Birçok ebeveyn çocuğuna oyuncak alırken “En çok hangisini sever?” diye düşünür. Oysa asıl soru belki de şu olmalıdır: “Bu oyuncak çocuğuma ne kazandıracak?” Her oyuncak eğlenceli olabilir, ancak her oyuncak çocuğun gelişimi için aynı derecede faydalı olmayabilir. Çocuğun yaşına uygun, iyi seçilmiş ucuz bir oyuncak; bu özellikleri taşımayan çok pahalı bir oyuncaktan çok daha eğitici, eğlendirici ve gelişimi destekleyici olabilir. Bu nedenle oyuncak seçimi, çocuk gelişimi açısından düşündüğümüzden çok daha önemlidir
Dr. Endi Romano
Çocuklar oyun oynarken yalnızca vakit geçirmez; aynı zamanda öğrenirler. Oyuncaklar çocuğun yaratıcılığını, karar verme becerisini, boyut, şekil ve renk gibi kavramları kavramasını destekler. Düş kurma gücünün gelişmesine yardımcı olur ve çeşitli beceriler kazandırır. Ayrıca iş birliği yapma, paylaşma, bekleme ve sabırlı olma gibi sosyal becerilerin gelişmesine de katkı sağlar.
Örneğin; arabalar, kayma, tırmanma ve sallanma oyuncakları ile üç tekerlekli bisikletler büyük kas (kaba motor) gelişimini destekler. Elleri daha yoğun kullandıran kağıt, makas, mum boya, lego ve parçalı bulmacalar ise küçük kas (ince motor) becerilerini geliştirir.
Bez bebekler, kuklalar, yetişkinleri taklit etmeye yönelik oyuncaklar ve meslek setleri hayal gücünün gelişimine katkıda bulunur. Ev eşyalarını taklit eden oyuncaklar sosyalleşmeyi, paylaşma duygusunu ve dışa dönük kişilik gelişimini destekler.
Tahta harf ve sayılar, eklemeli bulmacalar ve tamamlama oyunları dil gelişimini, okuma ve konuşmayı destekler. Renkli çubuklar ve geometrik şekiller matematiksel düşünme becerisine katkı sağlar. Deniz kabuğu, taş ve yaprak gibi doğal materyallerle oynanan oyunlar doğa bilincinin gelişmesine yardımcı olur. Müzik ve ritim araçları ise dil ve sosyal becerileri destekler.
Oyuncak Seçiminde Güvenlik
Oyuncak alırken yalnızca eğitici olması değil, güvenli olması da son derece önemlidir. Oyuncak üzerindeki yaş uyarıları mutlaka dikkate alınmalıdır.
Genel olarak oyuncaklar çok küçük, kopabilecek, ayrılabilecek veya yutulabilecek parçalar içermemelidir. Özellikle üç yaş altındaki çocuklarda küçük parçaların yutulma riski olduğu unutulmamalıdır. Aklınızda daha pratik kalması için şu kuralı hatırlayabilirsiniz:
Tuvalet kağıdı rulosunun içine sığabilen her şey bu yaş grubu için küçük kabul edilir.
Ayrıca bazı boyalarda toksik kurşun bileşikleri bulunabileceği için boyası dökülebilecek oyuncaklar veya boya verebilecek kumaş içeren oyuncaklar tercih edilmemelidir.
Oyuncak Seçerken Yaş Önemlidir
Çocuklar için oyuncak seçerken gelişim özellikleri ve ilgi alanları dikkate alınmalıdır. Yaşına göre çok basit oyuncaklar çocuğun çabuk sıkılmasına neden olabilir. Daha ileri yaşlara yönelik oyuncaklar ise çocukta başarısızlık duygusu ve özgüven kaybına yol açabilir.
0–6 ay: Bebekler daha çok dokunma, ses ve renklerle ilgilenir. Asılan oyuncaklar, çıngıraklar, bebeğin tutabileceği ve sıkınca ses çıkaran yumuşak oyuncaklar uygundur. Farklı dokular içeren oyuncaklar bebeği iki eliyle oynamaya teşvik eder.
6–12 ay: Bu dönemde oyuncaklara ilgi süresi artar. Cee-ee oyunları da bu dönemde hem eğlenceli hem öğreticidir. Renkli bloklar, iç içe giren oyuncaklar, itip çekilen ve döndürülen oyuncaklar ile nitelikli diş kaşıyıcılar tercih edilebilir. Bir yaşa yaklaşırken ayakta durmasına ve yürümesine yardımcı olacak sabit oyun sehpaları da kullanılabilir.
1–2 yaş: Bu dönemde çocuklar hareket etmeyi ve keşfetmeyi sever. Doldurup boşaltabileceği oyuncaklar, banyo oyuncakları, küpler, basit yapbozlar, resimli öykü kitapları ve neden-sonuç ilişkisini gösteren basit düzenekli oyuncaklar faydalıdır.
2–3 yaş: Kaba motor becerileri geliştiği için atlama, koşma ve tırmanma gibi hareketli oyunlardan hoşlanırlar. Park oyuncakları, bebek arabaları, alışveriş arabaları ve itme-çekme oyuncakları uygundur. Taklit yetenekleri geliştiği için tren, araba ve kamyon gibi oyuncaklarla oyun kurmaktan keyif alırlar. Oyun hamuru, kağıt, boya kalemleri ve kum oyuncakları da bu dönemde oldukça uygundur.
3 yaş: Üç tekerlekli bisiklete binebilirler. Doktor seti, tamir seti ve mutfak setleri gibi rol oyunlarına yönelik oyuncaklar ilgilerini çeker. Bu dönemde sanatsal etkinliklere başlanabilir. Örneğin makarna boyama veya makarnaları ipe dizerek kolye yapma gibi etkinlikler oldukça eğlencelidir.
4–6 yaş: Kağıttan şekil kesme, yapıştırma ve parmak boyaları gibi etkinlikleri severler. Grup oyunlarına ilgi duyar, top oyunlarından hoşlanırlar. Sıra beklemeyi ve paylaşmayı öğrenirler. Harf ve rakam oyunları ilgilerini çeker. Puzzle ve sabır gerektiren oyunları oynamaktan keyif alırlar.
Okul çağı: Bu dönem hareketli bir dönemdir. Grup oyunları, bisiklet, atlama ipi, paten, futbol, voleybol ve kaykay gibi aktiviteler önerilir. Resimli kitaplar, abaküs gibi matematiksel becerileri destekleyen oyuncaklar ve bilim-deney setleri çocukların ilgisini çeker.
Çok Oyuncak Daha İyi Değildir
Birçok aile çocuğuna ne kadar çok oyuncak alırsa o kadar iyi olacağını düşünür. Oysa araştırmalar tam tersini göstermektedir. Önemli olan çok oyuncak almak değil, nitelikli oyuncak seçmektir.
En Değerli Oyuncak: Birlikte Oynanan Oyun
Çocuklar için en değerli şey pahalı oyuncaklar değildir. Oyuncakların gerçekten yararlı olabilmesi için anne ve babaların çocuklarıyla birlikte zaman geçirmesi ve oyun oynaması çok önemlidir.
Birlikte oynanan bir oyun, yapılan bir yapboz ya da kurulan basit bir tren yolu; çocukların hem duygusal gelişimini destekler hem de aile bağlarını güçlendirir. Bazen bir karton kutu çocuk için en güzel oyuncaktır. En değerli oyun arkadaşı ise anne ve babasıdır.
Unutmayın; kıyafetlerin üzerindeki lekeler aslında birlikte geçirilen zamanın izleridir. Ve ne güzeldir ki birlikte oynanan bir oyunun çocuğun ruhunda bıraktığı izleri hiçbir leke çıkarıcı silemez.
