Şam'da tarihi bir sinagog kapılarını açtı

Suriye'de terk edilmiş bir sinagog, ülkenin bir zamanlar gelişen Yahudi topluluğunu yeni kurulan rejim altında yeniden canlandırmayı uman bir haham tarafından yeniden açıldı.

Başkent Şam'ın Eski Şehrindeki Franje Sinagogu, 15. yüzyıldaki sürgünden sonra İspanya'dan kaçan Sefarad Yahudileri tarafından inşa edilmişti. Geçtiğimiz ayın sonlarında, Suriye'deki Yahudi yaşamını canlandırmayı amaçladığını belirten Tunuslu Haham Michael Eilyahu Houry tarafından resmen yeniden açıldı. Tunuslu haham “Suriye ziyaretimin asıl nedeni, Yahudilerin Suriye'ye dönüşünü sağlamaya yardımcı olmak” dedi.

Geçen yüzyılın başlarında yaklaşık 100 bin kişiden oluşan Suriye Yahudileri, şimdi neredeyse tamamen yok olmuş durumda; sadece yedi Yahudi’nin kaldığı tahmin ediliyor.

Binlerce yıllık şehrin bir ara sokağında gizlenmiş sinagogun yeniden açılış töreninde konuşan Haham Houry, yakın zamana kadar düşünülemez bir iddiada bulundu: "İnanıyorum ki Suriye'deki Yahudiler çok iyi bir hayat yaşarlardı. Burada Avrupa'dakinden daha güvende olurlardı."

Sinagog on yıllardır büyük ölçüde kullanılmamış olsa da, iç kısmının büyük bir bölümü bozulmadan korunmuş durumda; eski menoralar, Tevrat tomarları ve mezmur kitapları hala içeride duruyor.

Haham Houry sinagogun durumuyla ilgili olarak da “Sinagoga girip hala ne kadar güzel olduğunu görmek inanılmazdı. Şimdi temizlendi ve törenler için hazır” dedi.

Bir asır önce Suriye'de var olan hatırı sayılır Yahudi topluluğu, ağırlıklı olarak Şam ve Halep'te yoğunlaşmıştı. İsrail'in kurulmasının ardından bu varlık giderek azaldı. Suriye ile İsrail arasındaki savaşlar ve eski diktatör Hafız Esad'ın yönetimi altındaki on yıllarca süren baskı ortamında, Yahudi nüfusu sonraki yıllarda düştü.

Zamanla, Yahudi topluluğu neredeyse tamamen yok oldu. 1992'de Esad, Yahudiler üzerindeki uzun süredir devam eden seyahat kısıtlamalarını kaldırdığında, binlerce kişi Suriye'yi terk etti ve bir daha asla geri dönmedi.

2011-2024 yılları arasında yaşanan iç savaşın yaygın yıkımı sırasında tarihi Yahudi mekanları ağır hasar gördü. Bu hasarlar arasında, dünyanın en eski sinagoglarından biri olan ve İlyas Peygamber’in bir zamanlar bir mağarada saklandığı yerde inşa edildiği söylenen Şam'daki Jobar Sinagogu da bulunuyordu. MÖ 720 yılına kadar uzanan tarihiyle, bombalanıp yağmalandıktan sonra harabeye dönmüştü.

Şimdi Haham Houry, sadece Yahudileri Suriye'ye dönmeye teşvik etmekle kalmayıp, terk edilmiş veya yıkılmış tarihi Yahudi mekanlarını da restore etmeyi umuyor. “Jobar Sinagogu'nu yeniden inşa etmek için her yerden bağış toplamaya çalışacağız. Bazı sinagoglar uzun süredir terk edilmiş oldukları ve bazı onarımlara ihtiyaç duydukları için rehabilitasyona ihtiyaç duyuyorlar, ancak sinagogların durumunu organize etmek ve güzel görünümlerini geri kazandırmak için görevimizi yerine getireceğiz.” Haham Houry'ye göre, Suriye'de yaklaşık 30 sinagog kaldı.

Aralık 2024'te Beşar Esad'ın düşüşünden bu yana Suriye, Batı yaptırımlarının kaldırılması, ABD ve Avrupa ile diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması ve yurt dışından mültecilerin geri dönmesi de dahil olmak üzere bir dizi dramatik değişiklik geçirdi. Haham Houry, Yahudilerin yeni yönetim altında Suriye'ye geri dönüp özgürce yaşayabileceklerine olan güvenini koruyor. Haham Houry şunları söyledi: “Suriye hükümeti, özellikle burada bulunan Suriyeli Yahudilerle çok ciddi bir şekilde işbirliği yapıyor. Suriye'de barış içinde yaşıyorlar ve koşulları çok iyi. Hükümet ayrıca dünyanın her yerinden gelen Yahudileri de memnuniyetle karşılıyor.”

Yakın zamanda, Michigan'daki Ann Arbor Yahudi Federasyonu'ndan Haham Asher Lopatin liderliğindeki bir Amerikan-Yahudi heyeti Suriye'yi ziyaret etti. Grup, Şam'daki Ulusal Müze'yi ziyaret ederek Dura-Europos Sinagogu’nun duvar resimlerini inceledi. MS 244 yılına tarihlenen bu resimlerin dünyadaki en eski sinagog sanat eserleri olduğu düşünülüyor.