29 Mayıs 2020 Cuma 07:35

Brudo, Gabay, Kalvo

Naim A. GÜLERYÜZ Perspektif 1338 görüntüleme
19 Haziran 2019 Çarşamba

Toledano’ya göre, İspanyolcada ‘kaba’ anlamına gelen ‘bruto’ sözcüğü başlangıçta kişisel bir lakap olarak kullanılıp daha sonraki kuşaklarda soyadı olarak yerleşmiş olabilir1.

Bet Hatfutsot özel ad olarak kullanılan ‘Brudo’ sözcüğünün daha sonra İspanya ve Portekiz’de birçok aile tarafından soyadı olarak benimsendiğine işaret etmekte, 16. yüzyılda muhtemelen Osmanlı’ya göç eden Portekizli hekim Dionysius Rodrigues Brudo ile yine hekim ve yazar olan oğlu Manuel Brudo’yu örnek olarak göstermektedir.

GABAY - GABBAY - GABBAİ

Gabbay sözcüğü İbranice ‘tam ödeme’ anlamında ‘gavah’ kökünden türemiştir. Kurallara göre biri vergi diğeri sosyal yardım toplayan olmak üzere iki kişinin ekip olarak beraber çalışması söz konusu olan dönemlerde ikincisi ‘gabbai tzedakah’ olarak anılırdı. Orta Çağ’dan itibaren bu terimin uygulama alanı genişledi ve bir sinagogun veya kuruluşun yönetim ve icrasını yüklemek için seçilen fahri görevliler de gabbay olarak anılmaya başlandı2.   

TaNaH’ta (Nehemya, 11:8) rastlanan3 Gabbay adını Hanks ‘bir sinagogun veya Yahudi kuruluşunun mutemedine veya hasidik bir hahamın işlerini yürüten müdürüne verilen sıfat’ olarak tanımlamaktadır4.

Eisenblatt’a göre sözcük Aramice kökenli olup, Cezayir’de ‘cemaat arasından kura ile seçilerek belirgin bir süre için o toplumun ihtiyaç sahibi fertlerinin geçimini sağlamakla yükümlü dört kişiyi’ ifade eder5.

Bir diğer kaynağa göre Gabay sözcüğü İbranice kökenlidir. Bir sinagogun mutemedine veya yönetim kurulu üyelerinden birine verilen sıfat olup ayrıca, Tora okunurken doğru telaffuz edilmesini (söyleyişini) gözeten kişi de Gabay olarak anılır6.

Halen onursal bir sıfat olarak kullanılan sözcük Orta Çağ’da soyadı olarak benimsenmeye başlandı7. 14.yüzyılda İspanya’da Valensiya’da rastlanan Gabay soyadı 17. yüzyıldan itibaren İtalya (özellikle Livorno) başta olmak üzere muhtelif Avrupa ülkelerinde ve Bağdat ile Hindistan’da da yaygınlaştı.

Yididya Gabay 17. yüzyılda Livorno’da ilk İbranice basımevini kurdu. Oğlu Abraham Gabay 1657’de İzmir’e gelerek bu kentte ilk İbranice basımevini kurdu, daha sonra da mesleğini İstanbul’da sürdürdü8.

Filipinler’de konuşulan Tagalog lisanında yer alan gabay sözcüğü ‘kılavuz, rehber’ anlamındadır.

KALVO - CALVO

Calvo sözcüğü İspanyolca ve İtalyanca lisanlarında ‘kel’ anlamında olup Yahudi soyadlarının kriterlerinden biri olan bir fiziki özelliği belirtir.

Calvo ayrıca, İspanya’nın Galiçya Özerk Bölgesinde Pontevedra eyaletinde bir beldenin de adıdır.

 

1 Toledano 285.

2 Encyclopedia Judaica, İkinci Baskı

3 A. Lanredo, 1/372; J. Toledano, 440.

4 P. Hanks 199

5 M. Eisenblatt 127

6 https://altabet.us/?page_id=25

7 Jewish Encyclopedia 1906.

8 Encyclopedia Judaica, İkinci Baskı

 

 

 

 

Siz de yorumunuzu yapın

Tüm Yorumları Görün
Yorum Yapmak için üye girişi yapın!Yorum yapabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor...
Üye Girişi yapmak için Tıklayın

İLGİLİ HABERLER

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR