Alaska ve Ontario Kurtları

Bugün dünyanın gözü Arktik ve Kuzey Buz Denizi’nde. Grönland kavga konusu. Alaska, Frigo buz kesen bir ortam var. Trump güvenlik nedeni ile Yeşil Vadi’yi istiyor. Oysa biliyoruz ki Yeşil Vadi’nin sahibi Tosun Paşa. Kanada, Alaska, Grönland ve Arktik tarafında yaşayan Inuk halkını bilmeden, öğrenmeden bu konuları tartışmak büyük hata ve eksiklik. Inuit çoğulu olarak Inuk Halkı simge, dövme, sembol birçok açıdan Türklere benziyor, hatta Alaska dili İnupiaq ile Türkçe çok benzeşiyor. Kendilerine Eskimo denmesinden hoşlanmıyorlar çünkü değiller. Danimarka’nın baskısı ile yıllarca zorlanan Inuk Halkı her iki tarafa da mesafeli. Ama AB ve İngiltere “of denizleri aş da gel kurbanın olam” misali “GAP’ı gaptırmam” diyerek NATO ülkesini bir diğer NATO ülkesinden koruyor. Diğer yandan NATO ve AB üyesi olmayan Ukrayna için Rus varlıklarına ambargo koyup, SWIFT sistemi dışına çıkarırken, Venezuela için herhangi bir aksiyon almayan aynı AB ve İngiltere, Danimarka için ABD bankalarına ve şirketlerine yaptırım hazırlığı yapıyor haberi geliyor. Fed’i SWIFT dışına AB daha göndermeden, Powell için Fed binası renovasyon bütçesinde kongrede yalan beyan verdiği suçlamasından dolayı ‘adayı terk edenler’ listesine düştüğü haberi piyasaları çalkalıyor. Herkes bağımsız merkez bankacılığına bu bir ket vurmak diye tartışırken, Grönland’ı vermezlerse Danimarka ekonomisini yerle bir etmek üzerine bir başka salvo geliyor.

Teksas – Tommiks

Kulver kalesinde Captain Miki, diğer adı ile Tommiks ‘Altına Hücum – Batı’ya Göç’ döneminde Nevada’da kolluk kuvvetlerinde, Çelik Blek (Black) ise Boston kolonilerinde İngilizlere karşı bağımsızlık mücadelesinde karşımıza çıkıyor. Her ikisi de 1800’lerin başında geçer.

İspanya Kraliçesi adına sömürülen Latin Amerika’da Meksika bağımsızlığını İspanya’dan 1821’de alır. Teksas ise Meksika’dan bağımsızlığını 1836’da alır. 1845’te ABD Teksas’ı ilhak edince Meksika ile savaşır. Bakalım AB ve İngiltere Danimarka için ne kadar ciddi. Hatırlarsak İsveç ve Finlandiya daha yeni NATO üyesi olmuştu. Eğer Grönland için NATO’da savaş çıkarsa Ruslardan kaçalım derken doluya mı tutulmuş olurlar. Dolu da o bölgenin havasında zaten doğal bir olgu üstelik. 1867’de Fransa ve İngiltere’den bağımsızlığını alan Kanada ise ABD’nin eyaleti olmamak için AB’ye yanaşırken, Alaska’yı Ruslardan 1867’de satın alan ABD, Ruslara karşı belki de Grönland’ı satın alacak. Arktik, Kuzey Buz Denizi benim güvenliğim için şart diyor çünkü.

Dallas dizisinde Ceyar ve Bobby ile Sue Ellen hikâyesi zengin petrolcüler ile sığır yetiştiren cowboylar arasındaki mücadele ile alakalıdır. Dallas gibi Bonanza da meşhurdu, gençler yine bilmez. 1979 İran Devrimi olduğunda pas geçilen Eurovision şarkı yarışmasına, 1980’de Ajda Pekkan “Petr’ Oil” şarkısı ile katılıp “Aman petrol, canım petrol, artık sana sana sana muhtacım petrol” demiştir.

Commandante Panama Terzisi

Neoliberal Milei’nin Arjantin’inden Ernesto ‘Che’ Guevara, bugün halefinin tam zıttı bir politika ile Küba Devriminde ABD’ye karşı mücadele etmiştir. Bolivarcı Venezuela operasyonu sonrası Küba’ya uyarı geldi, Meksika, Kolombiya gibi. Panama’ya Çinli şirketler kanalı yönetiyor diye yapılan çıkış sonrası kanalın Blackrock’a geçmesi, Arjantin’e seçim öncesi swap kanalı ile Milei’ye parasal destek verilmesi hep aynı ajandanın başlıkları. Panama Kanalı’nı Fransa tamamlayamayınca ABD devir alır. 1904’te başlar, 1914’te açar.

Başta Monroe Doktrini. Avrupa sömürgeciliğine karşı Amerika Kıtasında ABD uygulamaları zaman içinde Ruslara karşı dönmüştü. Sonrasında şansölye Merz demişti ya, Pax Americana bitti. Sebep ise Washington Konsensüs Pekin Konsensüs karşısında maçı farklı yenik götürüyor, Petrodollar sistemi sallanıyor. Rusya’ya konulan ambargolar, Çin’e konulan tarifeler maçın gidişatına etki etmeyince, petrolün arzını ve fiyatını kontrol ederek ticaret yollarını kontrol etmek, rezerv para statüsünü korumak amaç. Bu yüzden kendi eliyle inşa ettiği bu yapıları kendisi yıkarak yeni finansal mimariyi inşa etmeye çalışıyor.

Dönelim Venezuela’ya. Panama, Ekvador, Kolombiya ve Venezuela’dan oluşan Büyük Kolombiya’dan 1830’da ayrılan Venezuela. Büyük Kolombiya ismi Kristof Kolomb’dan geliyor. Konu dönüp dolaşıp yine bize geliyor. İstanbul’un Fethi ile bir çağ kapanırken, İpek Yolu da Avrupalı tüccarlara kapanınca Pax Mongolica (Pax Tatarica) bitiyor. Yeni ticaret yolu arayan Kolomb önce 2. Bayezid’e geliyor, yüz bulamayınca İspanya Kraliçesi’ne gidiyor. Hindistan’a gitmek amacı. Gel gör ki farkında olmadan Indian ülkesine çıkıyor. Aslında Macellan’dan önce bütün Amerika kıtasının haritasını çıkaran, Kolomb ile aynı yıllarda bir başkası daha var. Piri Reis Kuzey ve Latin Amerika’yı olduğu gibi gösteren haritası ile Kolomb’dan önce kıtayı keşfetmiş olabilir. Ki Indian dediği yerlilerin de Alaska Bering üzerinden göç ile gitmiş olma ihtimalleri yüksek.

Tom Braks – Tex

1860’larda Arizona, New Mexico, Teksas civarında geçen iki çizgi roman daha. ABD İç Savaş yıllarıdır. Hala Kuzey-Güney kullanmaktan kaçınırlar. 6 Ocak Kongre baskını bu yüzden bir travmadır hala. Güç tek yerde toplanmasın diye merkez bankası Fed aynı nedenle 12 farklı bölgede kurulmuştur. NBA’de sadece Doğu-Batı Karması olması da benzer nedendendir. Savaş biter, kölelik kalksın diye 1875’de ırk ayrımcılığı yasaklanır. Ancak otobüste arka koltukta oturmak ancak Martin Luther King önderliğinde “I have a dream” ile 1964 ‘Medeni Haklar Yasası’ sonrası ortadan kalkar. Obama 2008’de seçilir.

Ticaret yollarından bahsedince diğerlerini unutmamak lazım. Süveyş Kanalı Osmanlı’nın başlattığı bir projedir. Özgürlük Heykelini istemeyince Osmanlı, önce Fransa’ya gider, sonra ABD’nin 100. yıl bağımsızlık kutlama hediyesi olarak New York’a. Kuzey Denizi’nde, Baltıklarda İsveç, Rusya, İngiltere ve Fransa çekişmesinden uzaklaşıp Akdeniz’e inen Osmanlı, Cebelitarık ve Süveyş’i kontrol ederek Akdeniz’i iç deniz haline çevirmiştir. Osmanlı’dan ticaret gemilerine izin koparabilmek için, tarihinde başka bir ülkeye tarife ve gümrük vergisi ödemek zorunda kalan ABD bugün dünya ticaretini kendi lehine yönetmek için aynısını yapıyor. İzmir’de Konak Pier (bugünkü iskele, eski gümrük binası) inşa eden Eiffel ile Özgürlük Heykeli armatürlerini yapan Eiffel ile Paris’teki Eiffel aynı kişiler. Eyfel Kulesi ikisinden sonra. Görüldüğü üzere her masada varız.

Red Kit – Daltonlar

Lucky Luke diye bilinen Red Kit’in orijinalinde 18, Türkçesinde 20. sayısı ‘Petrole Hücum’ adındadır. Orijinal adı ‘18 – À l’ombre des derricks’ olarak geçer, 1962 yılındadır. 1973’de Kissinger Blair House’da Suudi Prens Fand Ibn Abdel Aziz ile altı sayfalık bir anlaşma imzalar. Petrodollar Sistemi başlamıştır. 1971’de Nixon altın dolar arasındaki bağı koparmış, 1974’te Bretton Woods sona ermiş ve ‘Serbest Dalgalı Döviz Rejimi’ başlamıştır. Altın rezervi hazineye Fort Knox emanetine çekilmiştir. 2023 yılında LIBOR resmi olarak bitince ‘Serbest Dalgalı Faiz Rejimi’ (bir İstanbul Ekolü deyişidir) başlamıştır.

ABD hazinesinin 1971 sonrası başlayan sonsuz borçlanması bugün yıllık 1,5 trilyon dolar faiz yükü yaratmıştı. Bizzat Fed’in birikmiş trilyon dolara yakın tahvil faiz zararı olunca, kredi kartı faizleri %20-30 bandına oturup, ABD tahvil faizleri beş katını görünce, bina renovasyon bütçesinde şaştığı için Fed Powell niye mahkemelik oldu anlamak daha kolay olacaktır.

Dünyayı Kurtaran Adam Cüneyt Arkın

Finansal dönüşümün yılı 1971’de ilk yayınlanan Yüzbaşı Volkan gibi Kara Murat, Malkoçoğlu karakterlerini de unutmamak lazım. Malkoçoğlu’na hayat veren rahmetli Ayhan Başoğlu 1871’de kurulan Saint Joseph Lisesinde öğretmenimdi. Dersten önce sınıfa girmeden ‘Ayhan Hoca’ nidaları okulu inletirdi. Bir gün okulun diğer ucundan Haluk Hoca öbür uca gelerek, “çocuklar biraz yavaş olun” demek zorunda kalmıştı. Saint Joseph Lisesi’nin Ticaret Enstitüsü Osmanlı’ya ilham vermiş ve Ticaret Nazırlığı kurulmuş, sonrasında Yüksek Ticaret Okulu’na dönmüştür. Sultan Abdülhamid’in maddi katkı koyması ile Hamidiye Ticaret Mektebi adını alan okul, zaman içinde İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi ve mezunu olduğum 1982 Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, şimdi İşletme Fakültesi olmuştur. Aynı Abdülhamid İngilizlerin Süveyş için Mısır’ı işgal etmesine karşılık, Hindistan’a giden ticareti elde tutmak için Hicaz Demiryolu Projesini başlatmıştır. Atatürk’ün Pozantı’da kongre yaptığı yerde, Almanların tren yolu çalışmaları bu Bağdat-Hicaz hattının uzantısıdır. Karaisalı’da Varda Köprüsü üzerinde trenden uçan James Bond Skyfall filmine bir de bu gözle bakmak gerekir. Ancak unutmamak lazım ki bir başka boğazda, Çanakkale’de aynı İngilizlere karşı “Adanalıyık Allah'ın Adamıyık” kahramanlık destanını yazan, geçen hafta kurtuluş yıldönümü olan 1922’de, Fransızların “en arriere” kelimesini “anarya yapmak” olarak çeviren Adana’dır.

ICE ile göçmen avı, Ukrayna, İran, Nahcivan, Yemen, Somali, Meksika, Arjantin, Venezuela, Kolombiya, Panama, Küba, Kanada, Grönland niye bugünlerde ön planda anlaşılmıştır bu yazı ile. Yeni bir finansal mimari ile yeni ticaret yolları üzerinden Çin Seddi aşılmaya çalışılıyor. Manyetik kutuplar gibi ekonomik kutuplar yer değiştiriyor. Birleşmiş Milletler kararı ile tüm insanlığa ait Antarktika ile Uzay ve Uzaydaki Gök Cisimleri için ticari yarış da çoktan başladı. Zaten Birleşmiş Milletleri dikkate alan da kalmadı. Maduro karşıtına Nobel verince bu gibi kurumların da bir öneminin kalmadığı resmiyet kazandı. Daron Hoca’nın kulakları çınlasın. Ulusların refahında kurumların önemi yerine ben olsam bu çizgi romanlara verirdim ekonomi alanında İsveç Merkez Bankası Nobel anısına ödülünü. Hepsi daha gerçekleri anlatıyor çünkü.