 24 saat hiç kullanılmadan bekletilir, daha sonra boş olarak yüksek ateşte yakılarak bir saat bekletilir, ancak ondan sonra kullanılabilir.

Mikrodalga fırın da iyice temizlendikten sonra, deterjan ile birlikte su dolu bir bardak konulup çalıştırıldıktan sonra Pesah’ta kullanılabilir.

DİKKAT! Pesah için uygun duruma getirilen mutfak kap kacaklar, Pesah’a kadar hamets ile temas etmeyecek bir yerde saklanır. Buzdolabı, makineler, fırın vb Kaşer Lepesah-Pesah’ta kullanmaya uygun hale getirildikten sonra artık hamets için kullanılmaz.

Pesah süresince yiyebileceğimiz Pesah’a uygun ürünlerin alınması

Marketlerden alınabilecek taze sebze, meyve, yumurta haricinde tüm diğer yiyecekler, mutlaka Pesah için özel üretilmiş olmalıdır.

Hahambaşılık denetiminde, Pesah süresince yenmesi uygun yiyecek maddelerinin üzerinde ‘Kaşer Lepesah’ ibaresi bulunur ve Hahambaşılığın onayı olan yerlerde satılır. Kaşer (dini kurallara göre yemeye uygun) ve Kaşer LePesah (dini kurallara göre Pesah süresince yemeye uygun) farklı kavramlardır. Pesah boyunca sadece Kaşer LePesah ürünler tüketilebilir. Kaşer LePesah ürünlerin nereden temin edileceği, hahamlardan ve/veya www.denetgida.com.tr adresinden den öğrenilebilir. Bayram süresince gereken matsa, matsa unu, peynir, şarap vb gibi yiyeceklerin alındıktan sonra, hamets ile temas etmeyecekleri bir yerde saklanılması gerekir.

Pesah boyunca yenilmesi /bulundurulması yasak olan Hamets nedir?

Tora’nın net ve açık olarak Pesah süresince yememizi, ondan fayda sağlamamızı ve hatta iyeliğimizde bile bulundurmamızı yasakladığı hamets, beş tahıl -buğday, arpa, yulaf, çavdar, darı- kusmin ve/veya bu tahıllardan üretilen un ve benzeri maddelerin su ile temas edip 18 dakika yoğrulmadan, ellenmeden hareketsiz kalıp fırına da verilmemiş, kabarmış şeklidir.

Ayrıca bu tahıllardan üretilen bira, viski ve benzeri içkiler de hamets sınıfına girer ve Pesah süresince tüketilemez.

Ancak kabaran her şey hamets değildir. Hahambaşılık denetiminde satılan Kaşer LePesah sütler, kabarabilir, Pesah’a uygun malzemelerle yapılan Pesah keki kabarabilir, vb gibi.

Bakliyat, pirinç gibi ürünler kitniyot kategorisine girer ve bunların tüketilip tüketilmemesi yöresel adetlere göre farklılık gösterdiği için aile geleneklerinin aile büyüklerine ve rabilere danışılması gerekir.

Kimha Depisha - Maot Hitim - Pesah için un/buğday parası

Mümkün olduğunca çok kişinin Pesah Bayramı’nın gereklerini yerine getirmelerine yardımcı olabilmek için, Nisan’ın ilk günlerinden itibaren, toplum bireylerinin her birinin bütçesine göre Kimha Depisha /Pesah için un veya Maot Hitim /buğday parası adıyla bilinen fonları toplama geleneği vardır. Bu fonlar ihtiyaç sahiplerine Pesah süresince matsa sağlamak için kullanılır. Ayrıca ihtiyaç sahiplerine bayramın gereklerini yerine getirmek üzere dua için şarap, et, balık ve benzeri erzak veya bunları kendilerinin alabilmeleri için bütçe tedarik edilir.

Herkesin kendi imkanına göre Kimha Depisha bağışları için YAD-Matan Baseter gibi kurumlarımıza başvurulabilir.

Not: Seder ve Pesah Hazırlıklarıyla ilgili tüm detaylar, Gözlem Kitap’ın ‘Pesah Agadası’nda mevcuttur:

https://gozlemkitap.com/urun-24097-pesah_agadasi_ve_pesah_el_kitabi.html 

Ayrıca Pesah Felsefesi, Agada’nın Düşündürdükleri, Pesah Seder Hazırlıkları, Türkçe Pesah Agadası, Pesah Videoları, Pesah Yemek veTatlı Tarifleri:

http://www.sevivon.com/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=44&Itemid=111

 

Pesah yaklaşırken

“Ben seni Mısır Ülkesi’nden -köle evinden- çıkarmış olan Tanrı’n Aşem’im” (Şemot 20:2; Devarim 5:6).

Pesah bu yıl 1 Nisan Çarşamba akşamüstü başlayıp, 9 Nisan Perşembe akşamı yıldızlar çıktıktan sonra sona eriyor.

Hag Ha-Aviv-Bahar Bayramı, Hag Ha-Matsot-Matsa Bayramı ve Zeman Herutenu-Özgürlüğümüzün Zamanı gibi farklı isimlerle anılan Pesah Bayramı’mızda; Tanrı’nın Eli ile Mısır esaretinden kurtulmamızı kutlarız. Her gün dualarımızın merkezi olan Mısır’dan Çıkış, sadece 2448 yılında olmuş ve o zamanda kalmış bir şey değildir. Mısır-Mitsrayim-kısıtlamalar; potansiyelimize ulaşmamızı, olabileceğimizin en iyi şekli olmamızı engelleyen şeylerdir.

3338 yıl önce olduğu gibi, bizler de her Pesah’ta, hem başkalarının bize koyduğu, hem de kendi kendimize koyduğumuz esaretlerden kurtulabilmemiz için Tanrı’nın Yardımı’nı dileriz.

Yahudi hayatının odak noktasını oluşturan ve her daim güncel öğretileri ile bir yaşam kılavuzu haline gelen Pesah’a adım adım hazırlanır, bu önemli bayramı ve bizim için anlamlarını içselleştirmeye çalışırız.

 

ADIM ADIM PESAH 5786 -2026

28 Mart Cumartesi-10 Nisan

ŞABAT AGADOL-Büyük Şabat

Pesah’tan önceki Şabat, Şabat Agadol-Büyük Şabat olarak anılır. İsraeloğulları Mısır’da esir olarak yaşadıkları halde, o yıl bir Şabat günü olan 10 Nisan’da Tanrı’nın emrine itaat ederek evlerine birer kuzu alır ve 14 Nisan öğleden sonra bunları Pesah kurbanı olarak kesmek üzere dört gün boyunca evlerinde bağlı tutar (Şemot 12:3-6). Mısırlılar; Yahudi komşularına bunun nedenini sorduklarında; bu kuzuların 14 Nisan’da Tanrı adına Pesah kurbanı olarak kesilecekleri cevabını alırlar. Mısırlılar, kuzuya tapmalarına ve bu kuzuların kurban edileceğini bilmelerine rağmen, bir mucize eseri Yahudilere hiçbir şey yapmazlar. Şabat Agadol’de, bu mucize anılır.

Bir yoruma göre de Pesah’tan önceki bu Şabat günü, Rabi’ler topluma Pesah Bayramı ile ilgili detaylı bilgiler verdiklerinden dolayı bu Şabat; Şabat Agadol adıyla anılır.

31 Mart Salı-13 Nisan

Evdeki hametslerin satılması-Mehirat Hamets: Evdeki hametslerin satılması için Rabi’ye halen vekâletname yollanmadıysa, faks veya mail olarak bugün yollanılır (Detaylar ve vekaletname için sinagogun rabisine ve/veya Hahambaşılığa başvurulur).

Bedikat Hamets: Akşam hamets kontrolü. Evdeki hamets’in mum eşliğinde aranıp bulunması. Aramaya başlamadan önce beraha söylenir. “Baruh Ata Ad.Elo-enu Meleh Aolam Aşer Kideşanu Bemitsvotav Vetsivanu Al Biur Hamets/Bizleri mitsvaları ile kutsayan ve bizlere Hamets’i yakma mitsvasını veren Evrenin Kralı, Sen, Tanrı’mız Mübareksin.”

Kal Hamira: Arama bittikten sonra da evde kalmış ve gözden kaçan hamets için onların iptali deklarasyonu Kal Hamira üç kez söylenir. “Kal Hamira Vahamia Deika Birşuti, Dela Hazite Udla Biarte Udla Yadana Le, Livtil, Veleeve Keafra Deara/ Sınırlarım içinde olup, görmediğim, yakmadığım ve varlığını bilmediğim her hamets ve mayalı madde iptal olsun ve toprağın tozu gibi (değersiz) sayılsın.” Bu bölüm, Türkçe söylenir.

Kişinin yaptığı için pişman olduğu davranışlarını, kendisine ve etrafına iyi gelmediğini düşündüğü huylarını, artık üzerinden atıp spiritüel yükünden kurtulmak istediği şeyleri bir kâğıda yazıp, ertesi sabah yakılan hametslerle ateşe atması veya toprağa gömmesi de anlamlı bir davranıştır.

1 Nisan Çarşamba-14 Nisan

Taanit Behorot-Siyum Masehet: Ailenin ilk doğan çocuğu erkekse (behor), bugün oruç tutar, oruç akşam Şabat ve Pesah kiduşu ile kesilir. Berit Mila, Şeva Berahot veya Pidyon Aben seudaları gibi, herhangi bir mitsva (dinin gerekleri) için yapılan yemekle bu oruç bozulabilir. Aynı şekilde o günkü Tefila (sabah duası) sonrası, Siyum Masehet’i (Talmud’un bir bölümünün okunmasının tamamlanmasını) takiben, Seudat Mitsva (Mitsva Ziyafeti) öğünüyle, okumanın tamamlanması kutlanır. Siyumu dinleyip anlayan behorlar, sonrasındaki bu öğünü yedikleri zaman bütün gün oruç tutma zorunlulukları kalkar.

Halk arasında yanlış bilinen bir inanış, anne veya babanın bu törene katılıp o Seuda’dan bir parça eve getirip behor’a yedirmesidir. Bu şekilde behor’un orucu kesilmez. Behorların Siyum’a şahsen katılmaları gerekir.

Hametslerin satılması: Evdeki hametslerin satılması için Rabi’ye vekâletname yollanmadıysa bugün artık son gündür (Detaylar ve vekâletname için Rabilere başvurulur).

09.46 Biur Hamets: Evvelki gece bulunmuş son hamets parçaları yakılır. Evde gözden kaçmış hamets için iptal deklarasyonu okunur: “Kal Hamira Vahamia Deika Birşuti Biarte, Dehazite Udla Hazite, Deviarte Udla Biarte, Livtil, Veleeve Efker Keafra Deara/ Sınırlarım içinde olup, gördüğüm ve görmediğim, yaktığım ve yakmadığım ve varlığını bilmediğim her hamets ve mayalı madde iptal olsun, toprağın tozu gibi sahipsiz sayılsın.”

Sabah 09.46’den itibaren, artık ne ekmek ne de matsa yenebilir. Matsanın görülmeyeceği şekilde, matsadan ve matsa unundan yapılmış mamuller, biumelos, börek, köfte, Pesah keki ve benzeri yemekler yenilebilir.

İruve (Eruv) Tavşilin: 3 Nisan Cuma Yom Tov’dur. Yom Tov’da Şabat için yemek pişirme hazırlığı yapmak yasaktır. Bu nedenle bugünden (çarşamba) cuma günkü yemek hazırlama işlerine başlanılır, bir yumurta haşlanır ve iki bütün matsa alınır, Eruv berahası söylenir: “Baruh Ata Ad. Elo-enu Meleh Aolam Aşer Kideşanu Bemitsvotav Vetsivanu Al Mitsvat Eruv / Bizleri mitsvalarıyla kutsayan ve bizlere Eruv (İruv-karıştırma/birleştirme) mitsvasını veren Evrenin Kralı, Sen Tanrı’mız Mübareksin.”

Ayrıca şu sözcükler söylenir: “Beden Eruva Yee Şare Lana Laafuye, Ulvaşule, Ulatmone, Ultakone, Uladloke Şeraga, Ulmebad Kol Tsorkana Miyom Tov LeŞabat / Bu karışım ile Şabat günü için her türlü gereksinimimizi Yom Tov’dan yapmamız, fırında ya da tencerede pişirmemiz, sıcaklığın korunması için üzerini örtmemiz, kandilleri hazırlayıp yakmamız mümkün olsun.”

Şabat için yemek pişirmeyi dinen uygun hale getiren Eruv Tavşilin-İruve Tavşilin (pişmiş yiyeceklerin birleştirilmesi) bayram şerefine mumların yakılmasından önce yapılır.

İruve Tavşilin kuralları: Pesah Agadası s.14 (Gözlem), Dini Uygulama Rehberi s. 249 (Gözlem).

Pesah akşamı: Akşam duası sırasında Tanrı’ya şükran methiyeleri olan Allel duası ligmor tam olarak okunur.

*Bayram onuruna mumlar güneş batmadan önce beraha ile yakılır: Baruh Ata Ad. Elo-enu Meleh Aolam Aşer Kideşanu Bemitsvotav Vetsivanu Leadlik Ner Şel Yom Tov/ Bizleri mitsvaları ile kutsayan ve Yomtov mumlarının yakılması mitsvasını veren Evren’in Efendisi Tanrı’mız Sen Mübareksin.

Bayram mumlarını yakmadan önce 48 veya daha uzun saat yanacak başka bir mum daha yakılır. Mumdan yine uzun süre yanan başka bir muma aktararak cuma gününe kadar ateş canlı tutulur. Bu ateşle cuma ocak yakılır, Şabat yemekleri yapılır ve akşamüstü Şabat mumları yakılır.

*Akşam birçok mitsva içeren 15 bölümlü geleneksel Pesah Sederi yapılır.

*Afikoman (Seder sırasında saklanan, Korban Pesah veya tatlı niyetine yenilen matsa parçası Afikoman, Birkat Amazon’dan önce yenilir) ilk gece en geç gece yarısına kadar yenilmiş olmalıdır.

2 Nisan Perşembe-15 Nisan

Yom Tov

*Sabah duasında ligmor-tam Allel okunur.

*Tikun Atal: Sabah duasında Musaf Amida’sında Morid Atal’dan önce, çiğin düşmesi için okunan dua Tikun Atal okunur.

*Morid Atal: Sabah duasında Musaf Amida’sından başlayarak, artık “Maşiv aruah umorid ageşem/Rüzgar estirir ve yağmur yağdırırsın” kısmının yerine “Morid atal/Çiyin düşmesini sağlarsın” bölümü söylenir.

*İkinci gece Akşam duasında yine Allel okunur.

*Akşam, 15 bölümlü Pesah Sederi yapılır.

*Afikoman’ın gece yarısına kadar yenmesi şartı yoktur. Sabaha kadar yenebilir.

DİKKAT! Sefirat AOmer/ Omer Sayımı’na bu akşam başlanır. Bayramın ikinci gecesinden itibaren 49 gece boyunca Omer sayılır. Ellinci gün, Şavuot Bayramıdır.

3 Nisan Cuma-16 Nisan

Yom Tov

*Sabah duasında ligmor-tam Allel okunur.

* Şabat mumları bayram başlamadan önce yaktığımız ve mumdan muma aktararak bugüne kadar ateşi devam eden mumun ateşinden faydalanılarak, güneş batmadan önce beraha ile yakılır: Baruh Ata Ad. Elo-enu Meleh Aolam Aşer Kideşanu Bemitsvotav Vetsivanu Leadlik Ner Şel Şabat/Bizleri mitsvaları ile kutsayan ve bizlere Şabat mumlarının yakılması mitsvasını veren Evren’in Efendisi Tanrı’mız Sen Mübareksin.

* Şabat masasında bayram Kiduşu yapılır, hamotsi berahası iki tam matsa ile yapılır.

4 Nisan Cumartesi- 17 Nisan-7 Nisan Salı-20 Nisan

 4 Nisan Cumartesi’den 7 Nisan Salı’ya kadar -Hol Amoed-Medyanos/Bayramın ara günleridir.

*Sabah duaları sırasında tefilin takılmaz.

*Tanrı’ya şükran methiyeleri Allel; Pesah’ın ara günlerinde Likro/yarım olarak söylenir.

*Dualara ve Birkat Amazon’a Yaale Veyavo kısmı eklenir.

7 Nisan Salı-20 Nisan-Akşamüstü bayram mumlarının yakılması

8 Nisan Çarşamba ve 9 Nisan Perşembe Yom Tov’dur.

Bayram onuruna mumlar bugün güneş batmadan beraha ile yakılır. Baruh Ata Ad. Elo-enu Meleh Aolam Aşer Kideşanu Bemitsvotav Vetsivanu Leadlik Ner Şel Yom Tov/Bizleri mitsvalarıyla kutsayan ve bize Yomtov mumlarının yakılması mitsvasını veren Evren’in Efendisi Tanrı’mız Sen Mübareksin.

8 Nisan Çarşamba- 21 Nisan- Özel Bir Gün

YOM TOV-Şevii Şel PesahPesah’ın yedinci günü

*Pesah’ın yedinci günü, Keriat Yam Suf/Kızıldeniz’in yarılıp Yahudilere geçit verdiği gün olarak kabul edilir. Kızıldeniz, Yahudiler geçtikten sonra, onları yakalayıp esaret hayatına geri döndürmek için peşlerinden gelen Mısırlıların üzerine kapanır, Firavun hariç bütün Mısır ordusu Kızıldeniz’de boğulur. Düşmanlarımız olsa bile, Tanrı’nın yaratmış olduğu bu kişilerin ölümü sebebiyle sevinmeyiz ve bu gün tam değil, yarım Allel söyleriz.

Bilgelerimize göre, Kızıldeniz’in yarıldığı bu gün Parnasa (iyi bir geçim) ile kutsanmak, kişinin eşini, diğer yarısını (Zivug) bulması ve Şalom Bayit (evde huzur ve uyum) için dua edip Tanrı’ya yakarmak için en güçlü gecelerden biridir.

9 Nisan Perşembe- 22 Nisan

YOM TOV --Şemini Şel Pesah--Pesah’ın sekizinci günü

*Sabah duasında yarım Allel söylenir.

*Seudat Ha Maşiah-Maşiah Seudası- Pesah bayramının bu son öğününde, Maşiah’ın, kurtuluşun gelmesindeki rolü üzerinde yoğunlaşılır.

*Avdala-  Yıldızlar çıktıktan sonra Yom Tov günlerini Hol Amoed’den (bayramın ara günleri) ayırmak için Avdala yapılır.

Avdala töreni, bu yılki Pesah Bayramı’nın sona erdiğini simgeler.

DİKKAT! Avdala’dan sonra yenmesi düşünülen hamets, gündüzden eve sokulmaz. Eve hamets’in kırıntısının bile girmemesi kuralı, Pesah Bayramı bitene kadar geçerlidir. Pesah Bayramı bitişinde, Pesah için kullanılan eşyalar yerlerine kaldırılıncaya kadar hamets yenilmez.

Pesah Agadası İçin: http://www.sevivon.com/images/stories/kutuphane/kitaplar/agada.pdf

El Gid Para El Pratikante-Dini Uygulama Rehberinde PESAH ile ilgili bölümler için: http://www.sevivon.com/images/stories/kutuphane/kitaplar/el-gid.pdf  (sayfa 191-236)

Önemli Not: Yazıda kısa bir özet olarak verilen bilgiler, okuyucuya bu konular hakkında fikir vermek amacıyla Gözlem Yayıncılık’tan Şemot, Pesah Agadası ve El Gid Para El Pratikante; ayrıca Every Person’s Guide to Passover, ; The Jonathan Sacks Haggada, And You Thought They Were Only Four, Explorations kitaplarından ve   www.torahtots.com; www.aish.com, www.chabad.org, www.iyyun.com; http://torahinmotion.org sitelerinden derlenerek hazırlanmıştır. Cemaatlerin farklı gelenekleri, yorumlamaları ve uygulamaları olabildiği için Özel Günler ve uygulamalar hakkında en doğru ve detaylı bilgiler için, cemaatin kendi Rabi’lerine başvurması gerekir.

 *Katkıları için Rav İzak Peres’e teşekkür ederiz.