Nazi rejiminde Masonluk

Naziler iktidara geldiğinde, masonlara yönelik politika belirsizdi. Masonları ortadan kaldırmaya yönelik çabalar en yüksek önceliğe sahip olmadı. Hoşgörü ve eşitliği benimseyen ve liderleri aracılığıyla sosyal demokratlar veya liberal demokratlarla uluslararası bağlantıları olan bu localar zulme maruz kaldı ve çoğu zaman ´gönüllü´ kapatılmaya zorlandı. Kendilerini rejime uydurmaya istekli olan birkaç muhafazakâr Alman locası, varoluşunu sadece biraz daha uzun süre devam ettirebildi. Bununla birlikte rejim, mason bağlantılarını reddedenleri dışlamak niyetindeydi.

Sara YANAROCAK Kavram
29 Haziran 2022 Çarşamba

1934’ün başlarında, Nazi Partisi Mahkeme Sisteminin başkanı, 30 Ocak 1933’ten önce localarını terk etmeyen masonların, Nazi Partisine katılamayacağına karar verdi. Aynı ay, Prusya İçişleri Bakanı Hermann Goering, locaları ‘gönüllü olarak’ feshetmeye çağıran, ancak bu tür gönüllü eylemlerin onayı için kendisine sunulmasını gerektiren bir kararname yayınladı. Ayrıca, Almanya’nın çeşitli şehirlerindeki localar ve şubeleri, terör merkezi olarak yönlendirilmemiş gibi görünse de, yerel SS ve SA birimlerinin keyfi şiddetine maruz kaldı.

Kamu ve profesyonel sektörlere artan baskı, bireyleri görevlerinde kalmak veya kariyer fırsatlarını sınırlamak arasında seçim yapmaya zorladı. Kamu hizmetinde görev yapan birçok eski loca üyesi emekli olmaya zorlandı veya taciz edildi. Mayıs 1934’te Savunma Bakanlığı, askerler ve sivil çalışanlar olmak üzere tüm personelin localara üyeliğini yasakladı.1934 yazında, Heinrich Himmler ve Reinhard Heydrich, Gestapo’yu devralmalarını ve merkezileştirmelerini tamamladıktan sonra, Alman polisi, birçok mason locasını ve masonların şubelerini zorla kapattı. Kütüphaneleri ve arşivleri de dâhil olmak üzere varlıklarına el koydu.

29 Ekim 1934’te Reich İçişleri Bakanı Wilhelm Frick, locaları ‘devlet düşmanı’ olarak tanımlayan ve dolayısıyla mal varlıklarına el konulmasını onaylayan bir kararname yayınladı. Sonunda, 17 Ağustos 1935’te Frick, Reichstag yangın kararnamesinin yetkisine atıfta bulunarak, kalan tüm loca ve şubelerin feshedilmesini ve varlıklarına el konulmasını emretti.

Nazi propagandası, Yahudiler ve masonlar arasında bağlantı kurmaya devam etti; Julius Streicher’in öldürücü yayını ‘Der Stuermer’ defalarca ‘Yahudi mason’ komplosunu tasvir etmeye çalışan karikatürler ve makaleler yayınladı. Masonluk ayrıca güvenlik polisi SD şefi Reinhard Heydrich’in özel bir takıntısı haline geldi. Masonları, Yahudiler ve siyasi din adamlarıyla birlikte ‘Alman ırkının en amansız düşmanları’ olarak sayıyordu.1935’te Heydrich, bu ‘düşmanların’ yalnızca görünür tezahürlerini ortadan kaldırmanın değil, aynı zamanda her Alman’dan ‘Yahudi ruhunun dolaylı etkisini; Yahudi, liberal ve mason bulaşıcı bir kalıntının’ kökünü kazımak gerektiğini savundu. Her şeyden önce akademik ve entelektüel dünyadaki bilinçaltının yok edilmesi şarttı.

Heydrich, özellikle masonluk ile ilgilenmek için SS güvenlik servisinin (SD) bölüm II/111’in özel bir bölümünü oluşturdu. Personeli, masonluğun fiili siyasi gücü kullandığında, basının kontrolü yoluyla kamuoyunu şekillendirdiğine ve dolayısıyla savaşı, yıkımı ve devrimi kışkırtabilecek bir konumda olduğuna inandığından, SD özellikle ilgilendi. Daha sonra, 1939’da kurulan SD ve güvenlik  polisinin birleşimi olan Reich Güvenlik Ana Ofisi, masonluğu soruşturmaya ayrılmış bölümü devraldı.

Nazi Almanya’sı 1937-38’de savaşa hazırlanırken, rejim feshedilen locaların üzerindeki baskıyı hafifletti. Hitler, Nisan 1938’de eski bağlılıklarından vazgeçen üyelerini af ettirdi. Masonik bağlantıları nedeniyle emekliye ayrılmak zorunda kalan birçok memur, savaş başlatıldıktan sonra tekrar göreve çağrıldı ve eski masonların Wehrmacht’ta (Alman Silahlı Kuvvetleri) subay rütbesinde görev yapma yasağı gevşetildi. Nazi Partisi, 1938’den sonra hem Nazi Partisi’nde hem de SS’de istisnalar yapılmasına rağmen, eski masonları üyelikten men etmeye devam etti.

Almanlar Mason belgelerine el koydular

Almanlar Avrupa’yı fethederken mason teşkilatlarını zorla dağıttılar ve işgal rejimi kurdukları her yerde varlıklarına ve belgelerine el koydular. Bir loca kapatıldıktan sonra, üyelik listeleri, önemli kütüphane ve arşiv öğeleri, mobilyalar ve diğer kültürel eserler için arandı. Ele geçirilenler, başta SD ve daha sonra RSHA olmak üzere uygun Alman ajanslarına gönderildi.

Masonluğa karşı propaganda kampanyalarının bir parçası olarak, Naziler ve diğer yerel sağcı örgütler, işgal altındaki Avrupa’da mason karşıtı sergiler düzenlediler. Alman işgali altındaki Paris, Ekim 1940’ta, Alman işgali altındaki Brüksel de Şubat 1941’de olduğu gibi bir mason karşıtı sergiye ev sahipliği yaptı. Localarda çalışan masonik ritüel ve kültürel eserlerin sergilenmesi, masonlara karşı alay etmeyi ve nefreti yönlendirmeyi ve masonların korkularını arttırmayı amaçlıyordu. Yahudi-Mason komplosu, Alman savaş zamanı propagandası, özellikle orduda, Yahudileri ve masonları II. Dünya Savaşı’nı kışkırtmakla ve mason olarak tanımlanan ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt’in politikalarından sorumlu olmakla suçladı.

II. Dünya Savaşı’nın sona ermesinden sonra, Alman makamları tarafından ele geçirilen geniş masonik arşiv ve kütüphane koleksiyonları sırasıyla müttefik ve Sovyet birlikleri tarafından ele geçirildi. Örneğin, II. Dünya Savaşı’nın son günlerinde Sovyet Birlikleri tarafından Doğu Almanya’daki Silezya’da önemli bir mason arşivi bulundu. Sovyet yetkilileri, kayıtları gizli arşivlerde tutuldukları Moskova’ya gönderdi. Polonya’daki masonlukla ilgili diğer birçok belge ele geçirildi. Bu belgelerin bir kısmı mikrofilme alınmış ve Birleşik Devletler Holokost Anıt Müzesi arşivinde saklandı. Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana, masonluk ile ilgili birçok koleksiyon ait oldukları ülkelerine iade edilirken, diğerleri depolarda tutulmaya devam ediyor.

Tutuklanan masonların birçoğunun aynı zamanda Yahudi ve/veya siyasi muhalefet mensubu olması nedeniyle, kaç kişinin Nazi Toplama Kamplarına yerleştirildiği ve/veya sadece mason oldukları için hedef alındığı bilinmiyor. Bazı eski loca üyeleri, Alman direniş çevrelerine katıldı veya onlarla ilişkideydi. Bazıları II. Dünya Savaşı sırasında tutuklandı ve öldürüldü.

Iuliana Grazynska

 Nazilerin topladığı arşiv, mason tarihine ışık tutuyor

Dünyanın en büyük Masonik koleksiyonlarından biri, gizli toplumun Avrupa’daki Nazi rejimine karşı mücadelesini ortaya koyuyor ve 1723’te yazılmış en eski Mason Anayasasının ilk baskısı gibi paha biçilmez eserler içeriyor.

Batı Polonya’daki eski bir üniversite kütüphanesinde bulunan hazine, kadınların Mason localarına ilişkin bilgilerden, kapalı törenlerde kullanılan müzik notalarına kadar, az bilinen tarihe ışık tuttu.

Ancak 17. yüzyıldan, II. Dünya Savaşı’na kadar uzanan 80.000 öğenin tamamını incelemek için yapılacak daha çok iş var. İçinde henüz düzgün bir şekilde sınıflandırılmamış düzinelerce kutu kağıt üzerinde çalışmaya başlayan küratör Iuliana Grazynska, “Bu Avrupa’nın en büyük Masonik arşivlerinden biri” açıklamasında bulundu.

 Grazynska, küratörlerin onlarca yıl önce gözden geçirmeye başladığı ve Poznan kentindeki UAM Kütüphanesinde tutulan koleksiyon hakkında “Hâlâ gizemler barındırıyor” dedi. Başlangıçta Naziler tarafından hoşgörüyle karşılanan Masonlar, 1930’larda komplo teorilerinin konusu haline geldi ve gizli çevreleri, muhalefet merkezleri haline gelebilecek liberal entelektüeller olarak görüldü.

II. Dünya Savaşı sırasında Nazi birlikleri ilerlerken, localar parçalandı ve üyeleri hem Almanya’da hem de başka yerlerde hapsedildi ve öldürüldü.

Koleksiyon, üst düzey Nazi ve SS şefi Heinrich Himmler’in emriyle bir araya getirildi ve Naziler tarafından ele geçirilen Avrupa Mason localarının çok sayıda arşivlerinden oluşuyor. Araştırmacılar tarafından, Avrupa’daki locaların günlük faaliyetlerinin tarihinin değerli bir deposu olarak görülüyor.

Arşivde Almanya ve ötesindeki Mason localarının ince baskıları, konuşmalarının kopyaları ve üyelik listeleri yer alıyor. Bazı belgeler hâlâ Nazi damgası taşıyor.

1959’da Polonya Masonik Koleksiyonu resmen bir arşiv olarak kuruldu ve küratörler onu incelemeye başladı. O zaman, komünizm döneminde ülkede Masonluk yasaklandı.

Koleksiyon savaş öncesi tarihlerini kurtarmak isteyen Alman Mason Localarının temsilcilerini içeren araştırmacılara ve diğer ziyaretçilere açık.

Koleksiyonu otuz yıldır yöneten Karpowicz “İstediğiniz zaman kazanabileceğiniz bir bilgi madenidir. Naziler Masonlardan nefret diyordu” dedi. Nazi ideolojisinin, entelektüeller, seçkinler karşıtı eğilimleri nedeniyle doğası gereği ‘Mason karşıtı’ olduğunu sözlerine ekledi.

Kütüphane, İngiltere’de ilk locanın kurulmasından altı yıl sonra, 1723’te yazılan en eski Mason yasasının ilk baskısı da dâhil olmak üzere bazı önemli evrakları içeriyor. Grazynska, “Bu bizim en çok gurur duyduğumuz koleksiyonlardan biri” dedi. Savaş sırasında müttefik bombalamaları yoğunlaştıkça, koleksiyon korunması için Almanya’dan taşındı ve üç parçaya bölündü; ikisi şimdiki Polonya’ya ve biri Çek Cumhuriyetine götürüldü.

Polonya’nın Slawa Slaska

kasabasında bırakılan kısmı 1945’te Polonya makamları tarafından, diğerleri ise Kızıl Ordu tarafından ele geçirildi.

Kaynak: ABD Holokost Anıt Müzesi, Washington, DC

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR