Çocuk sağlığı, yalnızca hastalıkların tedavisiyle sınırlı olmayan, büyümeyi, gelişimi, ruhsal dengeyi ve yaşam alışkanlıklarını da kapsayan bütüncül bir süreçtir. Bir önceki söyleşimizde erken çocukluk döneminde sağlam çocuk takibinin önemini konuştuğumuz Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Endi Romano ile bu kez 3 yaş sonrası çocukluk ve ergenlik dönemine odaklanıyoruz.
Üç yaş sonrası çocuklar için ‘artık sadece hastalanınca doktora gidilir’ algısı doğru mu?
Bu algı toplumda oldukça yaygın olmakla birlikte maalesef doğru değildir. Yaşamın ilk yıllarında aşı takvimlerinin yoğunluğu ve ailelerin ebeveynlik konusunda yeni deneyimler kazanıyor olması nedeniyle çocuklar daha düzenli kontrole getirilir. Ancak 3–4 yaş sonrasında ailelerin hastalık yönetimi konusunda kendilerini daha yeterli hissetmesi ve ‘artık hastalıkları tanıyoruz’ düşüncesiyle birlikte başvurular azalabilmektedir. Bu noktada sağlam çocuk takibi geri planda kalır ve çocuğu görmediğimiz süre olması gerekenden fazla uzayabilir.
Oysa sağlam çocuk takibi, çocuk hekimliğinin temelini oluşturur. Okul öncesi ve okul çağında büyüme hızı, kilo alımı, davranış örüntüleri ve yaşam alışkanlıkları belirginleşir. Çocuk doktoru bu dönemde yalnızca akut hastalıkları değil, çocuğun genel sağlık durumunu ve sağlıklı gelişimini de değerlendirmelidir. Düzenli kontroller, ilerleyen yıllarda ortaya çıkabilecek sorunların erken dönemde saptanmasına olanak tanır. Bu nedenle dört yaştan sonra yıllık kontrollerin önemi büyüktür.
Çocukluk döneminde (3-12 yaş) çocuk doktoru hangi konuların takibini yapar? Okul çağı çocuklarında düzenli doktor kontrolü neden önemlidir?
Bu yaş aralığı çocuk hekimliği açısından oldukça geniş bir alanı kapsar. Çocuğun boyu, kilosu, büyüme eğrileri, beslenme düzeni, ergenliğe giriş zamanı ve ilerleme hızı yakından takip edilir. Aynı zamanda bağışıklık sisteminin durumu ve sık hastalanıp hastalanmadığı değerlendirilir.
Okul çağıyla birlikte çocukların yaşam tarzı belirgin şekilde değişir. Hareket azalır, ekran süresi artar ve uzun süre oturma alışkanlığı gelişir. Ailelerin okulda çocuğun beslenmesini kontrol etmesi zorlaşırken, arkadaş çevresinden edinilen yanlış alışkanlıklar beslenmeyi olumsuz etkileyebilir. Bu durum kilo sorunları, duruş bozuklukları ve vitamin eksikliklerine yol açabilir. Düzenli doktor kontrolleri sayesinde bu değişimler erken fark edilir ve aileye zamanında rehberlik edilir.
Beslenme, uyku ve ekran kullanımı çocuk doktorunun ilgi alanına girer mi?
Kesinlikle girer. Beslenme ve uyku, çocuğun hem bedensel hem de zihinsel gelişimi için kritik öneme sahiptir. Yeterli ve dengeli beslenme ile düzenli uyku; dikkat, öğrenme ve genel gelişim üzerinde doğrudan etkilidir. Uzun ekran süreleri ise dikkat dağınıklığı, huzursuzluk, obezite, duruş bozuklukları ve göz sağlığı sorunlarına neden olabilir. Çocuk doktoru olarak amacımız; bu alanlarda sorunları erken fark ederek ailelere yasaklayıcı değil, gerçekçi ve uygulanabilir öneriler sunmaktır.
Okul dönemiyle birlikte sıklaşan enfeksiyonlar konusunda aileler nasıl bir yol izlemeli?
Okula ilk kez başlayan çocuklarda sık enfeksiyon görülmesi çoğu zaman normaldir. Bu süreç, çocuğun bağışıklık sisteminin mikroplarla tanışma dönemidir ve doğal bir bağışıklık eğitimi olarak değerlendirilebilir. Aileler bu dönemde sıklıkla vitamin veya ilaç desteği arayışına girse de bağışıklığı güçlendiren en etkili unsurlar temel yaşam alışkanlıklarıdır. Dengeli beslenme, yeterli uyku ve sağlıklı bağırsak mikrobiyotası bağışıklığın temel taşlarıdır. Ayrıca el yıkama ve hijyen alışkanlıklarının kazandırılması enfeksiyon riskini önemli ölçüde azaltır.
“Ergenlik başlangıcı her çocukta farklıdır”
Ergenlik başlangıcı çocuk doktoru tarafından nasıl değerlendirilir? Ergenlik döneminde çocuk doktorunun rolü nedir?
Ergenlik başlangıcı her çocukta farklıdır ve bu sürecin değerlendirilmesinde rutin sağlam çocuk takibi büyük önem taşır. Bazı bedensel değişiklikler aileler tarafından fark edilmeyebilir ya da yanlış yorumlanabilir. Çocuk doktoru, ergenlik belirtilerinin zamanlamasını değerlendirerek normal sınırlar içinde olup olmadığını aileyle paylaşır; erken ya da gecikmiş ergenlik durumlarında gerekli yönlendirmeleri yapar.
Bu yaş grubunda çocuk doktoru yalnızca bedensel sağlığı mı takip eder?
Hayır. Çocuklar bir bütün olarak değerlendirilir. Ergenlik döneminde fiziksel değişimlerin yanı sıra ruhsal ve sosyal değişimler de yaşanır. İçe kapanma, ani öfke patlamaları, okul başarısında düşüş gibi belirtiler önemli sinyaller olabilir. Bu belirtilerin erken fark edilmesi, çocuğun gelişimini ve yaşam kalitesini olumlu yönde etkiler.
Ergenlerle iletişim kurarken bir çocuk doktoru nelere dikkat eder? Siz nasıl yaklaşıyorsunuz?
Ergenlerle iletişimde güven ilişkisi esastır. Yargılayıcı olmadan, saygılı ve sabırlı bir yaklaşım benimsemek gerekir. Ben ergenlerle konuşurken onları birey olarak görmeye, görüşlerine saygı duymaya ve kendilerini rahat ifade edebilecekleri bir ortam yaratmaya özen gösteriyorum.
Aşı takibi ve koruyucu sağlık hizmetleri bu dönemde nasıl devam etmeli?
Aşılar yalnızca bebeklik dönemine ait değildir. Okul çağı ve ergenlik döneminde de hatırlatma dozları bulunur. Düzenli kontroller, yalnızca hastalıkları değil, hastalık risklerini azaltmayı da hedefler. Bu nedenle bu yaş grubunda da yıllık muayeneler devam etmelidir.
Aileler çocukluk ve ergenlikte hangi durumlarda mutlaka çocuk doktoruna danışmalı?
Boy ve kilo artışında belirgin değişiklikler, sık ve ağır enfeksiyonlar, geçmeyen baş veya karın ağrıları, davranış değişiklikleri ve okul uyum sorunları mutlaka değerlendirilmelidir. Kısacası ailelerin ‘acaba normal mi?’ diye düşündüğü her durumda başvurulacak ilk ve en güvenilir rehber çocuk doktorudur.
