8 Temmuz 2020 Çarşamba 13:51

Soyadlarımız: Aranya,Barha, Halperin,Pesaro,

Perspektif 2665 görüntüleme
3 Haziran 2020 Çarşamba

ARANYA - ARANYAS

Köken bilimci Guggenheimer anılan soyadını Aharon (Aaron) adının kinnui’si olarak ifade ettiği Aren adına bağlamakta ve değişik dillerde birçok değişkeniyle bir arada saymaktadır[1].

Coğrafi açıdan anlamlı bir yaklaşım ise İspanya’da Madrid’in yaklaşık 50 kilometre güneyinde Aranjuez kentiyle ilintisi olasılığıdır. Tagus ve Jarama nehirlerinin kesiştiği vadide kurulu bu tarihi beldede Yahudiler Orta Çağ’dan beri yaşamış ve tarımla uğraşmıştı. 

Aranjuaz adı ünlü bestekâr Rodrigo’nun klasik gitar için bestelediği Aranjuaz Gitar Konçertosu (Adagio) ile devamlı gündemdedir. Üç yaşındayken gözlerini kaybeden Joaquin Rodrigo, 1933 yılında yaşamı boyunca piyanisti, gözleri ve yaşam kaynağı olacak İstanbul doğumlu Victoria Kamhi ile Aranjuez Kraliyet Yazlık Sarayı parkında kol kola gezintilerinin verdiği ilhamla bu rapsodiyi bestelemiş ve adlandırmıştı. Hem Victoria hem de Rodrigo’nun Aranjuez’de gömülüdür.

 

BARHA

İspanya’da Castilia - Leon Özerk Bölgesi Soria iline bağlı Barca beldesi ile ilintisi en yakın olasılıktır. Yahudilerin Soria’ya ne zaman yerleştikleri belli olmamakla beraber 12. yüzyılda ticaret, bağcılık ve el sanatlarıyla uğraşan bu topluluğun ekonomik refah içinde yaşadığı ve kendilerine özel haklar tanındığı biliniyor. 14. yüzyıl sonunda başlayan olaylar ve kısıtlamalar sonrası ve özellikle 1492 fermanını takiben cemaat kısmen Navara Krallığına, kısmen Portekiz’e göç etmişti[2].

İbranice ‘kaçıyor’ anlamında ‘Boreh’ sözcüğünün dişil halinden[3] veya Beraha soyadından türemiş olabileceği de diğer varsayımlardır.

 

HEILBRONN - HEILPERN - HALPERİN

Bu soyadının kaynağı genelde Almanya’nın Baden-Wuerttenberg bölgesinde 11. yüzyıldan beri yerleşik bir Yahudi toplumunun yaşadığı Heilbronn kentidir.

Süleymaniye Camii yakınında, 1933 Üniversite Reformu sırasında yurdumuza gelen Alman profesörlerden Alfred Heilbronn’un girişimiyle (ve Prof. Leo Brauner ile bahçecilik uzmanı W. Stephen’in katkısıyla) 1935 yılında kurulan İstanbul Nebatat Bahçesinde tropikal dahil beş bini aşkın bitki örneği yer alır. Bu eşsiz botanik bahçesine 2003 yılında törenle “İstanbul Üniversitesi Alfred Heilbronn Botanik Bahçesi” adı verilmişti. 

 

PESARO

Pesaro, İtalya’nın Adriyatik kıyısında tarihi bir liman kenti olup 13. yüzyıldan beri Yahudilerin yaşadığı bilinmektedir. 16. yüzyılın ortasında, İtalya Papalık Devletlerinde ve bu arada Ancona’da yaşayan Yahudiler din değiştirmeleri için yoğun baskı altında kalmışlardı. Ancona’daki zulme karşı Kanuni Sultan Süleyman’ın gösterdiği tepkiyi dikkate alan Pesaro Dükü deniz ticaretiyle uğraşan Yahudilerden elde edebileceği rantı da düşünerek 1556 yılında, Ancona’dan kaçabilen Yahudilere kapılarını açarak onlara yakınlık göstermişti. 

M. Franco 16.yüzyılda Pesaro (İtalya) cemaatinden Yuda Faraci adında bir temsilcinin Yahudilere zulmedilen Ancona kentiyle ticari ilişkilerine son vermelerini rica ve ikna etmek amacıyla Osmanlıya gelerek İstanbul, Edirne, Bursa ve Selanik tüccarlarıyla görüştüğünü nakletmektedir[4].

Ne var ki, Pesaro Limanının Ancona kadar donanımlı ve güvenli olmaması sonucu boykot başarıya ulaşamayıp Dük de planladığı rantı elde edemeyince tutumu değişti. 1569’dan itibaren Yahudilere kısıtlama ve baskı uygulamaya başlamış, sonuçta onları ülkesinden kovmuştu.



[1] Guggenheimer, 33

[2] Jewish Virtual Library, Soria; José Luis Lacave, 46.

[3] Rav David Sevi, 1 Mayıs 2020 tarihli ileti.

[4] M. Franco, Histoire des İsfraélites de l’Empire Ottoman, Librairie Durlacher, Paris, 1897, s. 57

 

 

Foto: Naim Güleryüz, 12.12.2003.

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR