Belirsizliklerle başa çıkmanın anahtarı PURİM

Bayram ve özel günlerimizde, tarihte bu dönemde atalarımızın yaşadığı olayların bize bugün neler ifade ettiğini anlamaya ve bu yaşanmışlıkların arkasındaki öğretilerle kendimizi, etrafımızı, ilişkilerimizi daha yukarıya taşımaya çalışırız.

Takvimdeki en mutlu, en keyifli bayramlarımızdan olan Purim Bayramı gelenekleri arasında bol ve çeşitli yemek, içecek, tatlı içeren ve Tanrı’nın Gizli Eli’ni simgeleyen farklı kıyafetler giyilen Purim ziyafet ve kutlamaları bulunur. Ayrıca kırmızı beyaz renkte ve çeşitli şekillerde yapılan Mavlaç şekeri ve ‘Amantaşen -Ozne Aman- Aman’ın kulakları’ adı verilen ve Aman’ın üç köşeli şapkasını simgeleyen Purim’in geleneksel üç köşeli bisküvileri Purim’i simgeleyen lezzetler arasında sayılabilir.

Purim, yapısı itibarıyla sınırlarımızı ve potansiyelimizi aştığımız bir gündür. Yeme-içmenin, kıyafet giymenin ve eğlencenin ötesinde Purim bize, şartlar ne kadar sert ve acımasız olsa da, biz Tora öğretileri rehberliğinde adım attığımızda kurtuluşun Tanrı’nın Yardımı ile bir anda gerçekleşebileceğini hatırlatır. Purim’de ayrıca Tanrı’nın Varlığı’nın etrafımızdaki ve hayatımızdaki doğal olaylarda gizli olduğunu, Tanrı’nın her zaman bizim yanımızda olmasının güven ve mutluluğunu da kutlarız, Purim’in bu kadar mutlu bir bayram olmasının en önemli sebeplerinden biri budur.

Bütün Yahudi ırkının yok edilmesi için çıkarılan hüküm karşısında tüm Yahudilerin birlik olmaları, Tanrı’ya ve Tora’ya tam olarak ve tümüyle bağlanmaları da, bize birlik olmamız, birbirimize ve Tanrı’ya bağlanmamız için böyle acı krizleri beklemememiz gerektiği mesajını verir.

Purim bu yıl 3 Mart Salı günü kutlanıyor.

Purim: Belirsizliklerle başa çıkma

Güney Afrika Ortodoks Sinagogları Birliği Başhahamı Rabi Dr. Warren Goldstein, Purim Bayramı’nın, aslında belirsizliklerle başa çıkmakla ilgili olduğunu şöyle anlatıyor.

“Tanrı her zaman dünyamızın ve hayatlarımızın içinde yer alır. Buna rağmen, günlük hayatımız siyasi belirsizlik, ekonomik belirsizlik, ani toplumsal değişiklikler ve benzeri birçok farklı belirsizlikler içinde geçer.

‘Purim’ kelimesinin kendisi ‘kura’ anlamına gelir; bu, Aman’ın Yahudi halkını yok etme planını uygulayacağı günü belirlemek için çektiği kuralara atıfta bulunur.

Bazen dünya, bir piyango, kura gibi rastgele ve duygusuz görünebilir. Purim bize şunu öğretir: Zaman zaman Tanrı dünyada yokmuş gibi görünse bile, gerçekte her şeyi O yönetmektedir. Hayat kaotik ve belirsiz göründüğünde bile bu, her zaman bizim iyiliğimizi gözeten, sevgi dolu bir Yaratıcı tarafından hazırlanmış büyük planın bir parçasıdır.”

“Belirsiz bir dünyada Purim umut, iman ve belirginlik verir”

Rabi Goldstein, Purim’de yerine getirdiğimiz dört mitsvanın, belirsizliklerle dolu bir dünyada yaşadığımız gerçeğiyle başa çıkabilmemiz için mükemmel bir formül oluşturduğunu şöyle anlatıyor: “Purim bizi yükseltir, bize hayatın büyük bilinmez ve bilinemezleriyle baş edebilmemiz için ihtiyaç duyduğumuz duygusal ve ruhsal kaynakları sunar.

Belirsizlik zamanlarıyla başa çıkabilmek için şu dört şeye ihtiyacımız var: Tanrı’ya güven ve iman; ihtiyaç sahiplerine karşı merhamet ve iyilik; destekleyici ve sevgi dolu ilişkiler ve sahip olduğumuz tüm nimetler için şükran ve takdir duygusu.”

Dört Mitsva: Belirsizliklerle dört başa çıkma yolu

Rabi Goldstein, Purim’in her bir mitsvasının, bu dört başa çıkma yolundan birine karşılık geldiğini belirtiyor.

Megila  

“Öncelikle Tanrı’ya güven ve iman. Purim’de, Purim olaylarının anlatıldığı Megila’nın — hem akşam hem de sabah — okunmasını dinlemek bir mitsvadır. Megila, Tanrı’ya olan güven ve iman ile ilgilidir; O’nun varlığını, açıkça görünmediği zamanlarda bile her yerde fark edebilmeyi öğretir.

Nitekim Talmud’a göre, başkahraman olan Ester’in adı, ‘gizli’ anlamına gelen hester kelimesinden türemiştir; bu da Tanrı’nın dünyadaki gizli varlığına bir göndermedir. Yahudi halkının yok olmaktan mucizevi bir şekilde kurtuluşunu anlatan Megila’da, Tanrı’nın adı bir kez bile geçmez; buna rağmen O’nun varlığı ve ‘yol gösteren Eli’ hikâye boyunca hissedilir.

Tanrı’nın eski Pers diyarındaki atalarımızla birlikte olduğu gibi, belirsizlik zamanlarında bizimle de birlikte olduğuna inanırız. Hayatımızda ve dünyada Tanrı’nın Varlığının farkında olmamız gerekir. Tanrı’ya duyulan bu derin iman, her şeyin bizim istediğimiz gibi sonuçlanacağına dair bir beklenti değildir; aksine, O’nun Sevgisi ile çevrelendiğimizin ve her şeyin olması gerekenin en hayırlısı olduğunu bilmenin verdiği huzurdur.”

Matanot La’evyonim

“Purim’in bir diğer mitsvası ise matanot la’evyonim, bayram sevincini herkesin yaşayabilmesi için ihtiyaç sahiplerine hediye veya para hediyesi vermektir; bu da elbette iyilik ve merhametle ilgilidir. İhtiyaç içindeki bireylere ve yardım kuruluşlarına şefkat ve cömertlikle uzanmalı, elimizden geldiğince destek olmalıyız.”

Mişloah Manot

“Purim’in üçüncü mitsvası mişloah manot, dostlarımıza ve ailemize hediyeler göndermek. Bu mitsva, ilişkilerimizi beslemekle ilgilidir. Günümüzde birbirimize güvenebilmek, birbirimize yaslanabilmek için ilişkilerimize her zamankinden daha fazla ihtiyacımız var. İlişkilerimiz bizi besler, belirsiz zamanlara dayanabilmemiz için gereken gücü ve duygusal dengeyi sağlar. Mişloah manot, çevremizdeki insanlarla bağlarımızı güçlendirir ve destek ağımızı sağlamlaştırır.”

Purim seudası

“Dördüncü mistva, Purim seudası, Purim’in kutlama yemeğidir. Purim seudası birçok bakımdan bir seudat hodaah, yani bir şükran ziyafetidir. Burada Purim’de yaşanan mucizevi kurtuluşumuz için olduğu kadar, her gün hepimizin deneyimlediği sayısız günlük mucizeler için de teşekkürlerimizi ifade ederiz.

Seuda, bir an durup Tanrı’nın üzerimize yağdırdığı sayısız nimetleri düşünüp bunların tadını çıkarmak için bir fırsattır; kaybettiklerimize ve/veya eksiklerimize değil, sahip olduklarımıza odaklanmamızı sağlar. Pirke Avot’ta da belirtildiği şekilde mutluluğun sırrı da işte budur. “Kim zengindir? Payına düşenden mutlu olandır — b’sameah b’helko.” (Pirke Avot 4:1)
En büyük mutluluk, sahip olduklarımızı takdir etmekten gelir.

Dünyamızdaki belirsizliklerden daha az şekilde etkilenmek için Purim’i farklı bakış açılarından görerek her sene yeniden kucaklama fırsatına sahibiz. Günün dört mitsvasına yenilenmiş bir güçle sarılarak, belirsizliklerle dolu bir dünyada yaşamak için hep birlikte bir şifa ve denge kaynağı sunan bu mitsvaların ebedi öğretilerini hayatımıza taşıyabiliriz.”

Dört Özel Şabat-2

ŞABAT ZAHOR-28 Şubat Cumartesi

Purim’den önceki Şabat, Şabat Zahor olarak anılır.

Şabat Zahor, kelimenin tam anlamıyla ‘Hatırlama Şabatı’ anlamına gelir.

Şabat Zahor’da okunan pasuklardan ikisi:
“Amalek’in, Mısır’dan çıkışınız sırasında sana ne yaptığını hatırla! Halsiz ve bitkin olduğun bir sırada, yolda aniden karşına çıkmış, geride kalan halkı, arkandaki tüm zayıf düşmüş olanları kesmiş, Tanrı’dan korkmamıştı” (Devarim 25:17–18).

Rabi Meir Goldstein, Purim hikâyesindeki Aman gibi, Amalek’in de Yahudilere zarar vermek isteyen, Yahudi toplumunu yok etmek veya toplumun en savunmasız kesimlerine saldırmak isteyen herkesin simgesi haline geldiğini belirtir.

Rabi Goldstein, Polonyalı Hasidik lider Rabi Simcha Bunim’in (1765–1827) bu pasukların merkezinde temel bir Yahudi değerinin bulunduğunu öğrettiğinden bahseder. Rabi Simcha şöyle der: “İsrailoğulları gruptan ayrılmamış olsalardı, Amalek bu kadar çok kişiyi yenip öldüremezdi… Birlik içinde olduğumuz sürece, Amalek bizim üzerimizde hâkimiyet kazanamaz. Rabi Simcha, toplumdan koptuğumuzda herkesin zayıfladığını; nefretin ve yıkımın ise güç kazandığını belirtir. Günümüzde toplumlarımız içten içe oyulma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Hiç olmadığı kadar bağlantıda kalma imkânımız olan bir çağda, ne yazık ki sosyal bağlarımız gittikçe yıpranmaktadır. Daha az arkadaşımız var, sevdiklerimizden daha uzakta yaşıyoruz ve iş dışındaki zamana daha az vakit ayırıyoruz. Toplumlarımız, birlikteliğimiz zayıfladığında, Tanrı korusun, Amalek güç kazanır.”

Hatırlama, toplumumuzu tanımlama sürecimizin merkezinde yer alır

Rabi Goldstein, Formun Üstü

Formun Altı

Rabi Simcha’nın bize önerdiği gibi, çevremizdekilerle daha derin ve güçlü ilişkiler kurmaya çalışmamız gerektiğini belirtir. “Başkasının yükünü taşımak, bir şekilde alçakgönüllülük dersidir. Kendi ihtiyaçlarımızın, düşüncelerimizin ve acılarımızın sesini birazcık kısmamızı ve yanımızdakinin anlattıklarına kulak vermemizi gerektirir.

Toplumsal dayanışmanın giderek yıprandığı bu dönemde, bizden farklı düşünen,  farklı hisseden, farklı seven insanlarla ilişki içinde yaşamayı unutuyoruz. Böyle zamanlar, yabancılaşma, nefret ve insan dışılaştırma görüntüsü altında Amalek’in yeniden yükselmesini kolaylaştırır.

Şabat Zahor, hafızanın, hatırlamanın — hem psikolojik hem de toplumsal olarak — hayatımızdaki merkezi rolünü bize anımsatır. Rabi Simcha Bunim, özümüzde sosyal varlıklar olduğumuzu ve toplumların birlik gücünün gerçekten hayati önem taşıdığını öğretir.  Bu özel Şabat’ın potansiyeli, bize toplum hayatımıza yeniden bağlanma, birbirimizin yükünü taşımak için fırsatlar arama ve ‘hepimiz bu yolculukta birlikteyiz’ gerçeğini yüreğimizde canlı tutma gücünü verebilir. ”

ADIM ADIM PURİM 5786– 2026

28 Şubat Cumartesi - 11 Adar - Arba Peraşiyot - Şabat Zahor

Pesah yolunda Dört Özel Peraşa’nın ikincisi, Hatırlama Şabat’ı/Şabat Zahor olarak anılır. İsrailoğulları’nın Mısır Çıkışında en zayıf oldukları anda ve hiçbir sebep yokken Amalek’in onlara arkadan saldırdığının hatırlandığı Tora bölümü, haftalık peraşaya ek olarak okunur.

2 Mart Pazartesi - 13 Adar - ESTER ORUCU - TAANİT ESTER

Ester orucu, 2 Mart Pazartesi sabahı gün doğmadan başlar, aynı akşam yıldızların çıkışıyla sona erer.

Bu orucu sadece adı Ester olanların tutması gerektiği inanışı yanlıştır. Hamile veya süt verenler hariç, sağlıklı ve bar/bat mitsvasını yapmış her Yahudi, Ester orucunu tutar. Ester orucu, her insanın sıkıntılı zamanlarında tüm kalbiyle Tanrı’ya dönüp O’na seslendiğinde Tanrı’nın onu görüp duyduğunu, onun yanında olduğunu hatırlatır.

Oruç günlerinin hedefi, düşüncelerimizi, konuşmamızı ve hareketlerimizi daha iyi hale getirmeye niyet etmemizdir. Kendini geliştirmek için gayret etmeden oruç tutan kişi, günün asıl anlamı ve amacını göz ardı etmiş olur.

2 Mart Pazartesi akşamı - 13 Adar akşamı - Megilat Ester'in okunması

Megila’yı kurallarına göre dinlemek/okumak mitsvası kadın-erkek herkesi kapsar. Megila, Purim’in başladığı akşam (bu sene 2 Mart Pazartesi akşamı) ve ertesi gün sabah duasında (3 Mart Salı sabahı) beraha -dua söylenerek okunur.  

Megila’nın okunması o kadar önemlidir ki, bunun için Tora öğrenimi bile ertelenebilir.

3 Mart Salı (14 Adar) Purim

Tanrı’nın doğal olaylar arkasında gizlenen Eli ile Aman’ın İsrailoğulları’nı yok etme planlarını tersine çevirmesi ve kurtuluşu getirmesinin kutlandığı Purim bayramı, bayramın dokusunu yansıtan mitsvalar eşliğinde kutlanır. Megilat Ester’i okumak/dinlemek,  Mişloah Manot, Matanat LaEvyonim, Mişte. Bunlara ek olarak dualara Al Anisim -mucizeler için- bölümünü ekleriz.

4 Mart Çarşamba (15 Adar)-Şuşan Purim

İkinci gün İstanbul’un da dahil olduğu surla çevrili şehirler için Şuşan Purim ‘de akşam (3 Mart Salı akşamı) ve sabah (4 Mart Çarşamba sabahı), Megilat Ester bu sefer beraha söylenmeden okunur.

Not: Yazıda özet olarak verilmiş olan bilgiler, okuyucuya konu hakkında fikir vermek amacıyla Gözlem’den Megilat Ester, El Gid Para El Pratikante, Pirke Avot, Şemot kitaplarından, www.sevivon.com, rabbisacks.org, sefaria.org, ou.org, www.chabad.org, https://chiefrabbi.co.za, https://truah.org sitelerinden derlenerek hazırlanmıştır ve konu hakkındaki sayısız yorumlardan sadece bazılarını içermektedir. Toplulukların farklı gelenekleri ve uygulamaları olabildiği için özel günler ve uygulamalar hakkında en doğru ve detaylı bilgiler için, cemaatin kendi Rabi’lerine başvurması gerekir.

*Katkıları için Rav İzak Peres’e teşekkür ederiz.