20 Ekim 2020 Salı 09:40

Soyadlarımız: Elkus, Hezog, Macaro,Motola,Yafet

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 1884 görüntüleme
14 Ekim 2020 Çarşamba

ELKUS - ALKUS

Adını Polonya’nın güneyinde, 14. yüzyıldan beri Yahudilerin yaşadığı Olkusz Kasabasının Yiddiş dilinde karşılığı olan Elkish’den alır. 

Kaynak: Hatfutsot/familynames; JVL/Olkusz; Menk, 258.

 

HERZOG - HERTZOG

Almanca eskiden ‘ordu komutanı’ ve daha sonra bir asalet unvanı olan ‘dük’ anlamında olup yüksek bir sosyal seviyeyi ifade eden ‘herzog’ sözcüğünden kaynaklanır. 

Bir yaklaşıma göre yine Almanca ‘kalp’ anlamında ‘herz’ den türemiş olabilir.

Kaynak: Lars, 364; Hatfutsot/familynames.

 

MAÇORO

Bu isme, Portekiz’in İspanya sınırına yakın Portalegre bölgesinin ‘Arronches’ beldesinde, ‘Hristiyan bir ülkede ikamet hakkı vergisi’ ile ilgili 1470 yılı tahsilat kayıtlarında Joseppe Machorro olarak rastlanır.

Coğrafi açıdan baktığımızda Portekiz’in Coimbra bölgesinde ‘Machorro’ adını taşıyan bir beldenin varlığını görürüz. 

Guggenheimer ve Hanks ise bu soyadıyla İspanyolca ‘macho/matcho’ sözcüğü arasında bir ilinti kurmaktadırlar. Macho İspanyolca erkek cinsiyeti için geleneksel olarak kabul edilen güç, cesaret, sertlik gibi özelliklere sahip kişi, erkek-katır veya balyoz gibi anlamlara gelir. Sözlüğe göre, ‘arınık, kısır, meyvesiz’ anlamında olan sözcük Salamanca bölgesinde ‘köylerde bayram veya düğünlerde kutlama amacıyla öldürülen koyunlar’ı ifade etmektedir.

Bu vesileyle Neve Şalom, Şişli ve Büyükada Sinagoglarının bülbül sesli hazanı, Maftirim üstadı ve Klasik Türk Musikisi icracısı rahmetli İsak Maçoro’yu (1918-2008) rahmetle analım.  

Kaynaklar: Rahmetli Sam Levy’nin (Lizbon) Aralık 1985 tarihli mektubu; Niso Maçoro ile görüşme; Dict.Hanks, 2/483; Guggenheimer, 481+489; El Diccionario de la lengua española.

 

MOTOLA - MOTTOLA

Mottola İtalya’nın güneybatısında Taranto bölgesinin Adriyatik kıyısında Apulia’da (Puglia) bir beldenin adıdır. 

Apulia’da Yahudi varlığının 20 yüzyılı aşan bir tarihi olduğu bilinmektedir. Roma İmparatoru Titus’un 60-70 yılında Kudüs’ü fethettikten sonra bazı Yahudi esirleri bu bölgeye naklettiği de ifade edilmektedir. Roma İmparatorluğunun 398 yılı kararnamelerinde ise Yahudi erle ilgili kesin ifadeler yer almaktadır.  

1492’de İspanya’yı terk eden bazı Yahudiler bu bölgeye gelip yerleşmişse de 1495’den sonra Fransız, 1510’dan itibaren de İspanyol egemenlikleri ve Engizisyon’un bölgeye yerleşmesiyle Yahudilerin yaşam şartları güçleşmiş, nihayet 1549 yılında sona ermiştir. Bölgeden kaçabilenlerin çoğu Korfu, Selanik, Ege Adaları, Edirne ve İstanbul’a göç etmişti.

Ülkemizde bu soyadını taşıyanlar arasında iki kişiyi belirtmek isterim: Hukukçu, ilk Türk Yahudi kadın avukat Fani Kohen Motola (1913-2006) ile Neve Şalom Sinagogu mimarlarından Bernardo Motola (1922-2003).  

Kaynaklar: Enc.Jud.2008; JVL/Apulia; N. Güleryüz, ‘Mimar Bernardo Motola’, Şalom, 21 Mart 2018.

 

YAFET

Yafet Tevrat’ın Yaratılış kitabında (5:32, 9:27) Nuh’un üç oğlundan birinin adı olarak geçer. Tevrat’ın izah ve yorumlanmasında Yaft sözcüğünün ‘genişlemek’ karşılığı ‘pata’ kökünden geldiği, dolayısıyla  ‘büyük nüfusa ve geniş topraklara sahip olmakla mübarek kılındığı’ ifade edilir. 

Yafet İbranice ‘güzel’ anlamında bir kadın ismi olarak rastlanmaktadır. Helenistik dönemde Grek adetlerinin etkisinde kalarak onların yaşam tarzlarını benimseyen bazı Yahudiler İbranice manası ‘güzel isim’ olan Şem Tov’un Grekçesi Kalonymos adını kullanmaya başladı. Daha sonra ‘Kalo’ (iyi, güzel) olarak kısaltılan sözcük ileriki dönemlerde İbraniceye ‘Yafet’ olarak dönüştürülmüş ve soyadı olarak da kullanılmaya başlanmıştır. 

Kaynaklar: Tora-1- Bereşit, 59; Hatfutsot/familynames; Elsdon, 253; Kaganoff, 162; Dict.Hanks,3/640.

 

                            
Fani Kohen Motola                                                  İzak Maçoro

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

GS2

Mozotros Ailesi-İrvin Mandel

Mozotros Ailesi-İrvin Mandel

Tünelin Ucu İzel Rozental

Tünelin Ucu İzel Rozental