3 Temmuz 2020 Cuma 12:45

Soyadlarımız: Alhalel, Bonomo, Nethan, Stamati, Stroti, Tedeschi

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 2399 görüntüleme
14 Ocak 2020 Salı

ALHALEL ALHALLEL

Guggenheimer bu soyadının kökenini Arapça ‘helal’ sözcüğüne bağlamakta ve anlamını ‘meşru, yasal, saygın’ olarak belirtmektedir1.

Halil, Osmanlıca sözlüğe göre de ‘nikâhlı eş’ anlamındadır2.

BONOMO

Portekizce ‘iyi isim’ anlamına gelen Bonomo İbranice Shem Tov’un karşılığıdır. Arapça Tayyib, Grekçe Kalonimos ile aynı anlama gelir.

12. yüzyılda Floransa da seçilmiş devlet görevlilerine verilen bir sıfat olarak da bilinir

Bu arada müzik dünyamızdan şarkıcı, gitarist, şair ve oyuncu İzmir’li Can Bonomo’yu belirtmeyi unutmayalım.

NATHAN -  YEHONATAN - ELNATAN - BARNATAN

İbranice anlamı ‘armağan’ olan Nathan (Natan) İbrani Kralları David (Davud) ve Salomon (Süleyman) döneminde yaşamış bir Peygamberin adı olup TaNaH’ın değişik kitaplarında (2. Samuel, 1.Tarihler, 2.Tarihler, Hâkimler, 1.Krallar vs.) sıkça yer alır.

Yonatan veya doğru seslenişiyle Yehonatan3  ‘Tanrı Verdi’ veya ‘Tanrının Hediyesi, Armağanı’ anlamında olup TaNaH’ta sıkça rastlanan bir isimdir. Örneğin: Moşe’nin oğlu Gerşon’un oğlu (Hakimler 18:30), Şaul’un en büyük oğlu (1.Tarihler 8:33), Merih-Baal’ın babası (1.Tarihler 8:34),  Shimeah’ın oğlu (2. Samuel 21:20)4

Aynı bağlamda TaNaH’ın muhtelif bölümlerinde Elnatan şekliyle de görüldüğü gibi Aramice Bar ön ekiyle ‘Natan’ın oğlu’ anlamında Barnatan olarak da kullanılır.

STAMATİ

Helenistik dönemde Yahudilerin kullandığı Grek kökenli isimlerden Stamati’nin sözcük anlamı ‘dur’ olup ‘çok çocuğu olan ailelerde son doğan çocuğa ‘yeter, dur’ anlamında5 veya ‘ağabeylerinin ölümünden sonra doğan çocuğun yaşaması için’ bir kehanet dileği [omen] olarak6 kullanılmıştır.

Araştırmacı-Yazar Ari Çokona açıklamasında ayrıca bu sözcüğün, Hıristiyan geleneğinde ‘Tanrı’nın melekleri yarattığında hakimiyetine meydan okuyarak yerine geçmek isteyen meleğe Baş Melek Mikhail’in ‘Allah korkusu ile durun’ dediği inancının bütün kilise ayinlerinde okunan bir duada tekrarlandığını eklemektedir.

STROTİ

Helenistik dönemin Grek kökenli Yahudi isimlerinden biri de Stroti’dir. Sözlük anlamı ‘düzgün, normal, düz’ olup Strono = dizmek fiilinden türetilmiş ve Yahudi soyadı olarak kullanıldığında İbrani fonetiğine uyarlamak için sıfatın dişil şekli seçilmiştir7.

TEDESCHI - TEDESCO

‘Alman’ sözcüğünün İtalyanca çevirisi olan Tedeschi’nin Yiddiş dilinde karşılığı Teitsh’dir.

Orta Avrupa’dan, muhtemelen Avusturya ve civarından gelip İtalya’da Toskana bölgesine yerleşen Yahudi aileler arasında yaygın bir soyadıdır.

Bet Hatfutsot 16. yüzyılda İstanbul’da yaşamış ve sadrazamın hizmetinde görevde bulunmuş Salomon Tedeschi’den (veya nam-ı diğer Salomon Eskenazi) bahsetmektedir ki anılan kişinin Udine’de doğup tıp tahsili gördükten sonra İstanbul’a yerleşen, Sokullu Mehmet Paşa’nın güvenini kazanmış ve önemli görevler yüklenmiş olan Salomon ben Natan Eskenazi olması gerekir8.

Osmanlı döneminde İstanbul’un ünlü simalarından bir diğer Tedeschi de mimar Gabriel Tedeschi ‘dir. Bu zat 1889-1921 yılları arasında Yazıcı sokakta ikamet etmiş, Kamondo Hanın, Or Ahayim Hastanesinin (1892-93), Yüksekkaldırım Aşkenaz Sinagogunun (1900) ve daha birçok yapının mimarı olup Büyükada Hased Leavram Sinagogunun da planlarını çizen kişidir.

 

1 Guggenheimer, 19 ve 21.

2 Osmanlıca Türkçe Sözlük, Bilgi Yayınevi

3 Rav David Sevi’ye teşekkürler.

4 dbs.bh.org.il/family names.

5 Araştırmacı-Yazar Ari Çokona, 30 Aralık 2019 tarihli ileti.

6 Hank Dict., c.3 s.396.

7 Ari Çokona, 30 Aralık 2019 tarihli ileti.

8 Ayrıntılı bilgi: Güleryüz, Bizans’tan 20. Yüzyıla Türk Yahudileri, s.71-75.

 

 

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

HUKAT i BALAK

Mozotros Ailesi-İrvin MANDEL

Mozotros Ailesi-İrvin MANDEL

Tünelin Ucu-İzel ROZENTAL

Tünelin Ucu-İzel ROZENTAL